دیابت و تغذیه

نگاهی بر دیابت نوع ۱و۲:

در دیابت نوع ۱، تخریب سلول های بتا در پانکراس (لوزالمعده) منجر به کمبود انسولین در بدن می گردد و به همین دلیل در این گروه تزریق انسولین ضرورت می یابد. این نوع بیشتر در سنین زیر ۳۰ سال و افراد لاغر دیده می شود که مبتلایان به ان با پرنوشی و پرادراری و کاهش وزن روبه رو هستند.

در دیابت نوع ۲، انسولین در بدن تولید می شود ولی مقاومت به انسولین نیز ایجاد شده (یعنی کیفیت لازم را ندارد) و درمان آن اغلب با رژیم غذائی و دارو می باشد این نوع عموماً در افراد چاق، مسن، افرادی که سابقه ژنتیکی ابتلا به دیابت یا سابقه ابتلا به دیابت دوران بارداری دارند و هم چنین افراد با فعالیت جسمانی کم دیده می شود.

مطالعاتی روی دیابت نوع ۱ نشان داده که ارتباط قوی بین میزان انسولین دریافتی قبل از غذا و پاسخ قند خون بعد از آن با انسولین قبل از غذا باید کاملاً منطبق باشد با مقدار کربوهیدرات دریافتی در آن وعده.

هدف های رژیم درمانی در دیابت

۱) رسیدن و نگه داری: قند خون در سطح نرمال یا نزدیک به آن، چربی خون در سطح نرمال که ریسک ابتلاء به بیماری های قلبی را پائین می آورد، فشار خون در حد نرمال یا نزدیک به آن.

۲) جلوگیری یا حداقل کند کردن سرعت رسیدن به مشکلات مزمن ناشی از دیابت از قبیل: اختلالات چشمی، کلیوی، حسی، عصبی و فشار خون.

۳) مشخص کردن نیازهای تغذیه ای هر فرد با توجه به نوع دیابت او و نوع درمان و هم چنین شرایط خوراک و فرهنگ ایشان.

۴) برقراری حس خوب و لذت غذا خوردن فقط با ایجاد کمی تغییرات در برنامه غذائی ایشان.

نحوه انتخاب غذائی سالم

ـ مصرف میوه و سبزیجات فراوان (ترجیحاً پخته یا آب پز)

ـ مصرف غلات کامل به جای انواع سبوس گرفته و فراوری شده آنها.

ـ مصرف گوشت بدون چربی اضافی و جدا کردن پوست مرغ از آن.

ـ انتخاب روغن مایع گیاهی به جای روغن جامد و حیوانی.

ـ عدم مصرف میان وعده های شیرین و پرچرب (مثل انواع تنقلات، شکلات، شیرینی، بستنی و ...)

آشنائی با هرم غذائی دیابتی

هرم غذائی، غذاها را براساس نیاز شما در سطوح مختلف طبقه بندی کرده و می تواند در انتخاب غذاها بسیار مفید باشد، به این ترتیب که سعی کنید بیشتر از غذاهائی که در سطوح اولیه قرار دارند استفاده کنید و کمترین مقدار را از سطح هرم انتخاب کنید. برای آشنائی با سطوح هرم به جدول شماره ۲ توجه کنید.

راهنمای دریافت روزانه افراد دیابتی

دریافت مواد غذائی روزانه و توزیع میان وعده ها بستگی به نوع درمان دیابت فرد، وضعیت جسمانی و فعالیت فیزیکی او دارد که لازم است تحت نظر پزشک یا کارشناس تغذیه تعیین گردد. در جدول شماره ۳ نمونه های کلی جهت راهنمائی شما عزیزان آورده ایم.

راهنمای انتخاب غذا در رستوران

ـ از محتویات سفارش خود و اندازه آن آگاه باشید.

ـ سعی کنید غذا را در سایز بزرگ سفارش ندهید و حتی الامکان با همراهان خود تقسیم کنید.

ـ غذا را به آرامی بجوید

ـ سفارش مرغ یا گوشت را به صورت پخته یا حداقل روغن دهید.

ـ سفارش سیب زمینی پخته به جای سرخ شده و همراه کردن آن با سس قرمز به جای سس سفید.

ـ تا حد امکان سفارش کنید غذای شما کم نمک باشد.

ـ همراه سالاد از سرکه یا آبلیمو یا سس های کم چرب میل کنید.

ـ برای پیش غذا سالاد و برای دسر میوه سفارش دهید.

