الف) ویار (Pica)

ویار به معنی تمایل فرد به خوردن مواد غیر مفیدی است که ارزش تغذیه ای کمی دارند یا به کل فاقد ارزش می باشند. این تمایلات ممکن است براساس اعتقادات محلی یا مذهبی و یا تغییر اشتها و ذایقه باشد.

علت و عوارض ویار:

علت این امر چندان مشخص نیست ولی ممکن است به دلیل تغییرات هورمونی این دوران، کمبود آهن یا تغییرات خون در دوران بارداری باشد. برخی معتقدند کمبود یک مادهٔ مغذی ضروری (ویتامین یا مواد معدنی) سبب تمایل به خوردن مواد غیر مغذی حاوی این ماده می گردد. همچنین ممکن است مربوط به بیماری فیزیکی یا روانی باشد که زمینهٔ آن در فرد از قبل وجود داشته است. دریافت این مواد غیر مغذی بالقوه برای مادر و نوزاد خطرناک است و احتمال دارد در جذب مواد مغذی مداخله کند و منجر به کمبود آنها گردد. از طرف دیگر، احتمال دارد حاوی مواد سمی یا انگلی باشد و منجر به مسمومیت، عفونت یا مشکل روده ای گردد.

چند نکته جهت حل معضل ویار:

۱) اندازه گیری آهن و هموگلوبین و برخی ویتامین ها و مواد معدنی لازم در خون

۲) جانشین کردن مواد غیر مغذی با خوراکی مثل آدمس که این کمک اغلب جنبه روانی دارد.

۳) آگاه کردن دیگران از تمایلات خود در این دوران که به جلوگیری از خوردن این مواد به شما کمک می کند.

ب) تهوع واستفراغ

تهوع و استفراغ نیز یکی از عوارض دوران بارداری است که عمدتاً در هفته های اول شایع است و تا هفته ۱۴ ـ ۱۲ معمولاً بهبودی حاصل می گردد. این حالت در اوایل صبح بیشتر است و به همین دلیل، به آن بیماری صبحگاهی (morning sickness) گفته می شود ولی ممکن است در بعضی افراد در بعداظهر نیز بروز کند.

دلایل ایجاد تهوع و استفراغ:

دلایل ایجاد آن به طور دقیق مشخص نیست ولی احتمالاً یکی از دلایل تهوع، تغییرات هورمونی و استرس های این دوران و دلیل دیگر، حساسیت گوارشی بعضی خانم ها به تغییرات ناشی از حاملگی و همچنین کاهش قند خون می باشد. بعضی معتقدند کمبود ویتامین B نیز در ایجاد آن مؤثر است چون پس از مصرف مولتی ویتامین یا مکمل ویتامین B این حالت برطرف می شود و به طور کلی، خانم هائی که در اوایل بارداری یا در مرحله لقاح و پیش از آن این ویتامین را مصرف می کردند کمتر به تهوع و استفراغ دچار می شوند.

احتمال ایجاد تهوع و استفراغ در این خانم ها بیشتر است:

ـ در خانم ەائی که به صورت ارثی این مشکل در دوران بارداری شایع می باشد.

ـ در بارداری های دو چند قلوئی

ـ در افرادی که طی بارداری های قبلی سابقه این مشکل را داشتند

ـ در خانم هائی که سابقه سر درد میگرنی دارند

ـ خانم های بسیار جوان

ـ خانم هائی که اضافه وزن دارند

ـ افرادی که برای مدتی، قرض ضد بارداری مصرف می کنند (این مشکل از عوارض این دارو می باشد)

آیا این تهوع و استفراغ ها جنین را تهدید می کند؟

تا زمانی که مادر مقدار از غذا را تحمل می کند و مایعات به اندازهٔ کافی مصرف می کند که جایگزین مایعات از دست رفته باشد، مشکلی جنین را تهدید نخواهد کرد، حتی اگر با کاهش وزن در اوایل بارداری همراه باشد، چون این کمبود وزن در ماه های بعد جبران می گردد.

پیشنهاداتی برای کم کردن این مشکل:

ـ تعداد وعده های غذا زیادتر و حجم غذاها را کمتر کنید.

ـ مقداری نان یا بیسکویت کنار تخت قرار دهید تا قبل از برخاستن از تخت میل کنید.

ـ بین وعده های غذائی نه همراه آن، آب نوشیده شود.

ـ غذاهای چرب، سرخ شده و ادویه دار، کمتر مصرف کنید، چون در این دوران هضم، کندتر صورت می گیرد.

ـ معده خود را خالی نگذارید و از گرسنگی اجتناب کنید، چون با کاهش قند خون همراه می گردد و سبب تهوع می شود.

ـ غذاها را خیلی داغ مصرف نکنید، چون غذای داغ بوی بیشتری ایجاد می کند.

