یائسگی مردانه که در اصطلاح پزشکی به آن «هیپوگنادیسم دیررس» می گویند، به معنای کاهش تدریجی هورمون جنسی مردانه (تستوسترون) است که از میانسالی شروع می شود؛ درست هنگامی که مردان شروع به افزایش وزن می کنند، توده عضلانی شان کاهش می یابد، احساس افسردگی می کنند، دچار مشکل های خواب می شوند، احساس ضعف می کنند و بارزتر از همه، دچار ناتوانی جنسی می شوند....

اینکه آیا این تغییرات مستقیما با کاهش میزان هورمون تستوسترون مربوط است یا نه ، به طور جدی مورد بحث بوده است. برخی از پزشکان اعتقاد دارند کاهش هورمون تستوسترون باید با درمان جایگزینی با تستوسترون جبران شود. به طور طبیعی، تولید تستوسترون در بدن مردان، پس از ۳۰سالگی، سالانه یک درصد کاهش پیدا می کند. این روزها درمان با تستوسترون به طور فزاینده ای پرطرفدار شده اما در مورد آن بررسی چندانی صورت نگرفته و ممکن است عوارض جانبی وخیمی مانند افزایش خطر سرطان پروستات، حمله قلبی و سکته مغزی، به خصوص در مردان مسن تر، داشته باشد.

برخی از کارشناسان، درمان «یائسگی مردانه» را که به آن «آندروپوز» هم گفته می شود، یک نوع مداخله غیرضروری در روند طبیعی افزایش سن می دانند. در واقع، بسیاری از مردان میانسال به بالا که میزان هورمون تستوسترون آنها هم طبیعی است، دچار کاهش میل جنسی، افسردگی یا خستگی هستند که ناشی از شماری عوامل مربوط به سبک زندگی یا سلامت (مانند از دست دادن شغل، نارضایتی زناشویی یا چاقی و...) است که این عوامل به طور مستقیم به تستوسترون مربوط نیستند.

● تحقیقی درباره یائسگی مردانه

اکنون در اولین بررسی در نوع خود، گروهی از پژوهشگران انگلیسی، سعی کرده اند تعیین کنند آیا «آندروپوز» واقعا وجود دارد یا نه و اگر وجود دارد، علایم حقیقی آن کدامند. این بررسی که نتایج آن در ژورنال پزشکی نیوانگلند منتشر شده، شامل ۳هزار ۲۱۹ مرد ۴۰ تا ۷۹ ساله بوده که در «بررسی سالمندی مردان اروپایی» در ۸ مرکز اروپایی شرکت کرده بودند. پژوهشگران با استفاده از پرسش نامه ای میزان سلامت جنسی، جسمی و روانی این افراد را ارزیابی کرده اند. آنها همچنین سطح تستوسترون را در خون هر یک از این مردان اندازه گرفته اند و در تجزیه و تحلیل نهایی، تنها مجموعه ای از ۳ علامت را به طور قابل توجهی با میزان کم تستوسترون در خون مرتبط دانسته اند. این بررسی به طور رسمی، یائسگی مردانه (هیپوگنادیسم دیررس) را به عنوان وجود ۳ مشکل جنسی (کاهش نعوظ صبحگاهی، کاهش میل جنسی و اختلال در نعوظ) به همراه میزان کلی تستوسترون کمتر از ۱۱ نانومول در لیتر تعریف کرده بود. این در حالی است که میانگین میزان تستوسترون کل در این افراد حدود ۱۷ نانومول در لیتر بود.

پژوهشگران ۶ علامت دیگر را نیز شناسایی کردند که به نظر می رسید با کاهش میزان تستوسترون شیوع آن افزایش می یابد: ۳ علامت جسمی (عدم توانایی برای شرکت در فعالیت های شدید جسمی مانند دویدن، بلند کردن اشیای سنگین یا شرکت در ورزش های سخت؛ عدم توانایی در پیاده روی بیش از یک کیلومتر و ناتوانی در خم شدن، زانو زدن یا دولا شدن) و ۳ علامت روانی (کاهش انرژی، غمگینی و خستگی) اما این علایم رابطه ضعیفی با تستوسترون داشتند و در مجموع پژوهشگران دریافتند که علایم منفرد آندروپوز به طور مکرر در مردانی که میزان تستوسترون آنها طبیعی است هم یافت می شود.

این پژوهشگران می گویند حتی با این ۹ علامت نیز تفاوت در میزان میانگین تستوسترون در مردان علامت دار و مردان بی علامت چندان زیاد نبود و این امر نشانگر آن است که همراهی ضعیفی میان این علایم و میزان تستوسترون وجود دارد.

این پژوهشگران تنها در ۲ درصد مردان مورد آزمایش، علایمی را یافتند که می شد برای آنها تشخیص «هیپوگنادیسم دیررس» را مطرح کرد و احتمال این تشخیص با بالا رفتن سن افزایش می یافت؛ ۱/۰ درصد در ۴۰ تا ۴۹ سالگی، ۶/۰ درصد در ۵۰ تا ۵۹ سالگی، ۲/۳ درصد در ۶۰ تا ۶۹ سالگی، و ۱/۵ درصد در ۷۰ تا ۷۹ سالگی. این یافته ها می تواند بیانگر آن باشد که میلیون ها مردی که در حال حاضر درمان جایگزینی با تستوسترون برای علایم آندروپوز دریافت می کنند، بدون آنکه ضرورت داشته باشد، درمان می شوند.

به گفته این پژوهشگران، ثبت میزان کم تستوسترون در یک فرد سالمند علامت دار لزوما به این معنا نیست که میزان کم تستوسترون مهم ترین علت بروز این علایم در اوست. به عبارت دیگر، ممکن است اشکال در زندگی جنسی فرد با برچسب پوستی تستوسترون حل نشود.