تعداد زیادی از مکمل های غذایی در بیماران مبتلا به استئوآرتریت رواج یافته و حدود یک سوم این بیماران از یک مکمل به قصد درمان بیماری خود استفاده کرده اند. مکمل های حاوی گلوکوزامین شایع ترین فرآورده های مورد مصرف در استئوآرتریت هستند. اغلب تحقیقات نشان می دهند که گلوکوزامین سولفات می تواند سبب بهبود درد ناشی از استئوآرتریت و همچنین کاهش پیشرفت بیماری در بیماران مبتلا به استئوآرتریت زانو شود، هرچند شواهد موجود کاملا قابل استناد نیست. همچنین به نظر می رسد که کندرویتین سولفات علایم استئوآرتریت را کاهش می دهد و اغلب در ترکیب با گلوکوزامین تجویز می شود اما شواهد قابل اعتمادی وجود ندارد که نشان دهد درمان ترکیبی از درمان با هر یک از داروها به تنهایی اثربخش تر است. اس آدنوزیل متیونین ممکن است درد را کاهش دهد اما هزینه بالا و عدم اطمینان از کیفیت مناسب فرآورده، مصرف آن را محدود می کند. چندین مکمل دیگر برای درمان استئوآرتریت مورد توجه قرار گرفته اند نظیر متیل سولفونیل متان، هارپاگوفیتوم پروکومبنس (پنجه شیطان)، کورکوما لونگا (زردچوبه) و زنجیبر آفیسینیال (زنجبیل)، اما درباره بی خطری و اثربخشی آن در درازمدت شواهد قابل اعتمادی در دست نیست. در ایالات متحده مکمل های غذایی، که به داروهای طبیعی، داروهای گیاهی یا داروهای غیر متعارف نیز شهرت دارند، سالانه نزدیک به ۲۰ میلیارد دلار خرید و فروش می شوند. این محصولات وضعیت منحصر به فردی دارند زیرا بدون تحقیقات علمی معتبر امکان خرید و فروش آنها در بازار میسر است. از سال ۲۰۰۰، بیش از ۸۰۰ مکمل غذایی با نام های تجاری مختلف به منظور درمان بیماران مبتلا به استئوآرتریت معرفی شده اند. هرچند درباره بی خطری و اثربخشی معدودی از آنها در درازمدت شواهدی وجود دارد، برای اکثر آنها چنین شواهدی در دست نیست. تقریبا ۳۰% از بیماران مبتلا به استئوآرتریت برای درمان وضعیت خود از یک مکمل استفاده کرده اند. این مقاله مکمل هایی رایج مورد استفاده در بیماران مبتلا به استئوآرتریت را مرور می کند (جدول۱). تحقیقات براساس اطلاعات مبتنی بر شواهد (پایگاه داده های جامع طب طبیعی(۱) و کتابخانه کاکرین) و پایگاه های داده های کتاب شناختی (PubMed، چکیده مقالات بین المللی دارویی، اطلاعات بین المللی کتاب شناختی درباره مکمل های غذایی) صورت گرفته است.

گلوکوزامین

گلوکوزامین شایع ترین مکملی است که توسط مبتلایان به استئوآرتریت مصرف می شود. این فرآورده یک قند آمینی درونزاد(endogenous) است که برای ساخت گلیکوپروتئین ها و گلیکوزآمینوگلیکان ها که در مایع سینوویال، لیگامان ها و سایر ساختمان های مفصلی یافت می شوند، ضرورت دارد. گلوکوزامینِ برونزاد از اسکلت جانوران آبزی یا به صورت صنعتی تهیه می شود. گلوکوزامین برونزاد ممکن است اثرات ضد التهابی داشته باشد و تصور می شود متابولیسم کندروسیت ها را تحریک می کند. گلوکوزامین به اشکال متعددی موجود است. شایع ترینِ آن گلوکوزامین هیدروکلرید و گلوکوزامین سولفات است. برخی فرآورده ها حاوی مخلوطی از این ترکیبات هستند و بسیاری از آنها یک فرآورده را با انواع گوناگونی از عوامل ترکیب می کنند.

