حتی در عصر پیشرفت های پزشکی نیز پیشگیری بهترین دارو و درمان است و می تواند به طور قابل توجهی خطر بیماری های قلبی عروقی، دیابت و برخی از انواع سرطان را بکاهد. مقصود اصلی از اقدامات پیشگیرانه، افزایش طول عمر است اما بیشتر مردان در عین حال می خواهند سالمندی سالم و باکیفیتی داشته باشند. اختلال نعوظ یا ایمپوتنس البته به اندازه حمله قلبی یا سکته مغزی بد نیست، اما می تواند باعث ناکامی، شرم و حتی افسردگی در برخی مردان شود. پزشکان، اختلال نعوظ را این طور تعریف می کنند: ناتوانی در ایجاد و حفظ نعوظ آلت در حد کافی برای آمیزش جنسی، دست کم در ۲۵ درصد از روابط زناشویی. طبق این تعریف، حدود ۳۰ میلیون مرد آمریکایی دچار این ناتوانی هستند و تعداد بی شماری نیز درجات ملایم تر آن را تجربه می کنند....

اگرچه نعوظ یک فرآیند طبیعی و غیرارادی است، اما پدیده ای بسیار پیچیده است. مردان دارای کارکرد سالم نعوظی، در طول خواب شبانه خود، بین ۳ تا ۴ بار دچار نعوظ می شوند. نعوظ هایی که در زمان بیداری رخ می دهند، با برانگیختگی هایی ناشی از افکار جنسی و تحریک حسی مربوط هستند و یک ناحیه مغز به نام هیپوتالاموس هماهنگ کننده این تصاویر و حس هاست و تکانه های میل جنسی را از طریق نخاع به لگن می فرستد تا در آنجا با اعصاب دستگاه عصبی خودکار پیوند پیدا کند.

اعصاب حسی از پوست آلت تناسلی و سایر مناطقی شهوت زا نیز به طور مستقیم و بدون دخالت مغز به اعصاب خودکار اتصال دارند. اعصاب خودکار در لگن، در صورت تحریک مناسب، پیام های شیمیایی را به شریان های آلت تناسلی می فرستند و باعث می شوند این عروق گشاد شوند و خون بیشتری را پذیرا شوند. خون به درون «اجسام غاری»، تنه هایی از بافت اسفنجی، هجوم می آورد؛ اجسام غاری متورم می شوند و نعوظ را به وجود می آورند. این بافت نعوظی متورم شده همچنین روی وریدها فشار می آورد و مانع بازگشت خون اضافی از آلت تناسلی می شود و به این ترتیب، نعوظ حفظ می شود. نعوظ به ۶ برابر افزایش میزان خون در آلت تناسلی بستگی دارد. نعوظ همچنین به مولکول شیمیایی کوچکی به نام اکسید نیتریک وابسته است که به اعصاب اجازه ارتباط برقرار کردن با یکدیگر و با شریان های آلت تناسلی را می دهد. اکسید نیتریک از طریق یک ماده واسطه به نام «گوانوزین مونوفسفات سیکلیک» (cGMP) بر شریان ها اثر می گذارد. قرص ضد ناتوانی جنسی، ویاگرا هم با افزایش دادن میزان cGMP در آلت تناسلی به ایجاد نعوظ کمک می کند.

مرحله نهایی نعوظ، «تورم زدایی» است که در آن، آلت تناسلی دوباره به حالت شل خود بازمی گردد. تورم زدایی معمول به دنبال انزال رخ می دهد، اما ممکن است در صورتی که عمل جنسی به علت یک عمل یا فکر مزاحم قطع شود نیز به وجود آید. در این حالت، شریان های آلت باریک می شوند و وریدها گشاد می شوند و خون از این اندام خارج می شود.

