وقتی پای ارتودنسی دندان ها به میان می آید، خیلی ها از زمان طولانی آن برای رسیدن به لبخند زیبا نگرانند و به همین دلیل در تبلیغات، ارتودنسی سریع خیلی ها را گول می زند. دکتر فریبرز امینی، متخصص ارتودنسی و عضو هیات علمی دانشگاه آزاد، درباره سرعت و زمان مناسب برای ردیف کردن دندان ها توصیه های جالبی دارد که می تواند از لقی دندان ها متعاقب ارتودنسی پیشگیری کند...

معمولا سرعت مناسب برای ارتودنسی دندان های شلوغ و نامنظم چه قدر است؟

ـ به طور کلی سرعت حرکت دندان ها از یک ناحیه نامطلوب به یک ناحیه بهتر و زیباتر در هر ماه ماکزیمم در حدود یک میلی متر است که این بستگی به خیلی از فاکتورهای دیگر مانند سن بیمار (با توجه به اینکه امروزه درمان های ارتودنسی را در هر سنی می توان انجام داد) دارد ولی طول درمان در بیماران کم سن مسلما کمتر از افراد مسن تر است و حتی جنس بیمار مهم است. در خانم ها طول درمان به طور نسبی کمتر از آقایان است و به سایر فاکتورها بستگی دارد ولی به طور کلی یک سرعت مناسب و ایده آل و غیرمخرب برای حرکت یک دندان و یا گروهی از دندان ها ماکزیمم یک میلی متر در ماه از یک ناحیه به ناحیه دیگر است.

از کجا بفهمیم که نیروهای وارده بر دندان بیش از حد است؟

ـ همیشه یک علامت هشدار دهنده برای هر عملکرد غیرمعمول و ناصحیح به نام درد وجود دارد. معمولا نیروهای زیاد باعث درد مداوم و بیشتر از حد معمول (منظور از حد معمول این است که اغلب بیماران تحت درمان با دستگاه های ارتودنسی اعم از ثابت و متحرک یک میزان از درد را در ناحیه دندان ها در روزهای اول درمان و یا در طول درمان دارند) که این دردها معمولا زود از بین می روند و بیمار به نیروهای وارده توسط دستگاه های ارتودنسی عادت می کند به طوری که تا پایان درمان احساس درد ندارند ولی به طورکلی ممکن است بیماران در روزهای اول این درد را هنگام جویدن غذا احساس کنند که بعد از چند روز کم شده و از بین می رود.

نکته حایز اهمیت و مهم این است که در این مرحله بیمار نباید عمل جویدن را کم کرده یا خودداری از جویدن کند چون خود عمل جویدن باعث خون رسانی بیشتر به مجاورت ریشه ها و کاهش درد می شود به طوری که در روزهای اول برای کاهش درد می توان جویدن آدامس را به بیمار پیشنهاد داد. علاوه بر درد مداوم بیشتر از یک هفته، اگر نیروهای وارد خیلی زیاد باشد التهاب لثه در لبه دندان و یا دندان هایی که تحت فشار زیادی هستند را می توان مشاهده کرد اما از نظر کلینیکی نیروی زیاد می تواند موجب تخریب ریشه، تخریب استخوان آرواره، لقی بیش از حد دندان ها و حتی از دست دادن دندان ها شود. یکی دیگر از علایم نیروی زیاد لقی بیش از حد و معمول دندان و یا دندان ها است.

لقی دندان در اثر ارتودنسی سریع قابل برگشت است؟

ـ اصولا لقی دندان ها در حین هر گونه درمان ارتودنسی امری طبیعی و عادی است چون برای حرکت، دندان، اول باید میزانی از لقی را به دست آورد تا بعد بتواند حرکت کند. البته این لقی بسیار کم ولی توسط بیمار محسوس است. لقی دندانی که در حد طبیعی باشد به طور قطع بعد از درآوردن دستگاه های ارتودنسی از بین می رود و بیمار نباید از این موضوع ناراحت باشد.

چنانچه نیروهای وارده بر دندان ها بیشتر از حد معمول بوده و یا دندان ها از پیش خود دارای لقی نباشند، لقی ماندگار بعد از درمان معمولا حداکثر دو هفته تا یک ماه بعد از درمان، امری غیرطبیعی است و بیمار برای ارزیابی بیشتر باید به دندانپزشک متخصص خود مراجعه کند.

برای ارتودنسی به چه دندانپزشکانی باید مراجعه کرد؟

ـ درمان ارتودنسی در مراحل دندان داری متفاوت است. منظور، دوره دندان داری شیری، دوره دندان داری مختلط (هنگامی که کودک در دهان ترکیبی از دندان های شیری و دایمی که معمولا بین سنین ۷ تا ۱۴ سالگی است) و یا دوره دندان داری دایمی که تمامی دندان ها دایمی هستند می باشد. هدف من از این تقسیم بندی این است که بسیاری از درمان های ارتودنسی در دوره دندان داری مختلط به عنوان ارتودنسی پیشگیری می تواند توسط دندانپزشک عمومی انجام گیرد اما بیمارانی که نیاز به درمان های ارتودنسی ثابت دارند و باید با دستگاه های ارتودنسی ثابت درمان شوند، بهتر است که به متخصصان ارتودنسی مراجعه کنند.

البته مشکلی که هم اکنون در جامعه برای برخی از مردم وجود دارد، عدم تمایز بین این دو گروه یعنی دندانپزشک عمومی و متخصصان ارتودنسی است چون بسیاری از بیماران با دیدن کلمه ارتودنسی روی تابلو و یا سربرگ دندانپزشک فکر می کنند که آن دندانپزشک متخصص ارتودنسی است که فکر می کنم یکی از رسالت های رسانه ها اعم از دیداری، شنیداری یا نوشتاری بالا بردن سطح آگاهی توده مردم دراین زمینه است چون در دنیا بعد از رشته تخصصی جراحی در گروه پزشکی اولین تخصصی که نیاز آن برای بشریت احساس شد همین رشته ارتودنسی بود و در گروه دندانپزشکی نیز اولین رشته تخصصی به وجود آمده در دنیا همین رشته است البته این به آن معنی نیست که همکاران محترم دندان پزشک عمومی در این زمینه کاری نکند.

بلکه می تواند در مراحل درمانی، پیشگیری کمک شایانی برای کاهش مشکلاتی که ممکن است در آینده برای کودک پیش بیاید، انجام دهند و حداقل کاری که می توانند، انجام دهند، این است که در صورت تشخیص به موقع مشکل می توانند آن را به دندانپزشک متخصص ارتودنسی ارجاع دهند تا هم مدت زمان درمان، و هم هزینه درمان و از همه بهتر عواقب احتمالی درمان های پیچیده اعم از درد، تحلیل ریشه، استخوان و... را کاهش دهند.

اکرم خواجوند تهران