شاید برای شما هم اتفاق افتاده باشد که وقتی کرمی را روی پوست تان مالیدید حس خارش یا سوزش پیدا کنید. این حالت زمانی رخ می دهد که یا شما دچار خشکی پوست شده باشید یا اینکه درون کرم موادی وجود دارد که شما به آن آلرژی دارید.

دکتر مهتی پور، متخصص پوست و مو وقتی بحث حساسیت های پوستی پیش می آید طیف وسیعی از علایم پوستی در ذهن ما شکل می گیرد و وقتی صحبت از سوزش و خارش می شود طبیعتا طیف وسیعی از بیماری های پوستی را شامل می شود، یکی از شایع ترین بیماری های پوستی حساسیت های تماسی و آلرژیک است. حساسیت تماسی یعنی حساسیت ناشی از تماس یک ماده خارجی با پوست به شرطی که این ماده توانایی ایجاد آسیب در محل تماس را داشته باشد. مثال بارز این گونه مواد، مواد اسیدی و مواد قلیایی است که هر کدام به شیوه مخصوصی می تواند ایجاد آسیب در محل تماس کرده و حساسیت حاد با علایم بارز ایجاد کند.

حساسیت به این گونه مواد معمولا به شکل حاد خود را نشان داده و بلافاصله یک پاسخ التهابی را در محل برانگیخته می کند. در این حالت یک ناحیه قرمزرنگ با حاشیه ای مشخص پدیدار می شود که تقریبا منطبق با ناحیه تماس ماده مزبور است. گاها این واکنش به سمت ایجاد تاول و زخم سطحی نیز پیش می رود یا حتی در صورت ادامه تماس می تواند زخم عمقی و آسیب به ساختمان های زیرین پوست را باعث شود. توجه کنید که اگر پوست شما قبلا آسیب دیده باشد مثلا زخم یا ترک خورده باشد، آسیب وارده در اثر تماس این مواد بسیار شدیدتر خواهد بود و به هر حال آنچه که بیمار را بسیار اذیت می کند حس سوزش و خارش شدید است که بسته به نوع ماده مزبور و میزان آسیب وارده می تواند بسیار شدید و غیرقابل تحمل شود. این گونه تماس ها و واکنش های حاد هر چند شایع هستند ولی اکثرا به شکل موردی و در نتیجه تصادفات یا بی توجهی فرد ایجاد می شوند. ولی آنچه که ما به طور شایع تر در مطب های پوستی با آن مواجه می شویم، بیمارانی هستند که حساسیت آنها به طور مزمن و در طی یک دوره چند روزه تا چند ماهه ایجاد شده است.

در این حالت فرد در طی یک دوره زمانی با ماده خاصی تماس می یابد و از بین رفتن لایه های سطحی پوست به طور تدریجی اتفاق می افتد. در این حالت محدوده آسیب نامشخص بوده و یک ناحیه زبر و خشن و گاها قرمز رنگ همراه با شکاف های کوچک پوستی در محل تماس مزمن ایجاد می شود که می تواند با خارش و حتی گاها درد ناحیه همراه شود. این خارش و سوزش با هر بار تماس می تواند تدریجا افزایش یابد. این همان حالتی است که ما در اکثر خانم ها خانه دار در اثر تماس مزمن با مواد شوینده مشاهده می کنیم. گاهی به ویژه در بانوان ایرانی این واکنش به قدری پیش می رود که حتی باعث آسیب به ناخن ها، شکنندگی و ورقه ورقه شدن و از بین رفتن کوتیکول ناخن می شود.

