از دوران مدرسه آموخته ایم، کدوها در میان صیفی جات جای دارند. آنها به دو دسته کدوهای تابستانی و زمستانی تقسیم می شوند. نوع تابستانی آن، همان کدو سبزی است که پوست صاف و نرمی دارد و اغلب ایرانی ها از آن خورش تهیه کرده و یا در کنار مرغ آن را میل می کنند و البته کوکوی خوشمزه اش را برای شام می پزند. به علاوه، همان گزینه ای است که به محض تصمیم به کاهش وزن به عضو ثابت برنامه غذایی ما تبدیل می شود اما منظور از نوع زمستانی، کدوی تنبل و یا حلوایی است. به نظر می رسد به دلیل جثه بزرگی که دارد به آن لقب تنبل داده اند و به دلیل تهیه دسرهای شیرین در فصل زمستان به کدو حلوایی نیز معروف است. ما نیز این بار می خواهیم درباره ارزش غذایی مورد آخر برایتان بگوییم...

کدو تنبل هایی که در کشور ما در دسترس هستند دو نوع اند: نوع اول آنهایی است که کاملاً گرد بوده و اندازه بزرگی دارند و نوع دوم کدوهایی است که سر باریکی داشته اما انتهایشان پهن و شکل شان نامتقارن است. شاید باور نکنید که نوع دوم از نظر داشتن میزان بتاکاروتن ارجحیت دارد به طوری که تحقیقات نشان داده است بتاکاروتن موجود در نوع دوم چهار برابر بیشتر است. می دانید که این ماده مغذی، پیش ساز ویتامین A بوده و کمبودش در کشور، یکی از کمبودهای شایع به حساب می آید. علاوه بر این، کدوی نوع دوم، پتاسیم بالایی دارد و خوردنش به کسانی که از فشار خون رنج می برند، توصیه می شود، به طوری که این افراد می توانند به راحتی این سبزی را وارد برنامه غذایی روزانه شان کنند. ویتامین C این سبزی نیز در مقایسه با سایر کدوها بیشتر است البته با پختن آن در حرارت های بالا و حتی سرخ کردن، دیگر اثری از این ویتامین باقی نخواهد ماند، مگر اینکه آن را در ظرفی در بسته بخارپز کنید که در آن صورت میزان ضایعات این ویتامین به حداقل خواهد رسید.

سرشار از آنتی اکسیدان

مصرف روزانه کلیه سبزی های سبز و زرد که البته کدو حلوایی هم جزیی از آن است به همه گروه های سنی توصیه می شود؛ زیرا بررسی ها نشان داده اند، مصرف مرتب این سبزی، احتمال ابتلا به سرطان پروستات را در افراد بالای ۶۰ سال به میزان قابل ملاحظه ای کاهش می دهد و این موضوع به خاطر وجود کاروتنویید های نوع بتا و آلفای فراوانی است که در این سبزی وجود دارد. به علاوه نتایج مطالعات حاکی از این مطلب است که سالمندانی که میزان بتا کاروتن خون شان پایین است بیشتر احتمال دارد که به مشکلات چشمی مانند آب مروارید دچار شوند و دیده شده با افزودن این سبزی به برنامه غذایی شان احتمال ابتلا به این بیماری در سال های بعدی زندگی به حداقل می رسد بنابراین چه بهتر که این سبزی را از همین حالا به شکل سوپ و یا خورش، در برنامه غذایی هفتگی تان میل کنید. حتی این سبزی برای کسانی که به سرماخوردگی و آنفلوآنزا دچارند نیز مفید است به خصوص در فصول سرد که این بیماری شیوع بیشتری دارد. زیرا منبع مناسب ویتامین C، E و بتاکاروتن بوده و همه آنها خاصیت آنتی اکسیدانی دارند و از بروز سرماخوردگی و آنفلوآنزا جلوگیری می کنند. نکته آخر اینکه این کمپلکس آنتی اکسیدان ها در صورت دریافت، احتمال ابتلا به بیماری های قلبی را نیز کم می کند و با جلوگیری از تخریب دیواره عروق که در اثر تجمع LDL شکل می گیرد این خاصیت نمایان می شود.

