بیماران دیابتی بیش از دیگران با محصولات غذایی بدون قند آشنایی دارند. این فرآورده ها که با برچسب های «بدون قند» یا «No Sugar» یا «Sugar free» یا «Zero» در بازار فرخته می شوند، روز به روز بیشتر می شوند و خیلی ها اعم از دیابتی و غیردیابتی سعی می کنند این دست محصولات را در سبد خانوار خود جای دهند. در تهیه این محصولات، به جای شکر، از شیرین کننده های مصنوعی استفاده می شود. برای آشنایی بیشتر با این قبیل محصولات، نشسته ایم پای حرف های دکتر مجتبی ملک، فوق تخصص بیماری های غدد و متابولیسم.

آقای دکتر! نظرتان درباره شیرین کننده های مصنوعی و محصولات بدون قند که این روزها زیاد در بازار می بینیم، چیست؟

ـ شیرین کننده های مصنوعی، گروهی از مواد صناعی هستند که طعم بسیار شیرینی دارند و برای همین، باعث افزایش قندخون نمی شوند؛ برای مثال، آسپارتام یکی از شایع ترین شیرین کننده های مصنوعی مجاز است که بیش از ۲۰۰ برابر از قند معمولی، شیرین است. به همین دلیل با استفاده از مقادیر بسیار جزیی از آن می توان طعم شیرین را به مواد موردنظر اضافه کرد. این ماده در بیش از چند هزار ماده غذایی در دنیا به عنوان شیرین کننده به کار می رود.

برخی اوقات خبرهای ناخوشایندی هم در این خصوص شنیده می شود؛ خبرهایی از این دست که این فرآورده ها در طولانی مدت خطراتی برای ما ایجاد می کنند یا سرطانزا هستند و ... شما اینها را تایید می کنید؟

ـ به نکته مهمی اشاره کردید. در مورد عوارض این شیرین کننده ها نگرانی های جدی اولیه وجود داشت که از جمله سرطان زا بودن آنها در حیوانات آزمایشگاهی بوده است که در بررسی های بعدی در انسان به اثبات نرسید و حالا گفته می شود که مصرف میزان مجاز و متعارف این شیرین کننده ها بی خطر است.

این محصولات تحت عنوان suger free به بازار عرضه می شوند. یعنی این فرآورده ها هیچ کالری ای ندارند؟

ـ در مورد مصرف مواد غذایی که روی آن کلمه «بدون شکر» قید شده، باید به این نکته توجه داشت که این به معنی فاقد کالری بودن آن ماده غذایی نیست و باید با دقت برچسب های میزان کالری موجود در آن را مطالعه کرد و از اثر آن روی کالری دریافتی و وزن مطمئن شد.

یعنی مصرف این مواد را به دیابتی ها توصیه می کنید؟

ـ بله؛ مصرف شیرین کننده های مصنوعی مجاز برای دیابتی ها مانعی ندارد و حتی برای زنان باردار هم مصرف میزان مجاز روزانه بلامانع است.

برخی دیابتی ها تصور می کنند به جای قند می توانند از خرما و توت خشک استفاده کنند و این مواد نیز مانند شیرین کننده های مصنوعی است. آیا این باور را تایید می کنید؟

ـ در مورد بیماران دیابتی پیش از آنکه نوع مواد خوراکی اهمیت داشته باشد، میزان کالری دریافتی روزانه اهمیت دارد؛ یعنی هر بیمار دیابتی باید با مشاوره با یک کارشناس تغذیه میزان کالری مجاز روزانه خود را به دست آورد و در این برنامه می توان بخشی از کالری روزانه بیمار را به مواد غذایی مورد علاقه فرد مثل خرما و کشمش یا توت خشک اختصاص داد. مصرف این مواد به میزان محدود، به طوری که موجب افزایش وزن در بیمار نشود، بلامانع است.

مصرف عسل، چطور؟

ـ کلا این تصور که عسل طبیعی قند ندارد و در بیماران دیابتی قند را بالا نمی برد تصور نادرستی است. اما مصرف مقادیر کم عسل چنانچه در کالری روزانه بیمار محاسبه شود مشکلی ایجاد نمی کند.