اختلالات نعوظ و عوامل خطرساز

سن، مهم ترین عامل خطرزاست. تنها ۲ درصد مردان ۴۰ ساله اختلال نعوظ را تجربه می کنند، اما این شمار با افزایش سن بالا می رود. «بررسی سالمندی مردان ماساچوست» نشان می دهد که ۲۵ درصد مردان ۶۵ ساله، ۵۵ درصد مردان ۷۵ ساله، و ۶۵ درصد مردان ۸۰ ساله، اختلال نعوظ را گزارش می کنند. شدت این اختلال نیز با افزایش سن بیشتر می شود. در مجموع، ۳۵ درصد مردان ۴۰ تا ۷۰ ساله اختلال متوسط تا شدید نعوظ دارند و ۵۲ درصد همه مردان درجاتی از اختلال نعوظ را گزارش می کنند. با اینکه سن در نعوظ اهمیت دارد، اما پیری طبیعی مقصر ایجاد اختلال نعوظ نیست. میزان تستوسترون با افزایش سن به تدریج کاهش می یابد، اما در اغلب مردان سالمند در حد طبیعی باقی می ماند. بافت ها با افزایش سن، کشسانی خود را از دست می دهند؛ هدایت عصبی آهسته می شود و استرس افزایش می یابد اما هیچ کدام از این عوامل مسوول میزان بالای اختلال نعوظ در مردان سالمند نیست. در عوض، به نظر می رسد که این وضع به بیماری هایی مربوط باشد که به عروق خونی و اعصاب آسیب می رسانند.

برای مثال، در «بررسی سالمندی مردان ماساچوست»، ۳۹ درصد مردان دچار بیماری قلبی، اختلال کامل نعوظ داشتند که این رقم در مورد مردان دیابتی ۲۸ درصد و در مردان مبتلا به فشار خون بالا ۱۵ درصد بود. در مقایسه اختلال نعوظی شدید تنها در ۱۰ درصد مردان هم سنی که به این بیماری ها مبتلا نبودند، وجود داشت اما فشار خون، قلب و قند خون چگونه با نعوظ ارتباط پیدا می کند؟ پاسخ به تصلب شرایین مربوط می شود، بیماری که به عروق خونی در هر جای بدن آسیب می رساند، می تواند به شریان های آلت تناسلی هم آسیب برساند، بنابراین این شریان ها نمی توانند خون لازم برای نعوظ را وارد آلت تناسلی کنند.

آسیب عصبی هم در برخی از مردان، به خصوص دیابتی ها، در این امر دخیل است. تحقیقات متعدد نشان داده اند که سلامت عروق برای کارکرد نعوظی ضروری است. برای مثال، پژوهشگران دانمارکی نشان دادند که ۲۷ درصد مردان مبتلا به فشار خون بالا دچار اختلال شدید نعوظ هستند. این میزان حتی از نتایج «بررسی سالمندی مردان ماساچوست» بالاتر بود، اما پزشکان دانمارکی یک قدم جلوتر رفتند. آنها رشته ای مشروح از آزمایش ها را انجام دادند تا علت اختلال نعوظ را پیدا کند. نتیجه این بود که ۸۹ درصد مردان دچار اختلال نعوظ دچار اختلال کارکرد شریان آلت تناسلی هستند. «بررسی سالمندی مردان ماساچوست» هم نشان داد که میزان خونی کلسترول خوب (HDL) پیش بینی کننده خطر اختلال نعوظ است، هیچ کدام از مردان دارای میزان بالای HDL مشکل نعوظ نداشتند،اما ۱۶ درصد مردان دارای پایین ترین میزان HDL اختلال نعوظ داشتند. دیابت هم می تواند در ایجاد تصلب شریان ها نقش داشته باشد و هم به عصب ها آسیب برساند. بنابراین تعجبی ندارد که دیابت هم باعث اختلال نعوظ می شود.

