مقدمه

به تازگی، در هر جمعی که می نشینیم، شکایتی از رویش موهای زاید می بینیم، اغلب خانم ها، به خصوص دختر خانم های جوان اعتراض دارند که از برداشتن این موها خسته شده اند، ولی گاهی به دنبال این شکایت ممکن است خطری در کمین باشد که آینده این دختر خانم ها، ازدواج و توانایی بارداری شان را دچار مشکل کند، پس چه باید کرد؟ چگونه درصدد رفع این مشکل برآییم؟

پرمویی یا هیرسوتیسم علل مختلفی دارد: ارثی، هورمونی و یا حتی می تواند بستگی به روش زندگی افراد داشته باشد. اغلب، پرمویی در نواحی چانه، پشت لب، جناغ سینه و گاهی پشت کتف ها و کشاله ران دیده می شود.

هیرسوتیسم یک بیماری نیست ولی به ندرت باعث ایجاد یک بیماری جدی می شود. متاسفانه در جامعه ما، رویش غیرطبیعی مو باعث افسردگی و خجالت شخص می شود و باعث می شود فرد به طور جدی این مساله را پیگیری نکند. چند وقت پیش که برای دیدن یکی همکاران به مطب او رفتم، خانم جوانی را دیدم که با مادرشوهرش به مطب آمده بودند، چون مدت ها بود که برای معالجه نازایی به پزشکان نامی شهر مراجعه کرده بودند (ولی به دلیل ناراحتی و شدت اضطراب درمان هیچ یک را پیگیری نکرده بودند)، پرونده قطوری زیربغل داشتند، دلیل همراهی مادرشوهر این بود که ببیند اگر عروسش باردار نمی شود، همسر دیگری برای پسرش اختیار کند تا صاحب فرزند شوند، خانم جوان حجب و حیا زیاد داشت و از شدت ناراحتی سرش را بالا نمی گرفت.

البته به دلیل درمان های ناقص مشکل این خانم پیشرفت کرده بود و مجموعه ای از علایم هیرسوتیسم را داشت، یعنی، بم شدن صدا، جوش های شدید، رویش موهای ضخیم در چانه و پشت لب و قفسه سینه و تخمدان های پر از کیست (یکی از علل شایع هیرسوتیسم، تخمدان های پلی کیستیک (PCOD) است که در صورت عدم درمان صحیح و به موقع به نازایی منجر می شود).

متاسفانه خانم جوان پذیرفته بود که نازاست و با ناامیدی، آن هم به اصرار یکی از دوستان به آخرین مطب مراجعه کرده بودند، به خانم جوان دلداری دادم و به او امید دادم که اگر به موقع از داروهای تجویز شده استفاده کند و سروقت به مطب مراجعه کند، مشکلش حل خواهد شد، به مادر همسرش نیز توضیح دادم که اندکی صبر داشته باشد تا به نتیجه برسند.

نهایتا مشکل این خانم پس از ۶ ماه مراجعه و درمان حل شد، روزی که این دو جواب مثبت بارداری را در مطب دیدند در پوست خود نمی گنجیدند، مادر شوهر از تصمیم گیری عجولانه خود خجالت زده بود.

ولی چرا باید مشکل به اینجا می رسید چرا دختر خانم های جوان، به همان اندازه که به فکر برداشتن موهای زاید هستند به فکر چک آپ و بررسی هورمونی نیستند و این مساله را جدی نمی گیرند؟! البته برداشتن موهای زاید هم مهم است چرا که برای افراد از نظر ظاهری و حضور در جمع مشکلاتی ایجاد می کند.

