سرفه کلافه کننده است و علاوه بر خود آدم، اطرافیان را هم آزار می دهد. حالا این سرفه اگر مزمن شود واقعا اذیت کننده است. شاید شما هم تجربه سرفه های طولانی مدت را داشته باشید یا در اطرافیان تان این مشکل را دیده باشید. این جور مواقع، هرکسی یک روش درمانی پیشنهاد می کند؛ از داروهای گیاهی و شیمیایی گرفته تا رژیم ها و پرهیزهای عجیب و غریبی که بعضا هیچ پایگاه علمی هم ندارند. در این گزارش می خواهیم ببینیم اصلا رابطه ای بین سرفه های مزمن و نوع تغذیه وجود دارد یا نه؟ و اصلا برای خلاصی از سرفه، چه نوع رژیم غذایی توصیه می شود؟

سرفه علت های مختلفی دارد. دکتر سعید حسینی، متخصص تغذیه و رژیم درمانی، معتقد است قبل از اینکه پرهیز یا مصرف غذای خاصی را برای سرفه تجویز کنیم، باید تشخیص بدهیم که سرفه به چه علتی شروع شده؛ به عنوان مثال، بعضی از سرفه های مزمن که به آسم منجر می شوند زمینه آلرژیک دارند: «اگر آسم، آسم آلرژیک باشد فرد باید از همان ماده آلرژنی که ریه و گلویش را تحریک می کند، بپرهیزد که ممکن است اجسام خارجی، گرد و غبار، عطر یا گل و گیاه یا برخی منابع غذایی باشد. مواد غذایی آلرژی زا هم برای افراد مختلف، متفاوت اند. ممکن است بعضی افراد به برخی مواد غذایی آلرژی داشته باشند و برخی دیگر، به مواد غذایی دیگری. اما اگر بحث آلرژی در میان باشد معمولا پزشک فهرست بلندبالایی از موادغذایی آلرژی زا به فرد می دهد؛ مثل ماهی ها، برخی مغزها، ادویه جات، میوه هایی از قبیل توت فرنگی ، انگور، خربزه، انبه و موز. حالا فرد الزاما به همه اینها آلرژی ندارد ولی با مدتی پرهیز از این مواد، اگر سرفه اش خوب شد، معلوم می شود که منشاء آلرژی اش، مواد خوراکی است.»

بحث رژیم و سرفه های مزمن

سرفه های مزمن ممکن است به علت برونشیت باشد که معمولا در افراد سیگاری که به مدت طولانی سیگار می کشند، اتفاق می افتد. در این جور سرفه ها پرهیز از مواد غذایی چندان تاثیری ندارد اما همیشه و در هر بیماری ریوی (به خصوص برونشیتی و آسمی)، بیمار در بازدم یا در خروج هوا مشکل بیشتری دارد. برای همین، گاز دی اکسید کربن که باید به طور طبیعی توسط بازدم از بدن خارج شود، در بدن باقی می ماند. پس بهتر است این بیماران غذاهایی مصرف کنند که دی اکسید کربن کمتری تولید می کنند؛ مثلا غذاهایی که چربی بیشتری دارند. البته دکتر حسینی تأکید می کند که این توصیه ها کلی نیست و نمی توان در مورد همه آسمی ها یا کسانی که مشکل ریوی دارند به کار برد چون غذایی که برای ریه یک نفر خوب است ممکن است برای قلب اش ضرر داشته باشد.

باید سیستم ایمنی را با غذا تقویت کرد

برلیانت بزرگمهر، مسوول کمیته آموزش همگانی انجمن تغذیه ایران، سرفه های مزمن را به چند دسته تقسیم می کند: «می توان از روی نوع سرفه تا حدی تشخیص داد که علت اش چیست؛ برای مثال تک سرفه های خشک معمولا آلرژیک هستند، در حالی که سرفه های خلط دار اکثرا به ناراحتی ریه یا بیماری سینوزیت مربوط می شود. دلیل سرفه هرچه باشد ما می توانیم با بالا بردن قدرت ایمنی بدن میزان ابتلا به عفونت ها وآلرژی ها و در نتیجه سرفه را کاهش دهیم.»

او معتقد است که تغذیه ناکافی و نامناسب می تواند باعث ضعف ایمنی بدن و تشدید سرفه های مزمن شود: «باید در رژیم غذایی مان موادی را که باعث تقویت سیستم ایمنی بدن می شود، بیشتر بگنجانیم؛ از قبیل پروتئین، چون سلول های بدن ما بعد از آب عمدتا از پروتئین تشکیل شده اند و اگر به اندازه کافی به بدن ما نرسد و یا ارزش بیولوژیک پروتئین پایین باشد، سلول های ایمنی بدن ضعیف خواهند شد. انرژی از دیگر فاکتورهای موثر در حفظ قدرت ایمنی است که متأسفانه بعضی ها با گرفتن رژیم های لاغری غلط و کم کالری، قدرت ایمنی بدن شان را پایین می آورند و بیشتر از بقیه در معرض عفونت های مختلف از جمله عفونت های تنفسی قرار می گیرند.»

بخورنخورهای سرفه

ماده مغذی دیگری که برلیانت بزرگمهر، مصرف مستمر آن را توصیه می کند، ویتامین A است که به خصوص برای تقویت دستگاه تنفسی و سلول های مخاطی بسیار موثر بوده و کمبودش می تواند موجب ایجاد عفونت های مکرر و طولانی تنفسی شود. ویتامین C و روی هم از دیگر فاکتورهای غذایی تقویت کننده سیستم ایمنی بدن هستند که در منابع حیوانی از قبیل انواع گوشت، لبنیات، تخم مرغ و منابع گیاهی مثل حبوبات، غلات و مغزدانه ها مثل آجیل به وفور یافت می شوند. این متخصص برای کسانی که به سرفه های مزمن مبتلا هستند، توصیه می کند که از غذاهای سرخ کردنی و سنگین و همچنین غذاهای محرک حنجره، ادویه های تند و مواد غذایی ترش پرهیز کنند اما بعضی از باورهای رایج از قبیل مضر بودن ماست برای سرفه را تأیید نمی کند و می گوید: «اتفاقا ماست به دلیل پروتئینی که دارد برای افرادی که دچار سرفه هستند، خیلی هم مفید است؛ البته مشروط بر اینکه چرب و ترش نباشد.»

بعضی داروها سرفه را بدتر می کنند

گاهی سرفه های مزمن به اشتباه آسم تشخیص داده می شوند، در حالی که عامل اصلی، بازگشت غذا به دهانه مری (ریفلاکس) است. در این موارد اگر تشخیص اشتباه داده شود داروهایی که برای آسم تجویز می شوند، چون گشاد کننده برونش هستند، ریفلاکس را تشدید و سرفه را بیشتر می کنند. پس در این گونه موارد تشخیص درست بسیار مهم است و اگر مشخص شد که سرفه به دلیل این اختلال گوارشی است باید از همه مواردی که باعث تشدید آن می شوند، دوری کرد. یعنی بعضی از سرفه های به ظاهر آسمی هم ممکن است به دلایل دیگری مثل ریفلاکس معده باشند که در این صورت باید از اقداماتی که این عارضه را تشدید می کند، پرهیز کرد؛ از قبیل خواب بلافاصله بعد از غذا، خوردن شکلات، قهوه، نسکافه، نوشابه و چای و همین طور خوردن غذاهای چرب که در مورد سرفه های صرفا آسمی گفته بودیم مفید است ولی در این جا اصلا توصیه نمی شود.