ـ غذاهائی که همراه با نان سرو می شود نصف حجم نان را میل کنید.

شیرن کننده های مصنوعی

این شیرین کننده ها کالری ندارند یا بسیار کم کالری هستند ولی طعم شیرین دارند و با نام های زیر رواج دارند:

ـ شیرین کننده کم کالری (Low Calorie Sweeteners)

این شیرین کننده ها مطمئن هستند و نگران مصرف آنها نباشید، غذای شما را بدون بالا بردن قند خونتان شیرین می کنند و در شمارش کربوهیدرات های روزانه نیز حساب نمی شوند و سازمان غذا و دارو آمریکا بی ضرر بودن آن را تأیید کرده است.

ـ ساخارین (Sweet N Low, saccharin):

ساخارین در هر دو نوع غذای سرد و گرم می تواند اضافه شود. بعضی تحقیقات نشان داده که مصرف زیاد آن در موش ایجاد سرطان می کند ولی در انسان مشکل ساز نمی باشد.

ـ آسپارتام (Nutra sweet, Aspartame):

آسپارتام نیز در هر دو نوع غذای سرد و گرم استفاده می شود ولی در غذای گرم شیرینی کمتری دارد.

ـ آسه سولفام پتاسیم (Sweet One, Swiss Sweet, Acesulfam potassium):

این نوع نیز مقاوم به حرارت است و مناسب برای آشپزی و شیرینی پزی می باشد.

ـ اسپلندا، سوکرالوز (SPELENDA,Sucralose):

این نوع جدیدترین شیرین کننده است که به حرارت نیز مقاوم است.

برنامه ورزشی بیماران دیابتی

فعالیت نقش مهمی در کنترل قند و حفظ سلامت شما دارد حجم آن چه که می خورید و زمان آن نیز به برنامه ورزشی شما بستگی دارد در این مورد باید نکات زیر را در نظر داشته باشید:

ـ با پزشکتان در مورد نوع ورزشی که می توانید انتخاب کنید مشورت نمائید.

ـ مطمئن باشید که کفش و جوراب مناسبی پوشیده اید و تمیز است و بعد از هر بار تمرین پاهای خود را چک کنید که زخم یا خونی نداشته باشد.

ـ پنج دقیقه قبل از شروع ورزش، بدنتان را با حرکات کششی گرم کنید. هم چنین در پایان نیز چند دقیقه ای را به سرد کردن اختصاص دهید.

ـ چنان چه قند خونتان مکرر در حین ورزش بالا رفت در مورد تداوم آن با پزشک مشورت کنید.

ـ در مورد زمان مصرف میان وعده نیز نسبت به زمان انجام ورزش با پزشک مشورت کنید.

ـ با علائم هیپوگلیسمی (افت قند خون) آشنا شوید که در صورت بروز، آن را حل کنید و همیشه برای این زمان خوراکی های شیرین همراه داشته باشید (آب میوه، قند، نوشابه و ...)

ـ کارت شناسائی یا کارت مربوط به انجمن دیابت را همراه داشته باشید که در صورت بروز مشکل در بیرون از منزل معرف شما باشد.

ـ قند خونتان را پس از ورزش کنترل کنید و بسته به مقدار آن کربوهیدرات دریافت کنید.

هیپوگلیسمی (کاهش قند خون):

هیپوگلیسمی یا افت قند خون منجر به احساس ضعف، سردرد، گیجی، گرسنگی، خستگی، کج خلقی و تند مزاجی و در بعضی موارد بیهوشی و کما می گردد. اگر این علائم را داشتید حتماً قند خونتان را چک کنید و اگر کمتر از ۷۰ (میلی گرم در دسی لیتر) بود یکی از راه ها را اعمال کنید.

مصرف: ۴ـ۳ حبه قند، نصف لیوان آبمیوه، نصف لیوان نوشابه غیررژیمی، یک قاشق غذاخوری عسل یا شکر که ترجیحاً در آب حل شده باشد.

بعد از ۱۵ دقیقه چک کنید اگر هم چنان پائین بود مجدد یکی از موارد ذکر شده را میل کنید و این کار را انجام دهید تا میزان قند بالا آید و اگر تا وعده بعدی غذا بیش از ۱ ساعت وقت داشتید حتماً یک میان وعده میل کنید.

”با امید این که راهنمائی های ما شما را در کنترل قند خونتان کمک نماید“

آستانه معظمی، کارشناس تغذیه و رژیم‌درمانی