این روزها محصولات رژیمی مثل نوشابه های رژیمی هم به وفور دیده می شود. آیا شما مصرف این محصولات را در بیماران دیابتی و افراد چاق توصیه می کنید؟

ـ مصرف نوشابه های رژیمی برای بیماران دیابتی و افراد چاق بلامانع است و این نوشابه ها فاقد کالری بوده یا کالری بسیار کمی دارند اما نکته حایز اهمیت به خصوص در افراد چاق که به استفاده مفرط از این نوشابه ها می پردازند، این است که مصرف این نوشابه ها الزاما به دریافت کمتر کالری در طی خوردن غذا منجر نمی شود و این افراد از طریق خوردن مواد غذایی بیشتر کالری بیشتری دریافت می کنند لذا ممکن است حتی به چاقی منجر شود. به زبان ساده، اگر افراد دیابتی و افراد چاق در یک برنامه رژیم غذایی که کالری آن محاسبه شده، مبادرت به مصرف این نوشابه ها کنند، مصرف آن بلامانع است.

به نوشابه های رژیمی اشاره کردید و این سوال به ذهن ام خطور کرد که بهترین نوشیدنی برای افراد دیابتی که زود به زود هم تشنه می شوند، چیست؟

ـ بهترین راه برای کنترل تشنگی در بیماران دیابتی کنترل دقیق قند خون است زیرا با بالا رفتن قند خون بخشی از این قند اضافه از راه ادرار دفع می شود که همراه با خود مقادیر زیادی از آب را دفع می کند که به تشنگی در این بیماران منجر می شود. ضمن کنترل دقیق قند، بهترین نوشیدنی در بیماران دیابتی برای رفع تشنگی،آب است.

مقایسه لایت و زیرو

کوکاکولای رژیمی یا لایت در سال ۱۹۸۲ میلادی به عنوان اولین برند جدید شرکت کوکاکولا (که سال ۱۸۸۶ میلادی به ثبت رسیده بود) معرفی شد و خیلی زود جایش را در میان مشتری ها باز کرد. اوایل، این نوشیدنی با ساخارین شیرین می شد اما پس از آنکه آسپارتام در سال ۱۹۸۳ توسط سازمان غذا و داروی امریکا (FDA) تایید شد، کوکاکولا از آسپارتام در ترکیب این نوشیدنی استفاده کرد. در بعضی کشورها که هنوز شیرین کننده «سیکلامات» در آنها قانونی است، ترکیبی از آسپارتام و سیکلامات و اس سولفام پتاسیم برای شیرین کردن نوشابه استفاده می شود. اگرچه کوکاکولای رژیمی، طرفداران زیادی دارد؛ نوشابه خورهای حرفه ای چندان علاقه ای به آن ندارند. دلیلش هم معلوم است: کوکاکولای رژیمی بر اساس فرمول اصلی کوکاکولا ساخته نشده. برای تهیه آن از فرمولی کاملا جدید و متفاوت استفاده شد. در سال های بعد، کوکاکولا سعی کرد با تولید محصولاتی مانند کوکاکولای C۲ که نمونه ای از کوکاکولای اصلی با شکر کمتر بود، توجه گروهی از این مشتریان ناراضی را دوباره به خود جلب کند.

در سال ۲۰۰۵، کوکاکولا محصول جدیدتری به نام کوکاکولای zero تولید کرد که در واقع همان کوکاکولای اصلی اما بدون شکر بود که مهم ترین محصول این شرکت در ۲۰ سال اخیر به شمار می آید. شرکت کوکاکولا با تبلیغات فراوان موفق شد این محصول رژیمی را به عنوان یک نوشیدنی بدون کالری اما با طعم اصلی کوکاکولا در بازار مطرح کند.

ترکیب کوکاکولای «زیرو» در کشورهای مختلف، فرق دارد و بر اساس نوع ترکیبات، میزان انرژی آن از ۰ تا ۳/۰ کیلوکالری در هر ۱۰۰ میلی لیتر متغیر است. نکته جالب در باره این نوشیدنی، آن است که در امریکا، به جای واژه «رژیمی» از عبارت «بدون کالری» استفاده شد زیرا تصور رایج، این بود که جامعه، «نوشیدنی رژیمی» را بیشتر به عنوان «نوشیدنی زنانه» می شناسد و این نگرانی وجود داشت که آقایان از این نوشیدنی جدید استقبال نکنند. برای رقابت با کوکاکولای رژیمی و زیرو، شرکت پپسی هم محصولات پپسی رژیمی و پپسی مکس را تولید کرد که پپسی مکس فاقد کالری و شکر است.