توجه کنید که حتی گاها بخارات حاصل از برخی از مواد شوینده و به ویژه مواد سفیدکننده و جرم گیر نیز می تواند منجر به حساسیت شود و بنابراین لازم است از کار کردن در محیط های بسته و بدون تهویه مناسب جدا خودداری شود، زیرا در این حالت علاوه بر حساسیت پوستی می تواند حساسیت های تنفسی نیز ایجاد کرده و برای بیمار بسیار خطرناک باشد. در ضمن لازم به توضیح است که این نوع حساسیت ها می تواند علاوه بر خانم های خانه دار، در مورد حساسیت های شغلی نیز مشاهده شود. مثلا در افرادی که در محیط های مرطوب با مواد حساسیت زا سر و کار دارند ممکن است شاهد حساسیت های شدیدی باشیم که اکثرا در ناحیه دست ها ایجاد می شود.

کارگران موادغذایی، پرسنل بهداشتی درمانی، آرایشگرها، کارگران ساختمانی از جمله این افراد محسوب می شوند. امروزه جهت تمیزی بیشتر، یک سری مواد ساینده و جرم گیر و سفیدکننده نیز به طور رایج استفاده می شود، توجه کنید که اینها شامل یک سری دترژان، سورفاکتان و حلال های آلی است که همگی به طور بالقوه توانایی آسیب رساندن به پوست شما را دارا هستند. علت آسیب پوستی در اثر مصرف این مواد، شسته شدن لایه چربی سطحی، آسیب سلولی و افزایش خروج آب میان بافتی است که به علت آسیب رسیدن به لایه شاخی پوست ایجاد می شود. حلال های مختلف شامل الکل، گزیلن، استرها، استون، وکتون و ... است که هر یک از این مواد به تنهایی یا به صورت ترکیب با مواد دیگر در اکثر مواد شوینده، اسپری ها، عطرها و مواد بهداشتی یافت می شوند. از طرف دیگر خشکی زمینه ای پوست (آتوپی) همراه با رطوبت کم هوا که در کشور ما شایع است، می تواند زمینه را برای ایجاد آسیب پوستی شدیدتر آماده کند.

خشکی زمینه ای پوست باعث ایجاد ترک های ریز پوستی شده و ورود هر نوع ماده خارجی را به لایه های سطحی پوست تسهیل می کند. بنابراین رقابتی که بین کارخانجات مختلف برای ایجاد محصولات شوینده قوی تر مشاهده می شود، ممکن است برای مصرف کنندگان این مواد (به ویژه اگر رعایت مسایل بهداشتی و ایمنی لازم صورت نگیرد)، خطرناک بوده و باعث آسیب های حاد یا مزمن و دایمی در پوست شما شود. در برخی از این ترکیبات، حلال ها، آنزیم ها، نمک ها و کریستال های خاص جهت ایجاد اثر سایندگی بیشتر یافت می شود. هر چه قدرت شویندگی و سفیدکنندگی این ترکیبات افزوده می شود، احتمال آسیب های حاد و مزمن پوستی هم بیشتر می شود.

به طوری که ما در سال های اخیر شایع ترین حساسیت های پوستی را در نتیجه مصرف این مواد شاهد هستیم.آیا به مواد آرایشی آلرژی دارید؟خارش، سوزش، قرمزی، خشکی شدید دست ها همراه با چروک های زیاد و ترک های کوچک و بزرگ و آسیب به بافت ناخن ها تابلویی است که ما همه روزه در بیماران خود با آن مواجه می شویم. گاها تماس با مواد دیگر از جمله عطرها، اسپری ها، برخی از لباس های زیر و برخی از فلزات و بدلیجات و مواد آرایشی نیز می تواند باعث ایجاد حساسیت و سوزش و خارش پوست شود.اگزمای ناشی از مواد آرایشی به طور شایع نسبت به کرم پودر، ریمل و لاک ناخن ایجاد می شود، هر چند که هر نوع ماده آرایشی می تواند باعث ایجاد حساسیت شود.

