همه ما در زندگی، رویدادهای مختلفی را تجربه می کنیم؛ با توجه به اهدافی که داریم برای زندگی مان برنامه ریزی می کنیم و برای رسیدن به این اهداف تلاش می کنیم اما در این مسیر با مشکلات و چالش های زیادی مواجه می شویم که البته همیشه هم منفی و ناخوشایند نیستند....

برخی از این چالش ها فرصت هایی هستند که موجب رشد و پیشرفت مان می شوند. ما هنگام تجربه کردن مراحل مختلف زندگی (مانند کسب نمره خوب در یک امتحان، دریافت پاداش خوب در محل کار، ازدواج، صاحب فرزند شدن و یا موفقیت در روابط اجتماعی) دچار هیجان، اضطراب، ناراحتی، پریشانی، عصبانیت یا ترس می شویم. این احساسات می تواند موجب بروز علایمی مانند سردرد، بی خوابی، مشکلات گوارشی و گرفتگی عضلات شود که نشانه اختلال در تعادل روانی و بیولوژیک ما هستند. معمولا این عدم تعادل موقتی است و ما برای کنار آمدن با چالش ها و رسیدن به آرامش راهی پیدا می کنیم. کنار آمدن با چالش ها یک تجربه مثبت است اما گاهی وقت ها هماهنگی جسم و بدن به هم می خورد، اختلال به مدت طولانی باقی می ماند و ما تحت استرس قرار می گیریم. استرس طولانی مدت می تواند موجب بروز بیماری ها و مشکلات زیادی شود. در صفحات «پرونده» این هفته به موضوع استرس، تاثیر آن در ایجاد بیماری ها و راه های کنترل و مدیریت آن پرداخته ایم.همه مثل هم به استرس ها واکنش نشان نمی دهند.

واکنش افراد مختلف نسبت به موقعیت ها و شرایطی که ایجاد استرس می کنند یکسان نیست و از فردی به فرد دیگر متفاوت است. ارزش ها، اعتقادات و رفتارهای فردی موجب می شود تا افراد در شرایط سخت واکنش یکسان نشان ندهند. برخی افراد می توانند با شناخت و دوری از عوامل، شرایط و موقعیت های استرس زا و یا کنترل عکس العمل شان در برابر استرس آن را مدیریت کنند. برخی قادرند با چالش های موجود در زندگی طوری برخورد کنند که کمترآسیب ببینند و بدون اینکه دچار بیماری شوند از منابع جسمی، روانی و اجتماعی برای مقابله با چالش ها استفاده کنند. برخی افراد با پیش بینی نتیجه شرایط سخت استرس شان را کاهش می دهند. یکی از علل استرس اطلاع نداشتن از نتیجه و آنچه قرار است در آینده اتفاق بیفتد است و آگاهی و کسب اطلاعات از نتیجه در کاهش استرس موثر است.

همچنین افرادی که اعتقاد دارند خودشان می توانند بر زندگی شان تاثیر بگذارند در مقایسه با افرادی که معتقدند این عوامل بیرونی هستند که نقش اصلی و تعیین کننده در زندگی شان دارند استرس کمتری دارند. خوش بینی و داشتن نگرش مثبت به نتیجه اتفاقات هم موجب کاهش استرس می شود. برخی افراد هم برای کاهش استرس از حمایت های اجتماعی استفاده می کنند. این حمایت ها می تواند صحبت کردن با دیگران درباره مشکلات، ترس ها و نگرانی ها باشد. بررسی ها نشان داده است بیمارانی که قبل از جراحی با پزشک شان درباره نگرانی هایی که دارند صحبت می کنند در مقایسه با بیمارانی که در این مورد از حمایتی برخوردار نیستند استرس کمتری دارند.استرس از کجا می آید؟

علت ایجاد استرس تنها مشکلات، اتفاقات و مسایل بزرگ و دردناک و غیرقابل حل نیست. بسیاری از مواقع استرس به دلیل ناکامی ها و دست نیافتن به اهداف کوچک در زندگی روزمره ایجاد می شود؛ مثلا وقتی می خواهید در ساعت معینی سر قرارتان حاضر شوید و در ترافیک سنگین می مانید در یک موقعیت استرس زا قرار دارید.

