هیچ کس به طور دقیق نمی داند بچه ها از چه زمانی شروع به خواب دیدن می کنند. اما می توان حدس زد که کودکان ۲ تا ۳ ساله که در بیداری از رویاهایشان حرف می زنند، خواب می بینند. بچه ها گاه خواب می بینند و یا دچار کابوس می شوند. کابوس های شبانه و وحشت شبانه از آن اتفاقاتی است که ممکن است هرگز از ذهن پاک نشود و همه ما با مرور خاطرات دوران کودکی یک یا چند کابوس را به خاطر می آوریم که آن ها را با خود به دوران بزرگسالی آورده ایم. کابوس های شبانه اغلب در زمانی از خواب رخ می دهد که مغز بسیار فعال است و در حال نظم دادن اطلاعات جدید در حافظه است.

این بخش از خواب که حرکت سریع چشم در آن صورت می گیرد Remنام دارد و طی آن چشم ها به سرعت زیر پلک های بسته، حرکت می کند. کابوس ها اغلب در نیمه دوم خواب رخ می دهد، وقتی که مرحله Rem طولانی تر می شود. کودکی که از کابوس شبانه بیدار می شود، تصاویری شفاف و واضح از آن چه در کابوس دیده، پیش چشم دارد و طبیعی است که برای مدتی نتواند آن تصاویر را از واقعیت تمیز دهد. برای کمک به کودکان کابوس دیده، لازم است اطلاعات خود را در این باره افزایش دهیم.

خوب است بدانید کودکان اغلب از سن ۳ سالگی درگیر کابوس های شبانه می شوند و این کابوس ها در سن ۴ تا ۶ سالگی به اوج خود می رسد. دکتر محمدرضا صدرعاملی، فوق تخصص روان پزشکی کودکان و نوجوانان در این باره به ایسنا می گوید: کودکانی که در شرایط اضطراب آور، ترسناک و نگران کننده قرار دارند، بیشتر در معرض بروز کابوس های شبانه هستند. کابوس ها اغلب ناشی از اضطراب و نگرانی های کودک بوده و واکنشی نسبت به رویاهای ترسناک است.اما دکتر ساحل همتی، روان پزشک و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم بهزیستی و توان بخشی به خراسان می گوید: کابوس ها جزو مراحل رشد کودک است و طبیعی است. به این معنا که نمی توان گفت کابوس ها برای سلامت کودک مضر است و اوج آن در سن ۴ تا ۶ سالگی است که محتوای آن تغییر پیدا می کند. کودک ۴ تا ۶ ساله اغلب در کابوس های خود حیوانات و یا موجودات عجیب و غریب را در خواب می بیند که مثلا دنبالش می کنند. اولین واکنش والدین به هنگام دیدن کابوس بسیار مهم است.

والدین باید با آگاهی کامل نسبت به اتفاقی که برای کودک افتاده با او برخورد کنند و او را مطمئن کنند که کودک فقط کابوس دیده و واقعیت ندارد. به هنگام کابوس شبانه بهتر است والدین کنار او بمانند و او را آرام کنند و تا حد امکان از چراغ خواب در اتاقش استفاده کنند تا به هنگام بیدار شدن از کابوس شبانه، با تاریکی مواجه نشود.اغلب کودکان از کابوسی که دیده اند چیزی به خاطر نمی آورند اما اگر راجع به آن صحبت کردند، بهتر است والدین با دقت به حرف آن ها گوش دهند و آن را جدی بگیرند. توجه کنید که مسخره کردن و دست کم گرفتن ترس و وحشت کودک مشکلی را حل نمی کند. هرگز نباید به او گفت تو نباید از این چیزها بترسی یا این که چرا ترسیدی؟ بهتر است پس از شنیدن خواب به او بگوییم طبیعی است که آدم در خواب از موجودات عجیب و غریب بترسد اما مهم این است که چیزی که دیده خواب بوده و گذراست و دیگر تکرار نمی شود.دکتر همتی تاکید می کند از آن جا که بچه ها مرز بین واقعیت و خیال را به درستی تشخیص نمی دهند نباید برای آن ها از دیو و غول و این قبیل چیزها قبل از خواب صحبت کرد. داستان های تخیلی غیرآموزنده فقط ترس و وحشت آن ها را بیشتر می کند و والدین نباید به هر چیزی برای به خواب بردن کودک متوسل شوند.

