افسردگی به مجموعه علائمی گفته می شود که در رفتارهای کلامی و غیرکلامی انسان، براساس شرایط محیطی و یا برخی تغییرات فیزیولوژیک منعکس می گردد، بنابراین باید گفت:

افسردگی خفیف زودگذر با علائم اندک رو به زوال از حالات عاطفی انسان است و افسردگی طولانی با علائمی افزاینده، اختلال عاطفی شمرده می شود.

افسردگی عادی در تمام سنین دیده می شود و ظهور آن بیشتر از شرایط بیرونی سرچشمه می گیرد تا شرایط درونی بدن انسان، احساس شکست، از دست دادن افراد محبوب، تنزل مقام و وجهه و دوری از موقعیّت مطلوب، احساس عدم کفایت حقارت و ناامیدی ممکن است افسردگی عادی را سبب شوند.

افسردگی به عنوان یک اختلال عاطفی از تراکم نشانه های افسردگی و طولانی شدن زمان عرضه این مجموعه نشانه ها، شناخته می شود و طبقه بندی می گردد.

برای کسانی که با نوجوان سر و کار دارند فهم و تشخیص فرق بین افسردگی عادی از افسردگی مرضی اهمیّت فراوان دارد و آشنائی با علل افسردگی، آنان را در پیشگیری شرایطی یاری خواهد داد که افسردگی عادی را بدنبال دارد و در صورت تراکم به افسردگی مرضی ختم می شود.

دوران نوجوانی ، دورانی است که انسان در معرض تغییرات و تحولات عمیق جسمی و روانی واقع می شود، تغییرات هورمونی و رشد جسمی از یک طرف، عوامل روانی و بلوغ روانی و بلوغ فکری و علاقه به استقلال از طرف دیگر نوعی عدم تعادل ایجاد می نمایند که هیچ فردی از گزند آنها مصون نیست.امروزه ثابت شده است که در دوران نوجوانی انسان استعداد زیادی برای ابتلاء به افسردگی دارد .

حالات افسردگی در جوانان و نوجوانان

۱) نوجوانان در مواردی خود را به بیماری می زنند.

۲) در برابر حرف ها و سخنان دیگران ساکت می مانند و اگر هم بخواهند پاسخ گویند پاسخشان شکننده و ناراحت کننده است.

۳) اغلب زانوی غم در بغل می گیرند وافکار متعددی بر ذهنشان هجوم می آورد آنها را دل مرده می سازد در مجلس در میان جمع می نشینند ولی تنها هستند.

۴) نگاهشان به دیگران نگاه شک و تردید است

۵) از زندگی احساس پوچی و بی هدفی دارند به همین جهت تحرک خود را از دست می دهند

۶) صورتیکه نتوانند از حمایت های محیطی بهره گیرند در جهت تخفیف فشارهای روحی برخاسته از محرومیت ها با ناکامی ها برای جلب حمایت و توجّه دیگران از برخی واکنش های مضر پرخاشگرانه استفاده می کنند.

۷) شایع ترین حالت افسردگی استفاده از علائمی است که اطرافیان او نسبت به بدان حساس ترند و بدان پاسخ های حمایتی می دهند.

خطر افسردگی

خطر بزرگ افسردگی تن در دادن به اعتیاد برای کاستن رنج درونی است و خود را به بلائی گرفتاری می کند تا از بلائی دیگر برهند.

در موارد بسیار شدید افسردگی ممکن است آدمی را به خودکشی بکشاند، معمولاً آخرین مرحله از حالات روانی که آدمی را به خودکشی می کشاند ملامت و افسردگی است.

درجات افسردگی

۱) افسردگی:

بعنوان یک هیجان عادی بشری با علائمی مثل غمگینی، دلشکستگی، نومیدی، ناکامی و ... که اختلال تلقی نمی شود.

۲) اندوه:

واکنشی واقع بینانه و مناسب به آنچه از دست رفته است که به تدریج فروکش می کند و ندرتاً منجر به اختلال می شود.

۳) افسردگی خفیف:

اندوهی که بی جهت ادامه پیدا می کند و خود فرد معمولاً احساس می کند که پاسخ او افراطی است و علّت زیربنائی را تشخیص نمی دهد.

۴) افسردگی شدید:

بیمار رابطه خود را با واقعیّت از دست می دهد، دچار هذیان می شود و غالباً به خودکشی دست می زند.

علل و منشاء افسردگی (ETIOLOGG)

۱) عده ای معتقدند افسردگی علتی دارد، وجود احتمالی یک ژن بارز که آمادگی آسیب پذیری دارد عامل ابتلاء به این اختلال است.

۲) برخی کوشیده اند ثابت کنند که افسردگی ناشی از تغییرات بدنی (مغزی و غده ای) است این مطالعات کمبود نوراپی نفرین را به عنوان عامل عمده در بروز افسردگی مشخص کرده اند .بطور معکوس هم در نتیجه افزایش نسبی دوپامین (DOPAMINE) امکان بروز افسردگی وجود دارد.

۳) استرس محیطی و حوادث زندگی:

بسیاری از روان پزشکی های بالینی معتقدند استرس های محیطی و حوادث زندگی نقش مهمّی در بروز افسردگی دارند. بعضی از تحقیقات نیز وجود رابطه بین عوامل استرس زای محیطی (مثل مرگ و فقدان ها) و شروع افسردگی را تأیید کرده اند.

۴) عوامل روانی:

مهمترین عامل های سبب ساز افسردگی عاداتی است مانند: خشم های سرکوب شده اتکاء و احتیاج زیاد به محبت دیگران، احساس حقارت و گناه شدید اضطراب و ترس زیاد و حالت دفاعی شدید در مقابل مسائل زندگی. همه این موارد در طی دوران کودکی شکل می گیرند، هرگاه روابط و ارتباط بین والدین (که معمولاً خود مشکل دارند) و کودک قطع گردد و رفتار آنها سبب طرد کودک و جلوگیری از ابراز عواطف و خواسته هایش گردد زمینه بروز افسردگی را فراهم می آورد. هم چنین رفتارهای نابهنجار والدین مانند اضطراب زیاد، عدم اعتماد به نفس، وسواس، احساس گناه شدید پرخاشگری، افسردگی و حساسیت زیاد خود عامل مهمی در همانند سازی و تقویت رفتارهای نابهنجار کودکان و نوجوانان است.

رضا ساعی شاهی

منبع :

روشهای هدایت رفتاری در کودکان ونوجوانان محمد قمی فر