ماه گذشته یکی از دوستان با من تماس گرفت که خواهرم عقد کرده است و برای درمان به پزشک مراجعه کرده ولی از دست موهای زاید صورتش خسته شده، روزی ۲ بار موهای صورتش را می تراشد، هر بار که همسرش با او تماس می گیرد تا به گردش روند دچار اضطراب می شود، آیا راه خوبی برای برداشتن این موها وجود دارد؟ (البته مایل بود که دچار هزینه زیادی هم نشود.) خانم دیگری که در دوران یائسگی بود شکایت داشت که دچار افزایش رشد موها در پشت لب و بخصوص چانه شده (در حالی که موی عانه، زیربغل و موهای سرش به طور نسبی می ریزد و کم شده) وی می گفت: هر روز صبح قبل از صرف صبحانه، موچین به دست، موهای چانه ام را بر می دارم. این خانم هم باید بداند که به دلیل پیر شدن تخمدان ها و پایین آمدن سطح استروژن آزاد به آندروژن آزاد (هورمون مردانه) دچار این حالت شده که می تواند بسته به امکانات و سلیقه شخصی از یکی از روش های از بین بردن این موها استفاده کند.

در مورد این خانم بهترین راه می تواند، استفاده از موم یا اپی لیدی باشد، البته اپی لیدی بهتر است چون به مرور زمان باعث کم شدن و نازک شدن این موها می شود ولی در خانم های جوان که تخمدان های پلی کیستیک یا آکنه (جوش) دارند باید دنبال روش دیگری بود.

(استفاده از بعضی از روش ها باعث تحریک و بدتر شدن آکنه می شود)

چگونه از دست موهای زاید راحت شوم؟

بی رنگ کردن:

یکی از راه های مناسب برای داشتن ظاهری بهتر، بی رنگ کردن است، ضرری که مواد بی رنگ کننده دارند التهاب و قرمزی و خارش به خصوص در پوست های حساس و خشک است.

در صورتی که پرمویی بیش از اندازه نباشد، مواد بی رنگ کننده را ۱۵ دقیقه روی مچ دست بمالید و بعد شسته، اگر بعد از ۲۴ ساعت التهاب و خارش دیده نشد می توانید برای صورت استفاده کنید.

تراشیدن:

بی خطرترین و راحت ترین راه خلاصی از موهای زاید است، این راه مضر است و عوارض جانبی راه های دیگری را ندارد. برخلاف تصور مردم تراشیدن هرگز باعث زیاد شدن موها نمی شود (چه در جهت رویش موها و چه در خلاف جهت رویش).

در مواردی که دسترسی به راه های دیگر ممکن نیست، مثلا خانمی برای رفتن به میهمانی عجله دارد این راه توصیه می شود. تراشیدن هرگز باعث ضخیم تر شدن موها نمی شود.

ولی توجه داشته باشید که تراشیدن با دستگاه های برقی بهتر از تراشیدن با تیغ است. چون پوست آسیب کم تری می بیند.

افرادی که پوست حساس دارند، اگر هر روز از این روش استفاده کنند ممکن است خارش و قرمزی کمی داشته باشند، این ها می توانند از پماد هیدروکورتیزون ۱درصد (Hydrocortisone۱%) (به مقدار کم) استفاده کنند.

موبرها:

استفاده موبرهای شیمیایی یکی از بهترین راه ها برای از بین بردن این موهاست، استفاده مکرر از این ها تا حدودی باعث کم شدن موها می شود، البته در صورتی که رشد موها، به دلیل ارثی باشد، ولی اگر به دلیل به هم خوردن تعادل هورمونی باشد مثل بالا رفتن پرولاکتین خون یا آندروژن ها (هورمون مردانه) در این صورت حتما باید درمان دارویی برای تعادل هورمونی صورت گیرد.

دختر خانم های جوان که جوش های صورت دارند توجه کنند که این موبرها ممکن است باعث حساس شدن پوست و التهاب بیش تر آکنه (جوش های صورت) شود، که در صورت تمایل به استفاده از این موبرها مثل بی رنگ کننده ها همان تست روی مچ دست یا گردن ضرورت دارد، اگر پس از ۲۴ ساعت التهاب، خارش یا قرمزی دیده نشد می توان برای صورت استفاده کرد. اما به طور معمول کرم های موبر برای صورت های آکنه ای توصیه نمی شود.