اثربخشی

برخلاف بسیاری از مکمل ها که بدون هیچ ارزیابی در کارآزمایی های بالینی به بازار آمدند، گلوکوزامین مورد بررسی های تحقیقاتی فراوان قرار گرفته است. در بیش از ۲۰ کارآزمایی شاهددار تصادفی شده، بیش از ۲۵۰۰ بیمار که برای درمان استئوآرتریت گلوکوزامین مصرف می کردند مورد ارزیابی قرار گرفتند. بیشتر تحقیقات بر روی گلوکوزامین سولفات و نقش آن در درمان استئوآرتریت زانو و لگن (که شایع ترین مفاصل درگیر بوده و بیشترین مطالعات بر روی آنها صورت گرفته) انجام شده است. علی رغم تحقیقات گسترده، یافته های مطالعات ثابت نیست، احتمالا به این دلیل که در کارآزمایی ها از محصولات و روش های متفاوت استفاده شده و/یا ملاحظات عمومی یا صنایع دارویی در آن دخیل بوده است. در سال ۲۰۰۵، یک مرور نظام مند با کیفیت بالا بر روی کارآزمایی های گلوکوزامین در درمان استئوآرتریت انجام گرفت و برخی الگوهای جالب تحقیقاتی شناسایی شد. صرف نظر از نوع فرآورده ، کیفیت کارآزمایی یا ابزار بازاریابی، عمده اطلاعات به دست آمده از کارآزمایی های گلوکوزامین نشان می دهد که گلوکوزامین به طور معنی داری درد را کاهش می دهد. در فرابررسی قبلی نیز همین نتایج به دست آمد. در زیر گروهی از تجزیه و تحلیل های به عمل آمده از مطالعات، پیامدهای متفاوتی به دست آمده که این تفاوت به استفاده یا عدم استفاده از شاخص Lequesne یا شاخص استئوآرتریت دانشگاه های مک ماستر و اونتاریوی غربی(۱) (WOMAC)، به منظور ارزیابی پیامد بستگی داشت. این دو شاخص، مقیاس های معتبری برای ارزیابی بیماران مبتلا به استئوآرتریت زانو یا لگن به حساب می آیند. در شاخص Lequesne، درد و ناراحتی بیمار، با استفاده از حداکثر مسافتی که بیمار می تواند پیاده روی کند و میزان فعالیت های زندگی روزمره ارزیابی می شود. شاخص WOMAC درد، خشکی و ناتوانی جسمی را ارزیابی می کند. یک تحلیل جامع نشان داد که استفاده از شاخص Lequesne مفید است، در حالی که چنین منافعی با استفاده از شاخص WOMAC به دست نیامد. از سویی، در یک تحلیل دیگر استفاده از شاخص WOMAC به عنوان ابزار ارزیابی با بهبود پیامد همراه بود. تصور می شود نوع گلوکوزامین مصرفی، تاثیر بسزایی بر روی پیامد دارد. بسیاری از مطالعات از یک فرآورده تجاری خاص گلوکوزامین سولفات به نام دونا (Dona) استفاده کردند. یافته های کلیِ به دست آمده از این مطالعات، صرف نظر از مقیاس ارزیابیِ به کار رفته، نشان می دهد که این ترکیب به طور معنی دار درد استئوآرتریت را کاهش می دهد. یافته های به دست آمده از سایر مطالعات که از ترکیبات دیگری استفاده کرده بودند نشان دهنده بهبود معنی دار نبود.

نتایج حاصل از کارآزمایی مداخله ای آرتریت(۱) درباره گلوزامین / کندرویتین که به اطلاع عموم نیز رسانده شد منطبق بر تحلیل ذکر شده است. در این کارآزمایی از گلوکوزامین هیدروکلرید به جای گلوکوزامین سولفات استفاده شد. محققان نشان دادند در صورتی که گلوکوزامین هیدروکلرید به تنهایی یا در ترکیب با کندرویتین استفاده شود، علایم استئوآرتریت زانو را کاهش نمی دهد؛ با این حال تحلیل زیرگروهی نشان می دهد که این ترکیب در بیماران مبتلا به علایم شدید، درد را کاهش می دهد. جالب توجه است که پاسخ به دارونما در این کارآزمایی بالا بود؛ تقریبا ۶۰% از بیماران در گروه دارونما، دچار ۲۰% کاهش در شاخص WOMAC شدند. غلبه اثر دارو بر این تاثیر حاصل از دارونما دشوار است و شاید این امر یافته های منفی کارآزمایی فوق را توجیه کند. گلوکوزامین سولفات برای درمان استئوآرتریت با استامینوفن و داروهای ضد التهابی غیراستروییدی (NSAIDs) ایبوپروفن و پیروکسیکام مقایسه شده است. این کارآزمایی ها نشان داده اند که گلوکوزامین سولفات در کاهش درد و بهبود کارکرد موثر است. تاثیر گلوکوزامین سولفات بر کم شدن فاصله مفصلی زانو مورد بررسی قرار گرفت؛ نتایج هر دو مطالعه بیانگر این امر بود که گلوکوزامین سولفات به طور معنی داری از کاهش بیشتر فضای مفصل زانو طی سه سال پیشگیری می کند. تحقیقات طولانی مدت مشابه با استفاده از سایر ترکیبات صورت گرفته است.

