کسانی که به مصرف الکل و سایر مواد مخدّر وابستگی دارند غالباً از بیماری های روانی نیز رنج می برند. عدم درمان بیماری های روانی این افراد، درمان اعتیاد آن ها را نیز مشکل تر و پیچیده تر می سازد.

افسردگی یکی از مسائل رایج در بین معتادان است. تشخیص بین افسردگی حاد و آشفتگی هیجانی ناشی از اعتیاد به دلایل زیر می تواند مشکل باشد:

اکثر داروها از جمله الکل، مسکّن ها و آرامبخش ها خودشان اثر شل کنندگی و رخوت آور دارند.

بسیاری از نشانه های افسردگی در خلال ترک اعتیاد ظاهر می شوند. برای مثال، متعادان به کوکائین معمولاً سه تا پنج روز پس از آخرین مصرف، دچار خواب آلودگی و رخوت شدید می شوند.

مصرف الکل یا مواد مخدّر یک نوع بی خیالی ایجاد می کند که تأثیر هیجانی رویدادهای روزمره را کاهش می دهد. بدون مصرف این مواد، همان هیجان ها و احساسات دوباره برای فرد وجود خواهد داشت و او ممکن است آن ها را غیرعادی بپندارد.

دوران اعتیاد، تراژدی های زیادی از قبیل طلاق، از دست دادن حضانت فرزندان، از دست دادن کار و ... به همراه دارد که باعث غم و اندوه زیادی می گردد.

از دست دادن ارتباط با دیگران می تواند سبب غم و اندوه گردد. الکل و دیگر مواد مخدّر معمولاً به صورت «بهترین دوست» فرد در می آیند. دوستی که همیشه حاضر است و باعث آرامش و تسکین می گردد.

بسیاری از نشانه های افسردگی معمولاً با پرهیز از مصرف الکل و دارو از بین می روند.

افسردگی حاد چیست؟

افسردگی حاد یا افسردگی عمده یک نوع بیماری است که بدن، ذهن و فرایندهای فکری را درگیر می کند. برخورد و خوراک و خواب فرد، بر نحوه نگاه کردن به خود و بر نحوه تفکر تأثیر می گذارد. اختلال افسردگی مشابه حالت غم و اندوهی که گاهی برای هر کس پیش می آید نیست. این اختلال نشانه ضعف شخصی نیست و وضعیتی نیست که آرزوکنیم خود به خود برطرف گردد. افرادی که دچار افسردگی می شوند نمی توانند به آسانی «خود را جمع و جور کنند» و بهتر شوند. نشانه های افسردگی در صورتی که درمان صورت نگیرد می توانند هفته ها، ماه ها یا حتی سال ها باقی بمانند.

نشانه های افسردگی

هر کس که دچار افسردگی می شود لزوماً همه نشانه های افسردگی را با هم ندارد. بعضی ها فقط چند نشانه و برخی دیگر تعداد بیشتری از نشانه ها و عوارض بیماری را پیدا خواهند کرد. همچنین شدّت عوارض نیز از یک فرد به فرد دیگر و در طول زمان متفاوت است.

این نشانه ها عبارتند از:

ـ احساس غمگینی، اضطراب یا «خالی بودن» مداوم

ـ احساس ناامیدی و بدبینی

ـ احساس گناه، بی ارزش بودن یا بی پناهی

ـ از دست دادن علاقه به فعالیت هایی که قبلاً خوشایند بودند.

ـ کاهش انرژی، خستگی و کندی

ـ مشکل در تمرکز، یادآوری یا تصمیم گیری

ـ بی خوابی یا خواب بیش از حدّ

ـ تغییر در اشتها و وزن

ـ فکر خودکشی یا مرگ و یا اقدام به خودکشی

ـ تندخویی، تحریک پذیری، زودرنجی، بیقراری، بی حوصلگی

ـ عوارض جسمی و فیزیکی ماندگار که به درمان جواب نمی دهند، مثل سردرد، اختلال گوارشی یا دردهای مزمن

شیوع افسردگی

اغلب پژوهش ها نشان می دهند که میزان افسردگی حاد در بین معتادان (الکل یا مواد مخدّر)، چهار برابر بیشتر از دیگران است. همچنین میزان افسردگی در بین زنان معتاد، دو برابر مردان است. این نسبت در بین غیرمعتادان نیز برقرار است. هنگامی که فردی که به الکل یا مواد مخدّر وابستگی دارد دچار افسردگی حاد می شود، علاوه بر درمان وابستگی شیمیایی بدنش باید تحت درمان سلامت ذهنی نیز قرار گیرد.

تشخیص افسردگی

تشخیص دقیق بسیار حساس است. اگر این نشانه ها و عوارض افسردگی را در خود یافتید، باید حتماً توسط یک روان درمانگر که در زمینه وابستگی به الکل و مواد مخدّر نیز تجربه داشته باشد تحت معاینه و سنجش قرار گیرید.

درمان های موجود

معمولاً افسردگی در معتادان (الکل یا دارو) از طریق روان درمانی و داروهای ضد افسردگی، درمان می گردد. مطالعات نشان داده اند که درمان از طریق داروهای ضدافسردگی در کاهش افسردگی بین الکلی ها موثر است. البته باید توجه داشت که دارو درمانی، تنها بخشی از طرح و برنامه درمان است و نمی تواند جایگزین روان درمانی گردد. درک این نکته حائز اهمیت است که دارو درمانی باید توسط متخصصی که آشنایی کامل به سوء مصرف و وابستگی به مواد دارد صورت گیرد زیرا برخی از داروهایی که برای درمان افسردگی تجویز می گردند خودشان ممکن است اعتیادآور باشند.

ترجمه : کلینیک الکترونیکی روان‌یار

“Facts about Addiction and Depression”, Mental Health Center, Hazelden Foundation, ۲۰۰۴