شکایاتی مانند اینها را ممکن است از تازه مادران زیاد شنیده باشید: «دختر ۸ ساله ام به خاطر درد پاهایش نمی تواند بخوابد... پسر ۶ ساله دوست ام با گریه و درد پاهایش از خواب می پرد...» مادرانی که تجربه بیشتری دارند، در این مواقع، به کودکان شان می گویند نگران این دردهای مبهم در ساق پاهای شان نباشند؛ چون این دردها به رشد آنها مربوط است....

برخی از کودکان دچار دردهای شبانه در پای خود می شوند؛ دردهایی که علت مشخصی ندارند و اغلب به آنها دردهای رشد می گویند. در واقع عنوان «دردهای رشدی» ممکن است عنوانی اشتباه باشد زیرا هیچ شاهدی وجود ندارد که رشد باعث ایجاد درد شود. با این حال برای بسیاری از کودکان دردهای رشدی یک پدیده واقعی است و مهم است که شما شکایت کودک تان در این مورد را جدی بگیرید. گاهی به نظر می رسد که دردهای رشدی در واقعی ناشی از یک بیماری زمینه ای هستند که قابل درمان است.

از این دردهای رشدی نترسید

دردهای رشدی معمولا با پایان سال های نوجوانی فروکش می کنند. تا آن هنگام می توانید با انجام اقداماتی ساده درد شبانه کودک تان را تخفیف دهید. دردهای رشد معمولا خفیف هستند و به صورت دردهای مبهم نامشخص (اغلب در بازوها یا ساق پاها) حس می شوند.

همان طور که گفته شد، با وجود اینکه این دردها واقعی هستند، ناشی از رشد بدن کودک نیستند. در واقع دردهای جسمی مربوط به افزایش سن فرآیند رشد را کند می کند. از طرف دیگر ما در همه زمان ها در حال رشد هستیم. بنابراین اگر بخواهیم دقیق صحبت کنیم، دردهای رشد در هر سنی ممکن است رخ دهد؛ مثلا آرتریت را می توان در رشد مربوط به سالمندان دانست. دردهای رشدی به طور معمول خطرناک یا زیان بار نیستند، اما به جای کلمه دردهای رشدی، که عبارتی عامیانه است، برای دردهای ناشی از عوامل مختلف استفاده کنیم؛ مثلا بهتر است از کشیدگی های جزیی، فرسودگی عضلات و درد عضلانی که گاهی کودکان فعال را مبتلا می کند، صحبت کنیم.

این دردها چه علامتی دارند؟

دردهای رشد اغلب به صورت دردهایی مبهم و زق زق کننده در پاها، اغلب در جلوی ران ها، پشت ساق پاها یا پشت زانوها توصیف می شوند. معمولا هر دو پا درد می گیرد و برخی از کودکان ممکن است از درد شکم یا سردرد در حین دروه های درد رشد شکایت داشته باشند. دردهای رشدی اغلب در انتهای بعدازظهر یا ابتدای غروب بروز می کنند. برخی اوقات درد کودک را در میان شب بیدار می کند.

کی باید رفت دکتر؟

در برخی موارد بهتر است در مورد درد پای کودک با پزشک تان مشورت کنید، از جمله در صورتی که دردتان این ویژگی ها را داشته باشد:

مدوام باشد و در طول روز ادامه پیدا کند.

به قدری شدید باشد که با فعالیت های طبیعی کودک تداخل پیدا کند.

درد در مفصل ها متمرکز باشد؛ با یک جراحت همراه باشد یا با نشانه ها و علایم دیگری مانند تورم، قرمزی، حساسیت، تب، لنگیدن، دانه های پوستی، بی اشتهایی، ضعف و خستگی همراه شود.

علت و عوامل خطرساز دردهای رشدی

شاهدی وجود ندارد که رشد کودک دردناک باشد؛ اما دویدن، بالا و پایین پریدن زیاد کودک ممکن است روی دستگاه عضلانی اسکلتی او فشار بیاورد. درد عضلانی ناشی از استفاده از بیش از حد در طول روز محتمل ترین علت آن چیزی است که دردهای رشد نامیده می شود. دردهای رشد معمولا در فاصله سنین ۲ تا ۱۲ سالگی و در دخترها کمی بیش از پسرها دیده می شود. دویدن و بالا و پایین پریدن زیاد در طول روز خطر درد پا را در شب افزایش می دهد.

طرز تشخیص

پزشک برای اینکه مطمئن شود دردهای کودک تان به علت بیماری جدی تری نیست، ممکن است این سوالات را از شما بپرسد:

درد در کجا رخ می دهد؟ آیا درد در موقع معینی از روز رخ می دهد؟ درد چه مدت طول می کشد؟ آیا درد کودک را در شب بیدار می کند یا مانع خوابیدن او می شود؟ آیا علایم دیگر مانند تورم، قرمزی، درد شکمی یا سردرد هم در کودک بروز می کند؟ آیا کودک تان اخیرا آسیب دیده است؟ آیا میزان فعالیت کودک تان اخیرا افزایش یافته است؟ آیا اخیرا فعالیت جسمی جدیدی را شروع کرده است؟

پزشک همچنین کودک تان را معاینه خواهد کرد و ممکن است سوالاتی در مورد برخی از بیماری های خاص که علایم مشابهی دارند، مانند «نشانگان پاهای بی قرار» بکند. این نشانگان با حس ناخوشایندی در پاها و تمایل غیرقابل کنترلی برای تکان دادن پاها برای راحت شدن مشخص می شود. ندرتا ممکن است پزشک آزمایش خون، رادیوگرافی با اشعه ایکس و سایر آزمون های تشخیصی برای تعیین علت پا درد کودک تجویز کند.

برای درمان چه باید کرد؟

درمان اختصاصی و قاطعی برای دردهای رشد وجود ندارد اما شما می توانید با اقداماتی مانند ماساژدادن پاهای کودک درد او را تخفیف دهید. از جمله درمان های خانگی که می توانید برای کودک انجام دهید، اینها هستند:

پای کودک را ماساژ بدهید:

برخی از کودکان با ماساژ ملایم پاها، احساس راحتی می کنند. برخی دیگر با درآغوش گرفتن و نوازش آرام می شوند.

کشش به پاهای کودک هم موثر است:

می توانید این کار را به صورت یک عادت روزانه در صبح ها و بار دیگر هنگام خواب انجام دهید.

از کمپرس گرم استفاده کنید:

گرما ممکن است به تسکین درد عضلات کمک کند. از یک بالشتک گرم کننده با درجه حرارت متعادل پیش از خوابیدن کودک، یا هنگامی که او از درد پا شکایت دارد، استفاده کنید. هنگامی که کودک به خواب رفت کمپرس گرم را بردارید. حمام گرم قبل از خواب هم ممکن است کمک کننده باشد.

با نظر پزشک، به او داروی مسکن بدهید:

از داروهای مسکن معمول مانند ایبوپروفن یا استامینوفن برای تسکین درد کودک استفاده کنید، اما هیچ گاه از آسپیرین استفاده نکنید، چون احتمال دچار شدن کودک به «نشانگان رای»، یک عارضه نادر مغزی وخیم که به مصرف آسپیرین در کودکان مربوط است، وجود دارد؛ و بالاخره اینکه به کودک تان اطمینان دهید که این دردهای رشد برای همیشه ادامه نخواهد یافت و با افزایش سن او خود به خود فروکش خواهد کرد.

منبع: Mayoclinic

ترجمه: دکتر زهرا عباس‌پور تمیجانی