بی خطری

گلوکوزامین در کارآزمایی های بالینیِ طولانی مدت بدون هرگونه خطری به کار گرفته شده است. عوارض جانبی گلوکوزامین با دارونما یکسان بوده، از NSAIDs کمتر است. درباره سخت تر شدن کنترل قند خون در بیماران دیابتیِ مصرف کننده گلوکوزامین نگرانی هایی وجود دارد. این نگرانی از شواهد تجربی و پژوهشیِ انجام شده بر روی حیوانات ایجاد شده که مطرح کننده افزایش مقاومت به انسولین است. با این حال، تحقیقات بالینی نشان می دهد که گلوکوزامین در مبتلایان به دیابت نوع ۲ سبب افزایش قند خون یا سطح هموگلوبین A۱C نمی شود، از آن جا که گلوکوزامین از اسکلت صدف تهیه می شود، نگرانی درباره وقوع واکنش های حساسیتی در بیمارانی که به صدف حساسیت دارند وجود دارند. با این حال، حساسیت به صدف به علت آنتی ژن های موجود در گوشت آن است (نه در پوسته و صدف آن) و هیچ گزارشی مبنی بر وقوع حساسیت در بیمارانی که به صدف حساسیت داشته و گلوکوزامین خورده اند در دست نیست.

توصیه های بالینی

به طور کلی، شواهد از مصرف گلوکوزامین سولفات برای کاهش علایم استئوآرتریت به طور متوسط و احتمالا کاهش پیشرفت بیماری حمایت می کنند. با این حال، شواهد کافی به منظور توصیه به مصرف سایر ترکیبات گلوکوزامین در دست نیست. باید به بیماران توضیح داده شود که ممکن است در صورت لزوم به روش های دیگری برای برطرف کردن درد نیاز باشد.

کندرویتین

کندرویتین، گلیکوزآمینوگلیکان درونزاد است و قالب اصلی در تشکیل ساختمان ماتریکس مفصل به شمار می آید. کندرویتین تقریبا همیشه با سایر اجزا در فرآورده های تجاری ترکیب می شود؛ با این حال، اغلب تحقیقات بر روی جزء منفرد کندرویتین سولفات صورت گرفته است.

اثربخشی

تحقیقات درباره کندرویتین کمتر از گلوکوزامین سولفات صورت گرفته است. همچنین یافته های تحقیقاتی متغیر بوده است. کارآزمایی های اولیه که از ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۱ صورت گرفته بود نشان داد که ترکیب کندرویتین و مسکن های معمول در مقایسه با تجویز مسکن به تنهایی، به طور موثرتری درد را کاهش می دهد. شواهد اولیه نیز حاکی از آن است که استفاده طولانی مدت از کندرویتین ممکن است کاهش فاصله در فضای مفصلی را کُند سازد، که نشان می دهد این مکمل می تواند پیشرفت بیماری را آهسته کند.

۲ کارآزمایی بالینی که یک فرآورده ترکیبیِ خاصِ حاوی کندرویتین، گلوکوزامین هیدروکلراید و منگنز (کوزامین – دی اس) را ارزیابی کردند، نشان دادند که این ترکیب درد زانو را در بیماران مبتلا به استئوآرتریت کاهش می دهد. قابل توجه است که در این مطالعات گلوکوزامین هیدروکلرید استفاده شده و مقایسه ای با گلوکوزامین سولفات به تنهایی صورت نگرفته است. بسیاری از کارآزمایی های اولیه کیفیت ضعیف یا متوسط داشتند. نتایج تحقیقات جدیدتر (که از سال ۲۰۰۵ انتشار یافته است) منفی بوده است. یک تحلیل نشان می دهد که زمانی که نتایج کلیه مطالعات کندرویتین در نظر گرفته می شود، به نظر می رسد این مکمل علایم درد را کاهش می دهد؛ زمانی که فقط مطالعات با کیفیت بالا بررسی می شود، به نظر نمی رسد کندرویتین سودمند باشد.