نوشته شدن کلمه نان آلرژیک (غیرآلرژی زا) در روی بسته بندی این مواد نباید شما را مطمئن سازد که با خیال راحت و بدون هیچ گونه آسیب می توان از این مواد آرایشی و بهداشتی استفاده کرد و لزوما باید قبل از مصرف هر نوع ماده آرایشی جدیدی که خریداری می شود، مقدار کمی از آن را روی ساعد خود تست کنید و در شروع مصرف با احتیاط و از مقادیر کم آن مواد استفاده کنید و به ویژه از مصرف ناگهانی و بی رویه آنها در اطراف چشم پرهیز کنید، زیرا که ما به کرات شاهد حساسیت ها و خارش و سوزش های پوست اطراف چشم در اثر مصرف این مواد هستیم که باعث قرمزی و پف آلودگی و خشکی شدید پوست ناحیه می شود. به ویژه اگر شما زمینه پوست خشک را داشته باشید، به طور شایع تری احتمال حساسیت شما به این مواد وجود دارد. به بدلیجات حساسیت دارید؟استفاده از بدلیجات و تزیینات فلزی اخیرا رواج زیادی یافته است.

در تزییناتی که از طلا، نقره و پلاتین ساخته می شود، معمولا حساسیت رایج نبوده و اکثر بانوان به راحتی از آنها استفاده می کنند البته لازم به توضیح است که حساسیت به این سه فلز نیز در برخی از بیماران مشاهده می شود ولیکن آنچه به طور شایع امروزه مشاهده می کنیم حساسیت به دو فلز نیکل و کروم است. نسبت حساسیت به این دو فلز در خانم ها نسبت به آقایان ۱۰ به یک بوده است. البته امروزه علاوه بر نیکل و کروم، از تیتانیوم، آهن، مس و رودیوم نیز در این تزیینات استفاده می شود. علاوه بر این تزیینات طلا با عیار پایین که در آن از ناخالصی های مختلف جهت شکل پذیری راحت تر طلا استفاده می شود، به راحتی می تواند باعث حساسیت شود. استفاده از فلزات فوق صرفا به دلیل قیمت پایین تر آنها نبوده بلکه سهولت ساخت و امکان ایجاد ترکیبات مختلف با استفاده از چندین نوع فلز باعث می شود تا سازندگان با استفاده از کمترین امکانات، اشکال متنوعی از این تزیینات را تولید و عرضه کند. تزیینات فوق به طور شایع باعث حساسیت و خارش در ناحیه گوش، گردن، مچ دست ها و انگشتان می شود.

به ویژه در ناحیه لاله گوش دختر خانم های جوان، حساسیت و خارش های شدید نسبت به این مواد رایج است که گاها توأم با عفونت نیز هست. در این حالت لازم است علاوه بر خارج کردن گوشواره درمان های دارویی نیز صورت گیرد. علاوه بر این سازندگان این وسایل نیز ممکن است به طور شایع در ناحیه دست های خود حساسیت هایی را مشاهده کنند.اگر آلرژی پیدا کردید، فورا به پزشک مراجعه کنید!درنهایت حساسیت و سوزش و خارش چه در ناحیه دست ها و چه در ناحیه گوش و پلک ها و چه در نواحی دیگر تا زمانی قابل کنترل است که در مرحله حاد یا تحت حاد بوده و با دوری از ماده موردنظر، تغییر شغل، تغییر محیط و استفاده از درمان های دارویی، امکان درمان کامل این حالات وجود دارد.

وقتی که حساسیت به مرحله مزمن می رسد، معمولا درمان کامل ضایعه بسیار مشکل تر و گاها کنترل این واکنش ها غیرممکن می شود. در این حالت فرد با هر بار تماس با ماده موردنظر واکنش های شدیدتری را در پوست خود ایجاد می کند. در این حالت مصرف مرطوب کننده ها و چرب کننده ها به ویژه در ناحیه دست ها و استفاده از دست کش مناسب و دوری از مواد موردنظر هر چند به بیمار کمک می کند ولی به علت آسیب مداومی که به پوست وارد شده است، امکان درمان قطعی بیماری وجود ندارد. بنابراین توصیه می کنیم اگر حساسیت و خارش و سوزش به هر دلیلی روی پوست خود مشاهده می کنید، در همان مراحل اولیه و قبل از مزمن شدن حساسیت خود به پزشک مراجعه کنید.