دکتر صدر عاملی نیز قرار گرفتن کودک در محیط یا شرایط اضطراب آور، بیماری و احساس درد دیدن برنامه های خشن و ترسناک و حتی بی توجهی والدین به کودک را از جمله دلایل کابوس شبانه کودکان می داند و توصیه می کند برای رهایی از کابوس های شبانه باید قبل از خواب شرایط آرام و به دور از اضطراب را برای کودک فراهم کرد و او را از تماشای فیلم های ترسناک، خواندن کتاب های ترسناک و فعالیت بدنی زیاد منع کرد.عضو هیئت علمی دانشکده علوم بهزیستی و توان بخشی با اشاره به مراحل رشد کودک و تاثیر آن بر تکامل شخصیت وی توضیح می دهد: کابوس دیدن یکی از مهم ترین مراحل رشد است. کابوس دیدن در واقع نوعی تجربه است که کودک از سر می گذراند. کودک طی کابوس ها چیزهایی را می بیند که فقط درباره آن ها شنیده و در واقع با قوه خیال خود تجربه می کند.

بنابراین صرف کابوس شبانه نباید برای والدین نگران کننده باشد.اما کودکانی که یک واقعه تلخ مثل مرگ والدین، سیل، زلزله، آتش سوزی و... را تجربه کرده اند و دچار سندروم پس از استرس شده اند، اغلب دچار کابوس می شوند و نه فقط در بیداری بلکه در خواب هم با آن تجربه شوم درگیر هستند، این نوع کابوس ها که نتیجه تلخ در بیداری است ،اگر زیاد باشد می تواند سلامت روانی کودک را به خطر اندازد و لازم است والدین از روان شناس مشورت بگیرند. در مطلب ذیل به نقل از سایت «کیدزهلث» نکاتی را درباره شرایط مناسب خواب کودکان و سپس توصیه هایی درباره چگونگی واکنش والدین نسبت به کابوس شبانه کودکان ذکر می کنیم. طبیعی است که والدین نمی توانند مانع این کابوس ها شوند اما می توانند شرایط یک خواب شیرین را برای کودک فراهم کنند.

▪ در ساعت منظمی کودک را بخوابانید و او را بیدار کنید.

▪ برای داشتن ساعت منظم خواب، مجموعه ای از کارها را به صورت ثابت و مشخص انجام دهید مثل کتاب خواندن، حمام رفتن و یا آهسته صحبت کردن.

▪ اتاق خواب مناسبی برای او تدارک ببینید. اسباب بازی دلخواهش را در دسترس قرار دهید.

▪ قبل از خواب او را از تماشای فیلم ترسناک منع کنید به ویژه اگر سابقه کابوس دیدن دارد.

▪ به او اطمینان دهید کابوس ها واقعی نیست و کسی نمی تواند در خواب به او صدمه بزند.

▪ اگر کابوس دیده به او اطمینان دهید کنارش هستید. به او احساس امنیت بدهید و بگویید او را تنها نمی گذارید.

▪ به او بگویید که کابوس دیده و آن کابوس حالا تمام شده است. با گفتن این جمله بهتر می تواند آرام شود. به او اطمینان دهید که وقایع ترسناکی که در کابوس دیده در دنیای واقعی تکرار نمی شود.

▪ او را درک کنید. نشان دهید که متوجه ترس و وحشت او شده اید. به او بگویید همه خواب می بینند و گاهی اوقات خواب ها ترسناک هستند. بنابراین طبیعی است که او از خوابی که دیده بترسد.

▪ از تخیل خود کمک بگیرید. بچه ها اغلب قوه تخیل خوبی دارند. با دشمن خیالی و غولی که او را اذیت کرده بجنگید و او را از اتاق کودک بیرون کنید. برق اتاق او را روشن کنید و همه جای اتاق را با کمک خودش جست وجو کنید تا هر دو مطمئن شوید که هیچ دیو و غولی در اتاق نیست.

▪ به او کمک کنید دوباره بخوابد. اسباب بازی مورد علاقه اش را به او نزدیک کنید. دقایقی کنارش بنشینید تا آرام شود.

▪ شنونده خوبی باشید. لازم نیست همان لحظه از او بخواهید تمام کابوسش را تعریف کند. یکی دو جمله کافی است که بفهمید کابوس بدی دیده است. صبح روز بعد اگر تمایل داشت درباره کابوس شب قبلش صحبت کند، از او بخواهید کابوسش را نقاشی کند یا درباره آن چیزی بنویسد. این کار به آرامش او کمک بیشتری خواهد کرد.