بی خطری

کندرویتین در کارآزمایی های بالینی بدون خطر بوده، به خوبی تحمل شده است. با این حال، کندرویتین اغلب از منابع حیوانی تهیه می شود نظیر غضروف گاو، که پرسش هایی را درباره احتمال آلودگی با بیماری های حیوانی برانگیخته است (مثلا انسفالوپاتی اسفنجی شکل گاوی). هرچند بافت غضروفی با انسفالوپاتی اسفنجی شکلِ گاوی همراه نیست، به علت فقدان نظارت دقیق صنعتی ممکن است احتمال آلودگی متقاطع با نسوج پرخطر حین تهیه فرآورده وجود داشته باشد و این مساله نگران کننده است. این نگرانی ها کاملا جنبه فرضی دارد. هیچ گزارشی مبنی بر انتقال بیماری وجود ندارد و احتمال این خطرات بسیار اندک است.

توصیه های بالینی

شواهد درباره کندرویتین متغیر است. کندرویتین در مقایسه با گلوکوزامین سولفات با منافع بیشتری همراه نیست و شواهدی وجود ندارد که نشان دهد مخلوط کندرویتین با هر ترکیبی از گلوکوزامین، اثربخش تر از گلوکوزامین سولفات به تنهایی است. کندرویتین همچنین با این مضار همراه است که از منابع حیوانی تهیه می شود. هرچند ممکن است کندرویتین در برخی بیماران منافع متوسطی را ایجاد کند، در آن دسته از بیماران مبتلا به استئوآرتریت که میل دارند از مکمل غذایی استفاده کنند، گلوکوزامین سولفات گزینه ای مناسب تر به نظر می رسد.

اس آدنوزیل متیونین

اس آدنوزیل متیونین (SAMe) از متیونین در کبد تولید می گردد. تصور می شود اس آدنوزیل متیونین سبب افزایش کندروسیت ها و فزونی ضخامت غضروف می شود و ممکن است تخریب کندروسیت با واسطه سیتوکین را نیز کاهش دهد. اس آدنوزیل متیونین برای درمان استئوآرتریت و همچنین سایر وضعیت ها نظیر افسردگی و بیماری کبدی استفاده شده است.

اثربخشی

تحقیقات درباره استفاده از اس آدنوزیل متیونین برای درمان استئوآرتریت به طور پایدار مثبت بوده است. در یک مرور و فرابررسی که توسط آژانس تحقیقات و کیفیت مراقبت های سلامت(۱) انجام شد و همچنین چندین کارآزمایی بالینی تصادفی شده، مشخص شد که اس آدنوزیل متیونین از دارونما موثرتر و در کاهش درد استئوآرتریت با NSAIDs قابل مقایسه است. در یک کارآزمایی که به تازگی انجام پذیرفته، اس آدنوزیل متیونین (۱۲۰۰ میلی گرم در روز) با سلکوکسیب که یک مهارکننده سیکلواکسیژناز ۲ (COX۲) است (سلبرکس؛ ۲۰۰ میلی گرم در روز) مقایسه شد. سلکوکسیب در کاهش درد طی اولین ماه درمان بسیار موثرتر از اس آدنوزیل متیونین بود؛ با این حال، پس از دو ماه مصرف، تفاوتی در اثرات ضد درد بین دو دارو وجود نداشت. هرچند اس آدنوزیل متیونین سبب کاهش درد می شود، لازم است برای ظهور تاثیرات درمانی چند هفته از مصرف دارو بگذرد.

