طب و طبابت جزء علومی است که از دیرباز پیشرو دیگر علوم تجربی محسوب شده و همواره اطبا و اشخاصی که اطلاعات ویژه ای در این خصوص داشتند، از منزلت اجتماعی خاصی برخوردار بودند. اساس و پایهٔ درمان ها از ابتدا بر گیاهان داروئی استوار بود. هم اکنون نیز در بیشتر داروهای شیمیائی که تولید می شود از ترکیبات مؤثر استخراج شده از گیاهان داروئی استفاده می شود.

در حقیقت عوارض جانبی که داروهای شیمیائی به همراه دارند باعث شده است که روز به روز بر تمایل بیماران به مصرف داروهای گیاهی افزوده شود. علی رغم اینکه در اکثر موارد ـ به خصوص در بیماری هائی که چندان پیشرفت نکرده اند و تا حدودی خفیف محسوب می شوند ـ استفاده از داروهای گیاهی به مراتب کمتر از داروهای شیمیائی هستند که بیمار را از خطرات بالقوه نجات می دهند. در هر صورت آنچه انکارناپذیر است، نقش داروهای گیاهی به عنوان یک کمک درمانی حتی در شرایط وخیم بیماری است. زیرا این داروها نه تنها اثرات جانبی چندانی به همراه ندارند، بلکه قادرند از عوارض بیش از حد داروهای شیمیائی کاسته و اثرات درمانی آنها را تشدید کنند و بدین ترتیب در بیشتر موارد می توان با استفاده از داروهای گیاهی از مقدار دوز داروهای شیمیائی کاست.

”گزنه“ یکی از داروهای گیاهی است که از دیرباز در بسیاری از کشورهای آسیائی، اروپائی و آمریکائی از خواص درمانی آن استفاده شده است. گزنه (Nettle) گیاهی است که از ساقه، ریشه و برگ های آن برای درمان بیماری ها بهره گرفته می شود. نام علمی این گیاه اورتیکادیوئیکا (Urtica Dioica) و از خانوادهٔ اورتیکا سه آ (Urtica ceae) است. این گیاه را کمی پیش از گل دادن می چینند و مصرف می کنند. ساقه ها و برگ های جوان گزنه سرشار از ویتامین C هستند که برای درمان آسکوروی ـ (Scurvy) بیماری ناشی از کمبود C ـ به کار می رود.

از ترکیبات مؤثر موجود در عصارهٔ گیاه گزنه، می توان به استیل کولین، اسید کافئیک، اسید فرمیک، فلاوونوئیدهائی مانند کوئرستین، هیستامین، سروتونین، گلوکوکوئینون و استرول هائی مانند استیگماسترول، فنول ها و مواد معدنی اشاره کرد. ریشهٔ گیاه حاوی تانن های مختلف، کومارین، تری ترپن و استرول هائی مانند بتاسیتواسترول است. بتاسیتواسترول ترکیبی است که باعث بهبود علائم ناشی از بروز هایپرتروفی (بزرگ شدن بافت) پروستات می شود.

یکی از خواص درمانی برگ های گیاه گزنه درمان عفونت های دستگاه اداری است. در درمان عفونت مثانه و دیگر التهابات قسمت های انتهای دستگاه اداری، این گیاه بسیار مفید واقع می شود. این خاصیت گزنه به واسطهٔ دیورتیک یا مدر بودن آن باعث می شود تا از بار میکروبی دستگاه کاسته شود. علاوه بر این خاصیت های ضدالتهابی و تقویت کنندگی سیستم ایمنی نیز در بهبود شرایط بسیار مؤثرند.

ترکیبات موجود در ریشهٔ گیاه گزنه قادرند از طریق مهار اتصال گلوبولین متصل به هورمون جنسی مردانه به سلول های پروستات، از عوارض ناشی از بزرگ شدن پروستات بکاهند. البته اگر این دارو به همراه نخل اره ای (Saw Palmetto) و پیجئوم (Pygeum) مصرف شود تأثیرات بهتری حاصل خواهد شد. بررسی های انجام شده نشان می دهند که برگ های گزنه خاصیت ضدحساسیت فصلی دارند. تب یونجه (Hay fever) که با علائمی چون احتقاق بینی، عطسه، خارش و اشک ریختن همراه است، در نتیجهٔ واکنش سیستم ایمنی و عوامل آلرژن موجود در هوا مانند گرده ها و رگ وید (Regweed) ایجاد می شود. برگ های گزنه از طریق مهار ترشح هیستامین و عوامل ضدالتهابی که در پی این واکنش اینی آزاد می شوند، علائم ایجاد شده را بهبود می بخشند.

برگ های این گیاه در برخورد با پوست می توانند باعث بروز واکنش های حساسیتی و افزایش جریان خون در سطح پوست و تجمع خون در موضع شوند. از این ویژگی می توان در درمان اگزما به ویژه کودکان استفاده کرد. استفاده از این گیاه به ویژه در زمانی که اگزما در نتیجهٔ بروز حالات عصبی و استرس تشدید می شود، بسیار ثمربخش است. علاوه بر این مصرف این ماده در درمان التهابات پوستی و همچنین برطرف کردن شورهٔ سر بسیار مؤثر بوده و باعث بازگشت رنگ طبیعی مو می شود. گذشته از این برخی شواهد حاکی از تأثیر این داروی گیاهی در درمان آکنه است.