«زانوی سالم نشانه قلب سالم است.» یا برعکس «قلب سالم نشانه زانوی سالم است.» این جمله برای خیلی ها عجیب به نظر می رسد، اما در حقیقت مسئله ای است که بین پزشکان به اثبات رسیده است. به عبارتی متخصصان ارتوپدی و فیزیوتراپی معتقدند اگر می خواهید کارکرد مناسب قلب فردی را بررسی کنید، ابتدا به زانوی او نگاه کنید.

شاید بسیاری از شما هم گاهی به هنگام راه رفتن احساس کرده اید که زانوی پایتان جلوتر از شما می رود. در اصل به تندی در حال راه رفتن هستید که یکباره چیزی زیر پایتان خالی شده و چندثانیه ای نفس کشیدن برایتان سخت می شود. خالی کردن پا (giving way) یا به عبارتی این که کسی زیر پایش می شکند، از جا در می رود یا جلوتر از خودش حرکت می کند در اصل به دو صورت رخ می دهد: شبه خالی کردن (psudo giving way) و خالی کردن واقعی.مهم ترین عضله ای که از خالی شدن پا جلوگیری کرده و آن را در وضع مستقیم قرار می دهد، عضله چهار سر جلوی ران پا و در اصل قوی ترین عضله بدن است که اگر به دلایل مختلف آسیب ببیند شما را با مشکل خالی شدن پا روبه رو می کند.

عضو هیأت مدیره انجمن جراحان ارتوپدی ایران در گفت وگو با خبرنگار «ایران» درباره علل خالی شدن پا می گوید: کار نکردن عضله پا، بیماری های عصبی تأثیرگذار روی عضله پا، مشکلات مزمن مفصل زانو مانند آب آوردن مکرر زانو از جمله عللی است که موجب خالی کردن پا می شود. دکتر محمد تقی نوربخش بااشاره به خالی کردن واقعی زانو توضیح می دهد: رباط صلیبی قدامی ACL موجب پایداری زانو است وقتی این عضو با آسیب دیدگی روبه رو شده یا پاره شود با مشکل خالی کردن واقعی زانو روبه رو می شوید این مشکل بیشتر در ورزشکاران شایع است همچنین پارگی کم رباط صلیبی خلفی یا مینیسک های پا هم از دیگر عللی است که این مشکل را به وجود می آورد.

از پله بالا نروید

وی می گوید: به علاوه نوع و شکل زندگی افراد هم از علل ایجاد مشکل بین کشکک زانو و ران است و متأسفانه این مشکلات به علت شکل زندگی شرقی ها و بویژه ایرانی ها بیشتر مشاهده می شود. شرایط زندگی ما به گونه ای است که همواره در حداکثر خم شدگی زانو مانند نشستن روی زمین، استفاده از سرویس های بهداشتی ایرانی و غیره به سر می بریم و این شکل زیستن موجب فشار زیاد بین مفصل کشکک و استخوان ران می شود. وی می افزاید: در مجموع هنگام راه رفتن بین سه تا پنج برابر وزن بدن فشار بدن بر زانوها وارد می شود و هنگام بالا و پائین رفتن از پله به شکل طبیعی این فشار تا ۱۰ برابر افزایش می یابد، چرا که در اصل این عضله چهار سر پا است که موجب حرکت زانو می شود و باید نهایت تلاش را برای ضعیف نشدن آن به کار برد.

عضله پا را به کار بیندازید

دکتر مصطفی نجاتیان، رئیس انجمن فیزیوتراپی قلب و ریه ایران هم در این باره به «ایران» می گوید: مهمترین علت خالی کردن زانو آسیب دیدگی جدی یا پارگی مینیسک است که البته در مواقعی علاوه بر خالی شدن زانو شاهد قفل شدن زانو هم هستیم یعنی یکباره در حال حرکت زانوی پا ثابت می ماند به نحوی که نیاز است مانور بیشتری روی زانو بدهیم تا قفل آن باز شود که البته گاهی به این راحتی ها قفل زانو باز نخواهد شد. وی با بیان این که این مشکل در ورزشکاران بویژه فوتبالیست ها بیشتر دیده می شود، می افزاید: در افراد مسن هم به علت فرسایش و آرتروز که سطح مفصل خراب می شود با مشکل خالی کردن روبه رو می شویم. بیماری های عصبی ـ عضلانی هم از دیگر علل ایجاد این مشکل است که در این حالت بخش ابتدایی عضلات لگن و ران به علت تحلیل عضلانی در بیماری های سیستم شبکه عضلانی، مختل خواهد شد. وی می گوید: ضعف عضلات در سنین نوجوانی هم به علت استفاده نادرست از عضلات و گاه ناهماهنگی عضلات است که بیشتر به دلیل استفاده نادرست، تقویت نکردن عضلات و پشت میز نشینی ایجاد می شود، چرا که در اصل انسان یعنی حرکت و بی حرکتی عضلات موجبات تحلیل عضلانی خواهد بود. دکتر نجاتیان با بیان این که ضعف عضله چهار سرران در زنان شایع تر است، توضیح می دهد: استفاده ناصحیح از عضلات به ویژه در زنان، پرهیز از ورزش، کم کم بافت عضله چهارسر ران را به بافت چربی تبدیل می کند. در این حالت حجم ران پا یکی بوده، اما در اصل چربی جای عضله را گرفته و از آنجا که فقط عضله قدرت حرکت مفصل را دارد، با بافت چربی وزن روی پا زیادتر و نیروی آن کمتر می شود.

ورزش کنید

دکتر نجاتیان درباره ورزش های ساده و کم هزینه برای بهبود و افزایش قدرت عضله پا توضیح می دهد: بهترین راه این است که با قراردادن وزنه مچی دوکیلوگرمی یا دو کیسه نمک روی مچ پا، به تعداد ۲۰حرکت پا را از بخش اندام تحتانی بدون خم شدن زانو تا زاویه ۴۵ درجه بالا آورده و به مدت پنج ثانیه نگه داشته و با کنترل بدن، آرام پائین بیاورید. این حرکت را یک در میان انجام و در هر حالت پای مخالف را باید از زانو خم نگه دارید. دکتر نوربخش، عضو هیأت مدیره انجمن جراحان ارتوپدی ایران هم با بیان این که تقویت عضله چهار سر ران ورزش هایی دارد که باید بدون انجام کار، موجب تقویت طول عضله شود، می گوید: براین اساس هنگامی که روی صندلی یا زمین نشسته اید می توانید پا را دراز کرده و عضله روی ران خودرا به مدت پنج تا ۱۰ ثانیه منقبض و سپس آن را آزاد کنید.

وی می افزاید: همچنین می توانید در حالت خوابیده پا را به اندازه ۴۵ درجه بالا آورده و پنج ثانیه نگه دارید و یا اینکه ملحفه ای را به اندازه چوبی کوچک از پهلو میان دو زانو قرار داده و به هم به آرامی فشار دهید. به علاوه ورزش هایی مانند شنا و راه رفتن در آب کمک زیادی به تقویت عضله چهار سر ران و زانو خواهد کرد.