جهان به سهم بیشتری نیاز دارد، نه تنها برای بهداشت و بیماری ، بلکه برای راه اندازی برنامه های پژوهش و پیاده سازی آنها در تاریخ ۱۴ تا ۱۸ اکتبر ۲۰۰۹، نمایندگانی از بخش بهداشت و سلامت، صنعت و حوزه سیاسی، طی نشست «اجلاس جهانی بهداشت» در برلین، گرد هم آمدند تا به بحث بپردازند که چگونه می توانند به چالش های در حال ظهور حوزه سلامت پاسخ دهند. هر چند منابع و فرصت های تامین بهداشت و مراقبت ها در سراسر جهان و درون کشورهای مختلف بسیار متفاوت است، چالش های زندگی شهری، پیر شدن جمعیت ها، انحطاط محیط زیست، تغییرات آب و هوا و پاندمی های جدید، مواردی هستند که مقابله با آنها یک ضرورت جهانی محسوب می شود.

بزرگ ترین نیاز امروز سلامت، توجه به مردم کشورهای محروم هستند که نقطه تمرکز اصلی نگرانی های حوزه بهداشت جهانی در کشورهایی مانند ایالات متحده و انگلستان می باشند. علاقه به بهداشت جهانی در دانشگاه های آمریکا روز به روز بیشتر می شود و کنسرسیوم دانشگاه های آمریکا برای ارتقای بهداشت جهانی که دربرگیرنده ۵۰ موسسه آکادمیک و علمی است، ماه گذشته در موسسه ملی بهداشت (NIH) آغاز به کار نمود.

اکثر توجه به مقوله بهداشت جهانی در این زمینه، از بودجه تعلق گرفته به مهار بیماری ایدز و خصوصا از طرف موسسه

Bill & Melinda Gates تامین می شود، همچنین از نسل جدید فعالیت ها، مانند «نسل WE» که حرکتی از سوی افراد جوان در آمریکاست.

● لزوم تغییر در برنامه های جهانی بهداشت

بهداشت جهانی، به عنوان «منطقه ای برای مطالعه، تحقیق، پژوهش و تمرین» در حال ظهور است که ادغامی از عناصر سنتی بهداشت عمومی، بهداشت بین الملل و پزشکی مناطق گرمسیری، اما با وسعت دیدی گسترده تر بوده و برنامه آن، شامل کنترل بیماری های عفونی، بهداشت مادر و کودک، تنظیم خانواده، بیماری های گرمسیری فراموش شده، تغذیه و مراقبت های اولیه سلامت است. به هر حال دنیا رو به سوی تغییرات عمده ای قدم برمی دارد. توسعه، شهری شدن، پیر شدن جمعیت و تغییرات محیط زیست، الگوهای موربیدیتی و مورتالیتی بیماری ها را تغییر داده است. همراه با آن، مراقبت از بیماری های مزمن، با تاکید خاص بر دستاوردهای به دست آمده در درمان HIV و با به رسمیت شناختن چالش ها برای رساندن معالجات و رویکردها به مقیاس جهانی، به توجه فوری و ویژه نیاز دارد.

علاوه بر آن، درک ما از عوامل تعیین کننده اجتماعی و ساختاری سلامت بالاتر رفته است، در نتیجه بهداشت جهانی نیاز دارد برنامه های جدید و با ماهیت واقعی و روش های کاری نوین را دنبال کند. از سویی برنامه های ناتمام در زمینه مهار بیماری های عفونی و بهداشت مادر و کودک را نیز هم چنان ادامه دهد.

● مواردی که به توجه فوری نیاز دارند

جامعه جهانی بهداشت باید موارد زیر را در نظر داشته باشد و آگاه باشد که:

بروز بیماری های غیرواگیر مزمن مانند بیماری های قلبی عروقی، دیابت، بیماری های مزمن انسدادی ریه و بعضی سرطان ها، همراه با بیشتر بیماری های غفلت شده مانند بیماری های روانی با سرعت حیرت آوری در سراسر جهان رو به افزایش است و باید راهکارها و خدمات مداخله ای موثری که در حال حاضر هم وجود دارند، به خوبی در این زمینه هدایت شوند و بروز و شیوع آنها را به حداقل ممکن برسانند.

رشد جمعیت، تغییرات آب و هوایی و شهری شدن، فشار زیادی به تامین آب وارد می آورند که نیاز دارد تلاش های جدیدی برای تامین آب سالم و سیستم های بهسازی آن انجام شود.

باید تکنولوژی های جدید درمان و پیشگیری از این بیماری ها به بیمارانی که نیاز فوری دارند، رسانده شوند.

با توجه به تمامی موارد فوق، برای رسیدن به برنامه های جدید، چه تغییراتی لازم است؟

نخست آنکه نیاز به پژوهش های چندجانبه و رویکردهای چند بخشی احساس می شود تا به فراسوی بهداشت عمومی سنتی و پزشکی ناحیه ای حرکت کنیم. از سویی باید اندیشه ها و توانایی های ویژه را در زمینه اجتماعی، مدیریت، جامعه شهری، سیاسی و اقتصادی به کار گیریم.

دوم آنکه، بودجه های فعلی تحقیقات و برنامه های بهداشت جهانی افزایش یابند. «پیمان جهانی در بیماری های مزمن» جدید، نمونه ای از مکانیزم مالی جدید پژوهش در حوزه بیماری های غیرواگیر و فرم نوینی از تحقیقات چندجانبه در کشورهای با درآمد کم یا متوسط می باشد.

سوم آنکه، مدل های جدید تحقیق و توسعه، باید با روش مشابه دیگر دستاوردهای موفق هماهنگ شوند و شرکت های دارویی نیز در این میان کمک های لازم را بنمایند.

چهارم، کشورهای ثروتمند جهان، با یک ابتکار عمده، ظرفیت های نهادی پژوهش، آموزش عالی و توسعه سیاست را افزایش داده و قدرتمند سازند.

در هر صورت، عصر جدید جهانی شدن به توجه بیشتری به آموزش پزشکی در حوزه بهداشت جهانی نیاز دارد. اروپا و آمریکا باید برنامه های خود را تغییر داده و دانشجویان بیشتری را از کشورهای در حال توسعه جذب خود نمایند. از سویی، کشورهای پیشرو در امر بهداشت و سلامت، باید انعطاف پذیری بیشتری برای همکاری با تجربیات و تحقیقات بالینی در کشورهای با درآمد کم یا متوسط از خود نشان دهند.

با توجه به مطالب فوق و مهم تر از همه، باید بهداشت جهانی دور جدیدی را با همکاری های چندجانبه آغاز نماید که به جای محدود شدن به تکنولوژی، بیشتر مردم گرا باشد و عمدتا کشورهای در حال توسعه یا عقب مانده را در نظر داشته باشد. جهان به سهم بیشتری نیاز دارد، نه تنها برای بهداشت و بیماری ، بلکه برای راه اندازی برنامه های پژوهش و پیاده سازی آنها.