ـ گیاه زنجبیل و نعناع به رفع تهوع کمک می کند، می توانید آنها را در چای بریزید یا به صورت دم کرده استفاده کنید یا حتی بیسکوییت زنجبیل میل کنید.

ـ قبل از خواب، غذاهای پر پروتیین مثل تخم مرغ، گوشت و شیر میل کنید که در طی شب قند خونتان افت نکند.

ـ پیاده روی و ورزش ملایم بسیار کمک کننده است.

ـ ویتامین B۶ یکی از عوامل رفع تهوع می باشد که به صورت مکمل یا طبیعی آن (در موز، آووکادو، گوشت قرمز، ماهی و آجیل) می توانید مصرف کنید.

ـ تماشای تلویزیون و خروج از منزل به قصد دیدار یکی از دوستان که جنبه تفریحی و سرگرمی داشته باشد.

ج) مسمومیت بارداری

مسمومیت بارداری یکی دیگر از عوارض این دوران است که غالباً در سه ماه سوم عارض می گردد.

این مشکل گاهی اوقات خیلی بارز و آشکار نیست یعنی علایم و نشانه های آن شبیه مشکلات نرمال بارداری است. بنابراین ممکن است متوجه این مسمومیت نشوید و حتی وقتی پزشک به شما استراحت زیاد را پیشنهاد می کند، حس خوبی نداشته باشید چون تا این زمان خود را بیمار تلقی نمی کردید. بنابراین، ویزیت های ماهانه توسط پزشک را جدی بگیرید، چون خیلی از علایم مسمومیت در این ویزیت ها مشخص می گردد.

علایم و توصیه ها:

افزایش فشار خون:

چنانچه فشار خون شما در مدت شش ساعت دوبار چک شود و هر بار بالای mmkg ۴۰/۹۰ (میلی متر جیوه) باشد، جای شک دارد و ممکن است مشکل ساز باشد. بنابراین هر بار که به پزشک مراجعه می کنید فشار خونتان را بپرسید و با فشار قبلی مقایسه کنید.

ادم یا تورم اندام ها:

آدم در نتیجه ذخیرهٔ آب اضافی می باشد و بیشتر در ناحیه صورت و دست ها بروز می کند. اگر تورم این قسمت ها خیلی بیشتر از حد باشد و با فشار انگشت روی این سطوح چند ثانیه طول بکشد تا به حالت اول برگدد، لازم است فرد توسط پزشک کنترل شود. سعی کنید هر روز: چند دقیقه پاها را بالا نگه دارید و برای طولانی مدت در حالت نشسته نباشید.

وجود پروتیین در ادرار:

پروتیین یوری (Proteinuria) در نتیجه برگشت غیر طبیعی پروتیین به ادرار است که در اثر صدمه به تعدادی از رگ های خونی در کلیه ایجاد می وشد. لازم است در هر بار انجام آزمایشات دوره ای بارداری، پروتیین ادرار نیز کنترل شود. این آزمایش را می توانید در منزل نیز انجام دهید، اگر کاغذ مربوط به انجام این آزمایش در آخر، عدد ۱+ یا بیشتر را نشان داد حتماً به پزشک مراجعه کنید. در ضمن، رنگ زرد تیره برای ادرار معمولاً نشان دهندهٔ مشکل است، البته مواد خوراکی مثل نوشابه نیز ممکن است در تغییر رنگ ادرار مؤثر بوده باشند.

افزایش وزن ناگهانی:

افزایش وزن بیش از ۱ کیلوگرم در هفته یا ۷۰۰/۲ کیلوگرم در ماه می تواند از علایم مسمومیت بارداری باشد و باید حتماً به پزشک مراجعه شود. در این دوران لازم است مادر، رژیم غذائی مناسب و کافی از نظر ویتامین و مواد معدنی و اسید فولیک داشته باشد و با دریافت میوه ها و سبزیجات تازه این مواد را تأمین کند. همچنین مایعات نیز باید به اندازه کافی مصرف شد. رژیم غذایی جهت کاهش وزن نداشته باشد و از دریافت افراطی نمک و همین طور مصرف الکل و کافیین زیاد و کشیدن سیگار و خوردن قرص های شادی آور (حتی از نوع گیاهی آن) خودداری نماید. یکی دیگر از نکات مهم در رژیم غذائی این دوران، دریافت پروتئین بالا است که این روش برای کسانی که مشکل کلیوی دارند توصیه نمی شود.

سردرد

یکی دیگر از علایم مسمومیت بارداری، سردردهای ضربه ای (شبیه سردرد میگرنی) است. در این شرایط حتماً با پزشک خود مشورت کنید.