مردان مبتلا به دیابت نسبت به مردان سالم با احتمال سه برابر بیشتر، و۱۰ تا ۱۵ سال زودتر دچار اختلال نعوظ می شوند. در مجموع، مردانی که دیابت طولانی مدت نیازمند درمان دارند، ۵۰ درصد خطر دچار شدن به اختلال نعوظی دارند. در مورد رابطه سیگار کشیدن و اختلال نعوظ، یک نظرخواهی از ۴۴۶۲ کهنه سرباز آمریکایی نشان داد که سیگار کشیدن حتی هنگامی که سایر عوامل خطرساز در نظر گرفته می شوند، احتمال اختلال نعوظ را تا ۵۰ درصد افزایش می دهد. یک بررسی اروپایی نیز روی ۲۰۱۰ مرد نشان داد که مردان سیگاری نسبت به غیرسیگاری ها با احتمال ۱.۷ برابر بیشتر ممکن است به اختلال نعوظ مبتلا شوند. گرچه در مواردی که اختلال نعوظ ناشی از درمان سرطان پروستات یا سایر اختلالات هورمونی غدد درون ریز بدن است، عادات بهداشتی مناسب اثر چندانی بر محافظت از مردان در مقابل اختلال نعوظ ندارد، اما سبک زندگی سالم حتی در این موارد می تواند با جلوگیری از عوامل روانی از جمله مصرف الکل و مواد مخدر که عامل ۱۵ درصد موارد اختلال نعوظ هستند، به مردان کمک کند. نهایتا اینکه پیشگیری نیاز مردان به دارو را کاهش می دهد، و تا ۲۵ درصد موارد اختلال نعوظ به عوارض جانبی داروهای تجویز شده برای فرد مربوط می شود.

سبک زندگی و اختلال نعوظ

آیا سبک زندگی می تواند به کارکرد نعوظی مرتبط باشد؟ بر اساس یک بررسی در دانشگاه هاروارد پاسخ این سوال، مثبت است: سبک زندگی یک مرد می تواند بر کارکرد جنسی او اثر بگذارد. برخی از نتایج بررسی های هاروارد به قرار زیر است:

سیگار:

مردی که سیگار می کشد با احتمال ۲/۲ برابر بیشتر نسبت به غیرسیگاری ها دچار اختلال نعوظ می شود.

ورزش:

مردانی که ۳۰ دقیقه در روز ورزش می کنند، نسبت به افراد بی حرکت ۴۱ درصد کمتر احتمال دارد دچار این اختلال شوند. پیگیری مردان شرکت کننده در «بررسی سالمندی مردان ماساچوست» نشان داد که مردان بی حرکت با شروع کردن ورزش حتی در میانسالی می توانند خطر اختلال نعوظ را در خود کاهش دهند.

چاقی:

مردان دارای اضافه وزن، حتی پس از در نظر گرفتن سن، دیابت، ورزش و سایر عوامل خطرساز برای این اختلال نیز با احتمال بیشتری دچار اختلال نعوظ می شوند.

الکل:

مصرف الکل نیز از عوامل خطرساز اختلال نعوظ است.

کمبودهای هورمونی ندرتا عامل اختلال نعوظ هستند، اما اگر اینگونه باشد، درمان جایگزینی هورمونی مشکل را حل خواهد کرد. عوامل روانی هم ممکن است به درمان پاسخ دهند و حتی یک هنگامی یک علت خاص پیدا نمی شود، بسیاری از مردان از داروهایی که برای درمان اختلال نعوظ وجود دارد، سود می برند. همچنین می توان از پمپ خلأ استفاده کرد که بی خطر و موثر است و در مواردی با جراحی پروتز های آلت تناسلی کاشته می شود. اگرچه شواهد هنوز کامل نیست، اما درمان بیماری زمینه ای ممکن است به بازگرداندن کارکرد نعوظی به حالت طبیعی کمک کند. برای مثال، مردان مبتلا به دیابت، در صورتی که میزان قند خون شان کاملا کنترل شود، با احتمال کمتری دچار مشکل نعوظ می شوند.

در حال حاضر، پزشکان به طور قطعی نمی دانند که آیا داروهای کاهنده میزان کلسترول هم می تواند در این مورد کمک کننده باشد یا نه؛ اما به هر حال، به خصوص آنجایی که داروهای استاتینی کاهنده کلسترول، کارکرد عروقی را هم بهبود می بخشند، امکان قویی در مورد مفید بودن آنها هست. اصلاح سبک زندگی نیز نویدبخش است اما تنها اگر پیش از آنی شروع شود که تصلب شریان ها، فشار خون بالا و دیابت آسیب های بازگشت ناپذیر به شریان ها و عصب هایی که برای کارکرد طبیعی جنسی لازم هستند، وارد نیاورده باشند. مانند اغلب بیماری ها، در این مورد نیز پیشگیری بهترین درمان است.

ترجمه: بهار خراسانی