● دانش هسته ای در کار دل!

پرفیوژن میوکارد (اسکن قلب) که از بررسی های دقیق قلب و عروق می باشد و در واقع تصویربرداری هسته ای از چگونگی خون رسانی عضله قلب است، با تزریق یک ماده رادیواکتیو بی خطر مانند تکنسیوم ۹۹ یا تالیوم ۲۰۱ انجام می شود و برای تشخیص بیماری عروق کرونر قلب طی دو مرحله ورزش و استراحت به کار می رود تا میزان و کیفیت خون رسانی را به قلب در سطوح مختلف بررسی کند. در این نوع تصویربرداری مناطق دچار ایسکمی، شناسایی می شوند تا امکان درمان به موقع و پیشگیری از حملات قلبی برای بیمار فراهم شود. از دیگر موارد کاربرد آن، تشخیص میزان بافت زنده و سالم باقی مانده در عضله قلب افراد مسن یا بیماران با سابقه سکته قلبی است.علایم بیماری سرخرگ های کرونر قلب که در حالت فعالیت، مشکل خاصی ندارند، باید با دقت بیشتری مورد بررسی قرار گیرند تا با درمان به موقع از پیشرفت بیماری و خطرات بعدی پیشگیری شود. بنابراین اسکن قلب، باید با تست ورزش همراه باشد تا گرفتگی های نسبی یا ایسکمی های موجود، خود را نشان دهند.

● مرحله اول اسکن قلب

این مرحله که توام با آزمون ورزش و گاهی تجویز «دی پریدامول» است، با آماده سازی بیمار برای تست ورزش شروع می شود و شامل آمادگی جسمانی و قطع بعضی داروهای مداخله گر قلبی است که مانع از افزایش فعالیت قلب در حین ورزش می شوند.زمانی که بیمار روی دستگاه تردمیل قرار می گیرد، براساس سن، حد معینی از ورزش و حداکثر ضربان قلب که بیمار باید به آن دست یابد (سن بیمار منهای ۲۲۰)، محاسبه می شود و تست ورزش، تا رسیدن به آن عدد، ادامه می یابد. لازم به ذکر است که به طور طبیعی هر ۳ دقیقه، شیب نوار در حدود ۲ درصد و سرعت حرکت آن در حدود ۲/۱ کیلومتر در ساعت افزایش می یابد، مگر اینکه تغییر غیرطبیعی در وضعیت بالینی یا نوار قلب رخ دهد که در این صورت، تست باید قطع شود. در انتهای مرحله ورزش، ماده رادیواکتیو، داخل رگ بیمار تزریق می شود و حدود یک دقیقه بعد، دستگاه تردمیل به تدریج از حرکت باز می ایستد. گاهی در بیمارانی که به دلایل پزشکی نمی توانند تست ورزش انجام دهند، اسکن با «دی پیریدامول»، به صورت جایگزینی انجام می شود، زیرا تاثیری مانند فعالیت ورزشی برای قلب می گذارد و نقاط سرد اسکن را نمایش می دهد.

● مرحله نگا ره برداری (اسکن) قلب

انجام اسکن بلافاصله پس از تست ورزش امکان پذیر نیست، زیرا با بالارفتن فعالیت قلب و حرکات تنفسی، کیفیت تصاویر افت خواهند کرد. همچنین داروی تزریق شده در دقیقه پایانی تست ورزش، برای وضوح بیشتر قلب، به زمان کافی نیاز دارد، بنابراین تاخیری تا ۲ ساعت لازم است. دستگاه تصویربرداری در پزشکی هسته ای که «گاما کمرا»

(Gamma Camera) نامیده می شود، نوعی دستگاه آشکارساز است که پرتوهای تابش شده از بدن بیمار (فوتون های گاما) را ابتدا به نور و سپس الکتریسیته تبدیل می کند و در نهایت، تصویر عضو مورد نظر را طی مراحلی، بازسازی می نماید. در اینجا درست عکس تصویربرداری با روش رادیولوژی، بیمار است که به دستگاه پرتو می تاباند. تخت واقع شده در زیر دستگاه به گونه ای طراحی شده که بیمار، وضعیت پایدار و بی حرکتی داشته باشد، زیرا هرگونه حرکتی حتی جزیی، به علت جابه جاکردن قلب، تصویر نهایی را مخدوش می کند و خطاهای تشخیصی به وجود می آورد.

ویژگی های فیزیکی و شیمیایی Tc۹۹m و حساسیت بسیار دوربین های گامای امروزی، ساختمان قلب، حجم و رگ های آن را در مراحل گوناگون فعالیت قلب نشان می دهد. روش هم زمان کردن دوربین گاما با فعالیت الکتریکی قلب بیمار برای فعال کردن دوربین در هر مرحله دلخواه، اهمیت خاصی دارد. به طور مثال با گرفتن اسکن از بیمار در حالت جلو یا مایل به راست، به طوری که مرزهای بطن چپ بیرون از بطن راست قرار می گیرند، عملکرد بطن چپ و حجم درونی آن به هنگام دیاستول یا سیستول بررسی می شود. در حین تصویربرداری، دوربین گاما در یک مدار گردشی ۱۸۰ درجه، تقریبا به فاصله هر ۵ درجه یک تصویر (به مدت ۳۵ ثانیه) از قلب تهیه کرده که در کل، ۳۲ تصویر از قلب در زوایای مختلف به دست می آید، به طوری که ضخامت هر برش، در حد چند میلی متر است، بدین ترتیب، کوچک ترین نقاط قلب نیز نشان داده می شوند.

● مرحله استراحت

در این مرحله که معمولا با فاصله زمانی یک روزه از مرحله قبل انجام می شود، ابتدا تزریق وریدی پرتو دارو انجام شده، پس از یک تاخیر زمانی یک تا دو ساعت، دوباره تصویربردای از قلب با همان شرایط قبلی، تکرار می شود. گزارش اسکن قلب که توسط متخصصان پزشکی هسته ای، تفسیر و امضا می شود، شامل تصاویر متعدد قلب در قالب ۳ ردیف دوتایی (ردیف های بالا مربوط به مرحله ورزش و پایین مربوط به مرحله استراحت) هستند که حاصل بازسازی کامپیوتری ۶۴ تصاویر قبلی (۳۲تصویر مربوط به مرحله استرس) و ۳۲ تصویر مربوط به مرحله استراحت)می باشند. این تکنیک پیشرفته اسکن که به روش «توموگرافی یا برش نگاری کامپیوتری» (SPECT) مرسوم است، سبب بازسازی یک تصویر سه بعدی از تعداد زیادی تصویر دو بعدی می شود که چگونگی خون رسانی به عضله قلب در سطح و عمق آن در دو مرحله ورزش و استراحت به طور جداگانه نشان داده می شود.

● خطری، کسی را تهدید نمی کند

ماده رادیواکتیو تزریق شده، بی خطر است، زیرا هم به مقدار کم به کار می رود و هم تنها حاوی پرتو گاما است که نقش یک ماده شب رنگ را در محیط تاریک و غیرقابل دسترس داخل بدن بازی می کند. به عبارت دیگر هیچ گونه تابش آلفا یا بتا ندارد. از طرف دیگر، نیمه عمر بسیار کمی هم دارد که تنها نقش یک ردیاب را دارد و مطالعات مختلف نیز این موضوع را تایید می نمایند.