اپی لیدی:

چون ضمن کندن موها، آن ها را از ریشه خارج می کند، در صورت استفاده مداوم باعث کم شدن و نازکی موها می شود. ولی گاهی باعث التهاب می شود که در صورت این حالت می توان از پماد هیدروکورتیزون یا کرم های after shave استفاده کرد.

موم ها:

یکی از راه های موثر برای برداشتن موهای زاید است. در صورت استفاده مکرر و مداوم از موم ها هم، رشد موها کم شده و موهایی که در می آید نازک و سست است.

ولی ضرری که دارد دردناک بودن و گاهی عفونت ریشه مو است. ضرر دیگر استفاده از موم ها (در صورت عدم استفاده صحیح) باعث کشیدگی پوست و به مرور زمان افتادگی و شل شدن پوست می شود. ولی نسبت به روش های دیگر کم خطرتر است چون لک پوستی، بی رنگ شدن را ایجاد نمی کند، همین طور اسکار (جای زخم) روی پوست نمی گذارد.

بند انداختن:

شاید بعضی این کار را قدیمی بدانند ولی افرادی که هر روز چانه یا پشت لب خود را بند می اندازند، به شرطی که پشتکار داشته باشند و این کار را مرتب انجام دهند، به طرز محسوسی موهای چانه شان کم و نازک می شود. (در صورتی که پرمویی ارثی باشد، ولی در صورت عدم تعادل هورمونی به همراه این کار درمان طبی ضرورت دارد.)

کندن با موچین:

این کار به خصوص در خانم ها پس از سن یائسگی زیاد دیده می شود، چون مشکل هورمونی ندارند، فقط مایلند هرچه زودتر از شر موهای چانه شان خلاص شوند، ولی کندن موها با موچین، به دلیل فشاری که به ریشه مو می آید، خون بیش تری به ریشه می سد، تکرار این کار باعث رشد بیش تر موها و نهایتا ضخیم تر شدن آن می شود.

ترمولیز یا دیاترمی:

قبل از الکترولیز، بین مردم متداول تر بوده، ولی شرایط استفاده از آن مثل الکترولیز است.

الکترولیز: برای هر نوع پوست یا موهای رنگ کرده می تواند استفاده شود. باعث رشد کم تر موها می شود ولی برای رسیدن به نتیجه بهتر باید هفته ها و شاید هم ماه ها (بسته به شدت پرمویی) به طور مداوم انجام شود. این کار باید توسط افرادی که مهارت کافی دارند انجام شود، در غیر این صورت باعث ایجاد زخم و لک پوست می شود.

لیزر:

جدیدترین روش برداشتن موهاست که باعث می شود به ریشه مو آسیب برسد.

حتی اگر توسط فرد مجرب انجام شود ممکن است روی بعضی از انواع پوست، باعث لک و تیرگی شود چون عکس العمل نسبت به لیزر را هر فرد، به فرد دیگر کاملا می تواند متفاوت باشد، پس این که اگر خانمی هنگام استفاده از لیزر دچار مشکل نشده، این دلیل نمی شود در فرد دیگر با شرایط متفاوت هم همان جواب را بدهد. عوارض آن: قرمزی، ایجاد لکه های تیره روی پوست یا بی رنگ شدن پوست یا اسکار می باشد.

اکثر خانم ها عقیده دارند که این بهترین روش است شاید چون گران ترین است ولی توجه داشته باشند که استفاده از لیزر محدودیت هایی دارد؛ در خانم های با پوست تیره نباید استفاده شود، در افراد با موهای بلوند یا قرمز یا سفید هم کم تر موثر است.

لیزر انواع مختلفی دارد که بیش ترین آن ها بی خطر است. ولی اگر توسط افرادی که مهارت کافی ندارند انجام شود ممکن است عوارض شدیدتر داشته باشد. ولی به طور کلی در مقایسه با الکترولیز که خیلی آهسته و دردناک است، خطر اسکار خیلی خیلی کم است.