بی خطری

تصور می شود اس آدنوزیل متیونین بی خطر بوده و احتمالا بهتر از NSAIDs تحمل می شود. اس آدنوزیل متیونین علاوه بر تاثیر بر روی غضروف، بر روی چندین ناقل عصبی (نوروترانسمیتر) اثرگذار است. اس آدنوزیل متیونین سبب افزایش واگردشِ(turnover) سروتونین شده، ممکن است سطوح دوپامین و نوراپی نفرین را افزایش دهد؛ بنابراین، احتمال وقوع عوارض بر روی دستگاه عصبی مرکزی نظیر اضطراب، سردرد، بی خوابی و عصبی شدن، به طور بالقوه وجود دارد. همچنین احتمال تداخل با داروهای سروتونینرژیک نظیر ضدافسردگی ها، ترامادول و مپریدین وجود داشته، ممکن است به نشانگان سروتونین منجر شود (جدول۲). همچنین گزارش هایی درباره وقوع هیپومانیا و مانیا در بیماران افسرده ای که اس آدنوزیل متیونین مصرف کرده اند، وجود دارد.

توصیه های بالینی

اس آدنوزیل متیونین درمان موثری برای استئوآرتریت به شمار می آید اما ممکن است پرهزینه باشد. مصرف مکمل برای یک ماه ۱۲۰ ۶۰ دلار هزینه در پی دارد، که با هزینه سلکوکسیب قابل مقایسه بوده، از هزینه سایر NSAIDs یا استامینوفن بیشتر است. از آن جا که اس آدنوزیل متیونین یک ترکیب ناپایدار است، کیفیت فرآورده نیز از جمله نگرانی هاست؛ فرآورده هایی که ذخیره می شوند ممکن است حاوی مقدار اندکی از ماده فعال (یا فاقد آن) باشند. هرچند انتخاب فرآورده ای که از نظر کیفیت و محتوا توسط یک شرکت مستقلِ قابل اطمینان کنترل شده است سودمند محسوب می شود، هنوز مشخص نیست که چنین فرآورده ای تا چه مدت در انبارها پایدار می ماند. تا زمانی که این نگرانی وجود دارد،

اس آدنوزیل متیونین یک انتخاب درمانی قابل اعتماد به شمار نمی رود. اگر بیماران تمایل دارند از اس آدنوزیل متیونین استفاده کنند، بهتر است ترکیبات حاوی نمک بوتان دی سولفونات توصیه شود زیرا پایدارتر است و زیست فراهمی(bioavailability) بالاتری دارد.

متیل سولفونیل متان

متیل سولفونیل متان (MSM) معمولا در مکمل های حاوی گلوکوزامین و/یا کندرویتین به صورت ترکیبی یافت می شود. به طور طبیعی و به میزان اندک در برخی گیاهان سبز، میوه ها و سبزیجات و غدد آدرنال انسان وجود دارد. متیل سولفونیل متان دارای خواص ضد التهابی و ضد درد است. تحقیقات اولیه بر روی حیوانات نشان می دهد که این فرآورده ممکن است روند دژنراتیو (تباهشی) در مفاصل را کاهش دهد.

اثربخشی

در دو کارآزمایی بالینی مقدماتی، متیل سولفونیل متان به تنهایی و در ترکیب با گلوکوزامین، برای درمان بیماران مبتلا به استئوآرتریت مورد ارزیابی قرا گرفت. نتایج حاکی از آن است که متیل سولفونیل متان درد و تورم را به طور متوسط کاهش می دهد اما از خشکی مفصل نمی کاهد.

بی خطری

متیل سولفونیل متان در کارآزمایی های بالینی به خوبی تحمل می گردد و تصور نمی شود بیش از دارونما با عوارض جانبی همراه باشد. کارآزمایی های بالینی ۱۲ هفته یا کمتر طول کشیده اند؛ بنابراین، برای ارزیابی بی خطری در درازمدت به اطلاعات بیشتری نیاز داریم.

توصیه های بالینی

متیل سولفونیل متان برای درمان استئوآرتریت پرطرفدار بود، حتی قبل از آن که هیچ کارآزمایی بالینی درباره آن منتشر شود. براساس تحقیقات محدودِ انجام شده، متیل سولفونیل متان برخی علایم استئوآرتریت را به طور متوسط کاهش می دهد اما از آن جا که این کارآزمایی ها کوتاه مدت بوده و شواهد قابل اعتمادی از بی خطر بودن دارو در درازمدت وجود ندارد، متیل سولفونیل متان برای درمان استئوآرتریت نباید تجویز شود.