در این شرایط اگر خودتان را برای اینکه این مسیر را انتخاب کردید یا زودتر راه نیفتادید سرزنش کنید، ضربان قلب تان بیشتر می شود، سطح هورمون های بدن تان تغییر می کند و عملکرد سیستم ایمنی تان کاهش پیدا می کند اما اگر با موضوع کنار بیایید، نفس عمیقی بکشید، با تلفن همراه خبر بدهید که کمی دیرتر می رسید و در مدتی هم که در ترافیک هستید به موضوعات مثبت فکر کنید، اوضاع و احوال جسمی تان بهتر می شود.وقتی استرس، بیماری می آورد.

استرس در تعادل جسمی و روانی اختلال ایجاد می کند و اگر استرس به طور مداوم وجود داشته باشد و تعادل جسم و ذهن به مدت طولانی دچار اختلال شود آن وقت است که زمینه برای بروز بیماری ها فراهم می شود. بیماری های مرتبط با استرس مانند فشار خون بالا، آسم، ناراحتی ها و مشکلات گوارشی و مشکلات پوستی، ناراحتی های روان تنی یا سایکوسوماتیک نامیده می شوند. هر چند این بیماری ها روان تنی هستند اما در واقع وضعیت جسمی و فیزیکی افراد را دچار تغییرات نامطلوب می کنند.

وقتی در زندگی چالشی را تجربه می کنیم سیستم عصبی، هورمون ها و سیستم ایمنی ما به این چالش واکنش نشان می دهند. این سیستم به طور خودکار برای تطابق بدن با شرایط سخت وارد عمل می شود و در کوتاه مدت موثر است. اما اگر این سیستم به طور طولانی مدت واکنش نشان دهد، سیستم ایمنی فرد ضعیف می شود، بدن مستعد ابتلا به عفونت می شود و احتمال ابتلا به انواع بیماری ها افزایش پیدا می کند. همچنین استرس می تواند با رفتارهای پرخطر مانند سیگار کشیدن، سوء مصرف مواد، پرخوری، کم خوری و یا کار زیاد ارتباط داشته باشد و فرد در پی این رفتارها دچار بیماری شود. همچنین افراد با سطح استرس بالا به موضوعاتی که برای حفظ سلامت شان لازم است مانند ورزش، تغذیه مناسب و خواب کافی اهمیت می دهند و در نتیجه زمینه برای بروز بیماری در آنها بیشتر می شود.

● جدول استرس

درباره میزان و رتبه تغییر در زندگی در وقایع و رویدادهای مختلف زندگی مطالعات زیادی انجام شده است. نتیجه یکی از این مطالعات در جدولی جمع آوری شده است و رویدادهای مختلف زندگی برحسب رتبه و میزان استرسی که ایجاد می کنند فهرست شده اند. وجود رتبه تغییر در زندگی بالا برای یک رویداد به این معنی است که کنار آمدن با آن رویداد بیشترین میزان تطابق را نیاز دارد. بررسی ها نشان داده است وجود رتبه بیشتر از ۱۵۰ واحد طی ۶ ماه می تواند موجب بروز تغییرات نامطلوب در سلامت افراد شود. این تغییرات قابل پیش بینی نیستند اما حملات قلبی، تصادفات رانندگی، بیماری های عفونی، عود بیماری های قبلی و بیماری های متابولیک نمونه ای از آنهاست. همچنین وجود رتبه ۳۰۰ طی ۶ ماه یا رتبه ۵۰۰ طی یک سال نشان دهنده وجود استرس بسیار بالا در زندگی افراد است.

● جدول رتبه بندی میزان استرس در اثر رویدادهای مختلف زندگی به تفکیک جنس