اخیرا براساس مطالعات انجام شده در انستیتوی جراحی لیزر پوست واشنگتن با روش های همراه با لیزر مثل سردسازی پوست که توسط ژل های سردساز یا اسپری های کرایوژنیک یا استفاده از مکانیسم های سردسازی مستقیم، آسیب اپیدرم را به حداقل می رسانند. کلا موهای نازک تر بهتر به درمان پاسخ می دهد و ۷۵ ۵۰ درصد کاهش مو دیده می شود که پس از ۶ ماه مجددا مقداری رشد مو دیده می شود.

شاید افرادی که به مطب پزشکان متخصص پوست مراجعه می کنند، با اسم انواع مختلف لیزر آشنایی داشته باشند ولی در حال حاضر، موثرترین لیزر برای از بین بردن موهای ناخواسته لیزر دیود است. ولی با توجه به آن که بایستی در پوست های تیره شدت جریان را بالا برد که این خود همراه با بالا رفتن میزان عوارض است بهتر آن که از این لیزر بیش تر در پوست های روشن استفاده شود.

پس لیزر خوب است یا بد؟

اغلب خانم ها هر طور که شده هزینه درمان با لیزر را فراهم می کنند ولی استفاده طولانی مدت از لیزر هرگز توصیه نمی شود، چون عوارض مصرف طولانی آن هنوز ثابت نشده و نیاز به گذشت زمان بیش تری دارد، چه بسا در آینده عوارض خطرناکی دیده شود، پس با توجه به نوع پوست و امکانات خود می توانید از راه های دیگری استفاده کنید.

انجام لیزر نباید اولویت اول درمان باشد، عوارض بعد از لیزر در مورد بیمارانی که لیزر مناسب برای آن ها انتخاب نشده باشد، ممکن است بدتر از خود ضایعه اولیه باشد. بهتر است لیزر را برای مواردی که درمان های دیگر جواب گو نباشد به کار گرفت.

چگونه با راه های طبیعی رویش موها را کم کنیم؟

خانم هایی که دارای اضافه وزن هستند، اگر وزنشان را کم کنند، به طور محسوسی رویش موهای زایدشان کم می شود.

رژیم غذای سالم، کاهش وزن، ورزش، کنترل استرس و به طور کلی پیروی از یک روش زندگی سالم و با کیفیت به خانم های دچار پرمویی یا آن هایی که تخمدان های پلی کیستیک دارند کمک می کند، تا رویش موهایشان کم تر شود. در این صورت هم دوره های قاعدگی شان را منظم کرده اند و هم از ابتلا به دیابت نوع II که در افراد مبتلا به پرمویی بیش تر دیده می شود، پیش گیری کرده اند. حرف از رژیم غذایی و کاهش وزن، من را به یاد یکی از آشنایان انداخت، که شاید خالی از لطف نباشد، شما هم در جریان حال ایشان قرار بگیرید، تا اهمیت موضوع بیش تر برایتان روشن شود. چند سال پیش در یک دوره مهمانی خانم ها، همان طوری که حرف از هر دری به میان می آید، خانمی گفت: دخترهایم هر دو پریودهای نامنظم دارند، دخترهای این خانم در جمع بودند، با نگاهی به آن ها دیدم که اضافه وزن دارند، یکی از دوستان توصیه کرد به پزشک مراجعه کنند. او گفت: لازم نیست، خودم هم نوجوان که بودم هم تپل بودم و هم پریودهای نامنظم داشتم، وقتی در جریان زندگی مشترک افتادند لاغر می شوند، همین خانم چندی پیش تماس گرفت که: یکی از دخترهایم ۷ سال و دیگری ۹ سال است که ازدواج کرده اند، اولی بعد از کلی درمان اخیرا باردار شده، دختر دیگرم هم دوبار تا به حال سقط داشته و نگرانی اخیر من از این است که دکتر برای درمان او، قرص متفورمین داده، آخه این که برای بیماران دیابتی است چرا به او این را داده اند؟ بعد از کلی سوال و جواب، حدس من درست از آب درآمد، دختر ایشان مبتلا به تخمدان پلی کیستیک بود، متفورمین در سال های اخیر برای این مشکل هم تجویز می شود و شکل هیرسوتیسم (پرمویی) را هم حل می کند و این خانم را از مشکل نازایی نجات می دهد، دیگه دلم نیامد به ایشان بگویم که همان چند سال پیش چاقی و رگل های نامنظم از هشدارهای این ناراحتی بوده است.