راهنمای خرید و نگهداری

این روزها کدوحلوایی در بازار تهران با قیمتی حدود کیلویی ۴۰۰ تومان به فروش می رسد. هنگام خرید باید کدوهای سالم و بدون لک را جدا کرده و از خریدن کدوهایی که با کمی فشار دادن قسمتی نرم با نشانه های لهیدگی احساس می شود جداً بپرهیزید. این سبزی را در صورتی که برشی در آن ایجاد نشده است در جای خنک (بیرون از یخچال) بگذارید اما به محض برش دادن، بدون برداشتن تخمه ها از رویش، بهترین جا داخل کیسه ای پلاستیکی آن هم در یخچال است. این کدو را می توانید آب پز، بخارپز و یا کباب شده میل کنید و به کمک سایر مغزها و عسل دسرهایی را تهیه کرده و از طعم آن بهره ببرید. اگر کدو حلوایی را که خریداری کرده اید، بیش از مصرف هفتگی تان است، توصیه می شود آن را بخارپز کرده و در وعده هایی کوچک بسته بندی و در فریزر ذخیره کنید. البته سعی کنید تا یک ماه دیگر آن را میل کنید و بیش از این در فریزر هم نگذارید. شما می توانید با مخلوط کردن این سبزی با انواع، سبزیجات از جمله کرفس و جوانه گندم تازه غذایی را برای کسانی که فشار خون بالایی دارند تهیه کنید زیرا هر سه این گزینه ها تنظیم کننده فشار خون بوده و به کنترل این عارضه کمک می کنند. به علاوه، مخلوط کدو حلوایی با سبزی هایی مانند کلم برگ قرمز، قارچ و گوجه فرنگی به دلیل خاصیت کاهندگی چربی خون و دارا بودن آنتی اکسیدان فراوان برای کسانی که سابقه بیماری قلبی دارند، توصیه می شود. به این ترتیب که می توان آنها را در کنار هم، در سوپ و یا کنار ماهی و مرغ بخارپز و یا کباب شده میل کرد.

خواص درمانی کدوحلوایی

به غیر از استفاده های خوراکی مختلف از کدوحلوایی یا روغن دانه این گیاه که برای خوراک ها و سالادهای مختلف استفاده می شود، اجزای مختلف کدو حلوایی، خواص دارویی گوناگونی نیز دارند. مثلا از گل کدو برای ساختن مرهم زخم استفاده می شود. مهم ترین این اجزا، روغن دانه کدوحلوایی است که از قدیم گفته می شود اثرات مفیدی روی مشکلات پروستات دارد. در واقع مطالعات جدید هم تا حدودی این نظریه را تایید کرده اند و حتی یک دارو برای درمان بزرگی خوش خیم پروستات، با استفاده از عصاره دانه کدو به بازار معرفی شده است. روغن دانه کدوحلوایی، اسیدهای چرب مفیدی دارد که باعث سلامت عروق و اعصاب بدن می شود. این اسیدهای چرب ضروری، در بافت های بدن هم کاربرد دارند. به غیر از درمان بزرگی خوش خیم پروستات، (که تقریبا اثرات آن ثابت شده است) استفاده های دیگری هم برای دانه های کدوحلوایی عنوان می شود مثل درمان افسردگی، درمان سنگ های کلیه و برطرف کردن انگل ها و عفونت های گوارشی. اگرچه این درمان ها هنوز کاملا به وسیله آزمایشات علمی تایید نشده اند اما خاصیت ضدانگل بودن دانه کدو یک اعتقاد قدیمی است و حتی تا اواسط قرن نوزدهم جزو لیست دارویی کشور آمریکا بود. دانه کدوحلوایی اثرات مفیدی هم بر عملکرد مثانه و حالب دارند. وجود ماده ال تریپتوفان خاصیت ضدافسردگی کدو را توجیه می کند و مطالعاتی هم در تایلند در زمینه فواید این میوه بر جلوگیری از به وجود آمدن سنگ کلیه در حال انجام است. کسانی که از روغن کدوحلوایی برای درمان بزرگی خوش خیم پروستات استفاده می کنند باید ۱۶۰ میلی گرم از این روغن را سه بار در روز و همراه با وعده های غذایی مصرف کنند.

دکتر مهرداد اخوان بهبهانی