اختلال در دید:

هر کدام از علایم ضعف دید، حساسیت چشم به نور چراغ و لکه لکه دیدن می تواند یا مربوط به مسمومیت بارداری باشد و یا مشکل مغزی و عصبی خاص دیگر که در هر حال باید جدی گرفته شود.

سوزش سر دل:

یکی دیگر از مسمویت های این دوران، درد یا سوزش سر دل می باشد که معمولاً از زیر دنده های سمت راست حس می شود و ممکن است با سوزش قلب یا درد ناشی از ضربات وارده از طرف کودک اشتباه گرفته شود.

درد پائین کمر:

این درد اغلب به عنوان یک شکایت معمول در بارداری تلقی می شود، ولی اگر به دفعات تکرار شود و با نشانه های دیگر مسمومیت همراه باشد، حتماً باید به پزشک مراجعه شود.

د) دیابت بارداری

دیابت بارداری که اغلب در هفته ۲۴ ـ ۲۰ بروز می کند در بین ۲ تا ۷ درصد زنان باردار شایع می باشد و نوزادان این مادران در معرض خطر سقط یا تولد نارس می باشند و اگر بارداری، کامل طی شود احتمالاً نوزادان درشتی متولد می شوند.

روند ایجاد دیابت بارداری:

سیستم گوارش بدن بیشتر غذای خورده شده را به نوعی قند به ناگلوکز می شکند که از آن با کمک انسولین (هورمون مترشحه از لوزالمعده)، سوخت لازم برای سلول های بدن فراهم می شود. در این دوران، به دلیل ترشح بعضی هورمون ها که مقاومت انسولین را بالا می برند، گلوکز در خون باقی می ماند و در این حالت، بدن باید انسولین بیشتری تولید کند که گاهی این اتفاق در بدن بعضی خانم های باردار نمی افتد و قند خون آنها بالا می رود.

علایم دیابت بارداری:

از علایم شایع این مشکل می توان به گرسنگی غیر طبیعی، تشنگی زیاد، خستگی بیش از حد و تکرر ادرار اشاره کرد، ولی از آنجا که این علایم می تواند از عوارض طبیعی بارداری نیز باشد و دیابت ممکن است بدون هیچ علامتی بروز کند، لازم است خانم های باردار در هفته ۲۴ بارداری، آزمایش قند را انجام دهند

افراد زیر بیشتر در معرض خطر ابتلا به دیابت بارداری قرار دارند:

ـ خانم های باردار با اضافه وزن زیاد

ـ خانم هائی که سابقه ابتلا به دیابت را در خانواده خود دارند

ـ سن بارداری بالای ۲۵ سال

ـ سابقه تولد نوزاد درشت (وزن بیش از ۴ کیلوگرم)

ـ سابقه تولد نوزاد ناقص

ـ سابقه تولد نوزاد مرده (بدون دلیل)

ـ خانم هائی که سابقه فشار خون بالا دارند

ـ وجود قند در ادرار در ویزیت های دوره ای

نکته قابل توجه این است که بلافاصله پس از تولد، ممکن است قند خون نوزاد پائین بیاید، در نتیجه لازم است نوزاد با شیر مادر یا شیر خشک و یا حتی گلوکز وریدی (سرم قندی) تغذیه شود.

به محض تولد نوزاد، مشکل دیابت در مادر از بین می رود ولی این مادران ممکن است در سنین بالاتر مبتلا به دیابت نوع (۲) شوند، بنابراین لازم است هر ساله قند خونشان مورد آزمایش قرار گیرد.

درمان دیابت بارداری

درمان و حل این مشکل مستلزم اجرای نکات زیر می باشد:

۱) اجرای برنامه غذائی صحیح

۲) چک کردن قند خون توسط خود شخص

۳) تنظیم دز دقیق انسولین خود و تزریق آن

۴) جلوگیری از افت قند خون

۵) داشتن برنامه مرتب ورزشی

چنانچه درمان دیابت شما با انسولین انجام می گردد به موارد زیر در انجام تمرینات ورزش دقت کنید:

۱) از خطرات کاهش قند خون آگاه باشید و همیشه یک نوع میان وعده شیرین همراه داشته باشید.

۲) بین وعده های غذائی اصلی حتماً از میان وعده استفاده کنید.

۳) اگر ورزش شما بعد از وعده غذائی است بعد از ورزش حتماً میان وعده میل کنید و اگر ۳ ـ ۲ ساعت بعد از غذا ورزش می کنید حتماً قبل از آن، یک میان وعده سبک مصرف کنید.

۴) ۱ واحد میوه برای یک فعالیت نیم ساعته و ۱ واحد میوه + ۱ واحد کربوهیدرات برای یک فعالیت یک ساعته قند خونتان را ثابت نگه می دارد.

۵) انسولین را در عضوی از بدن که هنگام ورزش کردن روی آن تمرکز دارید، تزریق نکنید.