چه کنیم تا هرچه زودتر جلوی پرمویی را بگیریم؟

چربی ها در رژیم غذایی:

در غذاهای خود از انواع چربی ها استفاده کنید، اگر اضافه وزن دارید توجه کنید که کم تر از ۲۵ درصد کالری مصرفی روزانه تان از چربی ها باشد.

از روغن کبد ماهی یا روغن ماهی یا چربی های امگا ۳ استفاده کنید، مثل: ماهی ها: که ماهی خال مخالی، ساروین، تن و ماهی آزاد و قزل آلا امگا – ۳ بیش تری دارند، فردی که تمایل به مصرف ماهی ندارد می تواند از قرص امگا ۳ استفاده کند.

پروتیین در رژیم غذایی:

از پروتیین های حیوانی کم چرب استفاده کنید. مثل: ماهی، مرغ و شیر و پنیر کم چرب.

بهترین پروتیین گیاهی سویا است که مصرف روزانه ۷۰ ۵۰ گرم آن توصیه می شود. سویا هم باعث کاهش کلسترول خون می شود و هم تعادل هورمونی را در بدن ایجاد می کند.

کربوهیدرات در رژیم غذایی:

چون این مواد در بدن به چربی تبدیل می شود، بافت چربی هم تولید آندروژن (هورمون مردانه) می کند و باعث بدترشدن پرمویی می شود. کربوهیدرات هایی که بهتر است در رژیم غذایی استفاده شود: غلات، حبوبات، دانه ها، سبزی جات، میوه ها. کربوهیدرات برنج از نوعی است که بهتر است محدود شود.

مایعات در رژیم غذایی:

مصرف چای سبز باعث کاهش هورمون مردانه در افراد مبتلا به پرمویی می شود.

محدودکردن کالری در رژیم غذایی: اگر ۵ درصد کالری مصرفی روزانه تان را کم کنید، رویش موها کم تر می شود.

مصرف مواد معدنی و ویتامین ها در افراد مبتلا به پرمویی:

مصرف کروم (Chromium)، ویتامین ای (Vit.E)، منیزیم (Magnesium)، روی (Zinc)، مس (Copper)، ویتامین B۶ به کاهش هورمون های مردانه و نهایتا کاهش پرمویی کمک می کند. برای این که مطمئن شوید این ویتامین ها و مواد معدنی در قرص یا شربت مصرفی تان وجود دارد به علایم لاتین آن روی جعبه توجه کنید.

توجه داشته باشید اگر برای درمان پرمویی، قرص های جلوگیری از بارداری استفاده می کنید حتما باید ویتامین B۶ بیش تری مصرف کنید، چون این قرص ها باعث کاهش ویتامین B۶ بدن می شود.

گیاه تکمیلی در رژیم غذایی:

قطره ویتاگنوس Vitex agnus – castus (Chastetree berry) از گیاهی تهیه شده که در بدن بر ضد هورمون های مردانه عمل کرده و باعث کم مویی می شود. همین طور باعث منظم شدن قاعدگی و باروری می شود. ولی توجه کنید که در صورت مصرف داروهای شیمیایی، با پزشک خود مشورت کنید. تا داروی شما تداخلی با مصرف این قطره گیاهی نداشته باشد. در حال حاضر این قطره در اروپا و آمریکا هم تجویز می شود.