سایر فرآورده ها

پنجه شیطان(۱)

هارپاگوفیتوم پروکومبنس(۲) (پنجه شیطان) یک گیاه آفریقایی است که نام خود را از چنگال های پنجه ای شکل موجود بر میوه خود گرفته است. قسمت توپر میوه در پزشکی مورد استفاده قرار می گیرد. فعالیت دارویی پنجه شیطان به گلیکوزیدهای ایریدویید (iridoid) آن به ویژه هارپاگوزید مرتبط است. برخی فرآورده ها برای دارا بودن مقدار خاصی از این اجزا استاندارد شده اند.تصور می شود پنجه شیطان اثرات ضد التهابی داشته باشد، احتمالا به دلیل آن که سیکلواکسیژناز(COX) و لیپواکسیژناز را مهار می کند؛ با این حال، به نظر می رسد که این فرآورده COX۲ را مهار می کند نه COX۱ را. در ۳ کارآزمایی بالینی با کیفیت متوسط تا بالا، محصولات حاوی ۵/۲% ۲% هارپاگوزید، مورد ارزیابی قرار گرفت. استفاده از این ترکیبات به تنهایی یا همراه با NSAIDs سبب کاهش علایم درد ناشی از استئوآرتریت شده، به خوبی تحمل می شود. پنجه شیطان ممکن است سبب عوارض جانبی نظیر اسهال، درد شکم و واکنش های پوستی شود. در یک کارآزمایی، وقوع پورپورا در یک بیمار تحت درمان با وارفارین گزارش شد. هرچند پنجه شیطان امیدوارکننده به نظر می رسد، قبل از توصیه به مصرف آن، درباره اثربخشی و بی خطریِ درازمدت دارو به شواهد بیشتری نیاز داریم.

زردچوبه

کورکوما لونگا(۳) (زردچوبه)، ادویه ای است که در پودر کاری (زردچوبه هندی) موجود است. ماده فعال دارویی آن کورکومین است که رنگدانه ای است که سبب ایجاد رنگ زرد در خردل، آبگوشت یا سایر غذاها می گردد. تصور می شود کورکومین به علت مهارCOX۲، پروستاگلاندین ها و لکوترین ها خواص ضد التهابی دارد. کارآزمایی های بالینی اثربخشی زردچوبه برای درمان استئوآرتریت را مورد ارزیابی قرار نداده اند؛ با این حال، برخی تحقیقات بالینیِ مقدماتی نشان می دهد که ممکن است زردچوبه علایم آرتریت روماتویید را کاهش دهد. زردچوبه به عنوان یک ادویه غذایی بی خطر است و به نظر می رسد اگر در کوتاه مدت و به عنوان دارو نیز به کار گرفته شود بی خطر بوده، به خوبی تحمل می شود. با این حال، تا زمانی که شواهد بالینی قابل اعتماد در دست نیست، مصرف زردچوبه برای درمان استئوآرتریت توصیه نمی شود.

زنجبیل (Ginger)

زینجیبر آفیسینال(۱) (زنجبیل) ترکیبی است که برای درمان بیماری حرکت یا بیماری صبحگاهی(morning sickness) به خوبی شناخته شده است. همچنین سابقه استفاده از آن برای درمان بیماری های روماتیسمی نظیر استئوآرتریت و آرتریت روماتویید وجود دارد. زنجبیل ممکن است با مهار سیکلواکسیژناز و لیپواکسیژناز خواص ضد التهابی داشته باشد. همچنین امکان دارد بر عامل نکروز توموری (FNT) تاثیرگذار بوده، ساخت پروستاگلاندین های التهابی را کاهش دهد. در ۲ کارآزمایی بالینی که توسط شرکت های سازنده حمایت می شد، ترکیبات خاص زنجبیل موسوم به عصاره یورووایتا ۳۳(۲) و عصاره یورووایتا ۷۷ مورد ارزیابی قرار گرفت. به نظر می رسد تاثیر مصرف این عصاره ها به مدت ۶ ۳ هفته در کاهش درد استئوآرتریت حین راه افتادن یا ایستادن از هیچ تا متوسط متغیر است. زنجبیل بی خطر به شمار می آید و در کارآزمایی های بالینی به خوبی تحمل شده است؛ با این حال شواهد کافی برای توصیه به مصرف زنجبیل به منظور درمان استئوآرتریت در دست نیست.

مترجم: دکتر لادن صفوی‌زاده