پماد گیاهی در کاهش تراکم موهای ناخواسته در مبتلایان به هیرسوتیم:

اخیرا پزشکان متخصص کشورمان پماد گیاهی را تولید کرده اند که این پماد از گیاهان رده Laguminosae و Zingiberaceae است که باعث کاهش تراکم موها در افراد مبتلا به هیرسوتیسم می شود.

کاربرد این پماد گیاهی برای درمان این بیماران، روشی ساده، ارزان و بدون عوارض جانبی است.

چون درمان هیرسوتیسم با توجه به دلایل مختلف ایجاد کننده آن، در بیش تر موارد با یک دارو کافی نبوده و معمولا توام با عوارض جانی متعدد است.

ورزش:

ورزش منظم، باعث کاهش پرمویی می شود.

حتما خانم ها می پرسند بهترین ورزش کدام است؟

براساس تجربیات زیاد دیده شده، که ایروبیک به مدت ۳۰ دقیقه و ۵ بار در هفته به طور موثری باعث کم مویی می شود.

رژیم غذایی صحیح و ورزش مثل داروها باعث کم مویی می شود، ولی خانمی که دیر اقدام کرده، در کنار اینها حتما باید، برای درمان دارویی به پزشک مراجعه کند.

در خاتمه دانستن اطلاعات مختصری در مورد داروهایی که در درمان پرمویی استفاده می شود می تواند به فرد کمک کند تا با دیدن عوارض دارویی دچار ترس و واهمه نشود ولی توجه کند که در صورت شدت یا تداوم عوارض حتما باید پزشک خود را در جریان قرار دهد.

فلوتامید Flutamid:

این دارو عوارض جانبی ندارد و برای درمان پرمویی استفاده می شود. ولی هم زمان با مصرف این دارو، باید از یک روش پیش گیری از بارداری استفاده شود.

دیان (Diane):

قرص های هورمونی استروژنی (هورمون زنانه) هستند و مقدار کمی سیپروترون (ضد هورمون مردانه) دارند، ممکن است برای هر فردی مناسب نباشد، بخصوص در خانم های سنین بالاتر. عوارض جانبی اینها شامل: لکه بینی بین دو قاعدگی، حساسیت پستان ها، تهوع، سردرد، به خصوص در ماه های اول مصرف این قرص ها می شود.

سیپروترون:

(ضد هورمون مردانه)

هنگام مصرف این دارو، جلوگیری از بارداری ضرورت دارد، طی ۶ ماه اول درمان شخص نباید باردار شود، چون بارداری با مصرف این قرص ها به جنین آسیب می رساند. (جنین دختر ممکن است علایم مردانه را پیدا کند).

مصرف سیپروترون در اغلب موارد موثرتر از دیان است. که استفاده طولانی مدت این قرص هم عوارض جانبی دارد مثل: افزایش وزن، افسردگی، کاهش میل جنسی دوز بالا در افرادی که هیرسوتیسم متوسط یا شدید دارند ضرورت دارد.

اسیپرونولاکتون Spironolactone:

این قرص کمی ادرار آور است و ضد هورمون مردانه عمل می کند. این قرص مثل سیپروترون باید به مدت طولانی مصرف شود و همراه با آن از یک روش جلوگیری از بارداری هم استفاده شود.

عوارض جانبی:

حساسیت پستان ها و قاعدگی های نامنظم

متفورمین Metformin:

به طور معمول در درمان دیابت استفاده می شود ولی در سال های اخیر دیده شده که در درمان خانم های مبتلا به تخمدان های پلی کیستیک موثر است (پریود نامنظم، پرمویی یا آکنه)

عوارض جانبی اصلی:

تهوع، کرامپ های شکمی، نفخ و یبوست

با وجود این عوارض این قرص در درمان هیرسوتیم موثر است.

ظاهر نازیبا

مترجم: نسرین بصیری، کارشناس مامایی