خانم هایی که در اروپا، به خصوص در لندن که من در آنجا زندگی و طبابت می کنم، زندگی می کنند روش ویژه ای دارند که با استفاده از آن می توانند مانع تاثیر افزایش سن بر کاهش قدرت باروری تخمک شوند، در حالی که اینطور نیست. همه خانم هایی که دیر ازدواج می کنند یا به دلایلی دیر تصمیم به بچه دار شدن می گیرند، با واقعیت انکارناپذیر کاهش تعداد و توان باروری تخمک مواجه اند. تنها تفاوتی که شاید بتوان بیان کرد، نوع زندگی خانم هایی است که با بهره مندی از شیوه زندگی سالم روند پیر شدن تخمک های خود را به تاخیر می اندازند.

با اینکه تحقیق ویژه ای برای بررسی اثر سبک زندگی درست بر تاخیر روند پیری تخمک ها انجام نشده، با تعمیم تحقیقات و پژوهش هایی که اثر داشتن شیوه زندگی مناسب یعنی ورزش مرتب و روزانه، رژیم غذایی سالم، دور بودن از عوامل محیطی پرخطر بر سلامت تمام ارگان های بدن و کاهش آمار بیماری ها نشان می دهد، می توان به این نتیجه رسید که خانم ها با اصلاح شیوه زندگی شان می توانند بر طول عمر مفید تخمک های خود بیفزایند و شانس باروری را در سنین بالاتر هم بالا ببرند.

همان طور که تحقیقات نشان می دهد، سیگار کشیدن پدر و مادر و حتی در معرض دود غیرمستقیم سیگار بودن مادر (سیگاری ثانویه) می تواند از موفقیت روش IVF بکاهد. پس می توان نتیجه گرفت مصرف سیگار و الکل هم می تواند به سلول حساس و آسیب پذیر تخمک صدمه بزند.

پس خانمی که سالم زندگی می کند، به دیرتر پیر شدن خود از جمله دیرتر پیر شدن سلول تخمک خود کمک می کند. تاکید می کنم در توجیه پیر شدن سلول های جنسی و در مثال اغراق آمیز آن، یائسگی زودرس زیر ۴۰ سالگی، همیشه نمی توان عامل ایجادکننده را یافت اما سن مادر و سابقه خانوادگی او در یائسگی زودرس مهم ترین عوامل دخیل هستند. در صورت مثبت بودن سابقه خانوادگی، حتی داشتن شیوه زندگی مطلوب هم کمک موثری برای جلوگیری از پیر شدن زودرس تخمک نخواهد بود.

در مورد فریزکردن تخمک ها هم بسیار سوال شده که می گویند آیا امکان دارد قبل از ازدواج تخمک خود را فریز کنیم تا اگر به هر دلیلی دیر ازدواج کردیم یا دیر مادر شدیم، بتوانیم از آن استفاده کنیم؟ با اینکه بعد از اولین بارداری با استفاده از تخمک فریز شده که در سال ۱۹۸۶ رخ داد، پیشرفت های زیادی در نگهداری از این تخمک ها و بالا بردن احتمال بارداری بعد از فریز به دست آمده اما خانم ها باید توجه کنند به دست آوردن تخمک برای فریز روند ساده ای نیست و مراحل آن شبیه IVF است.

آیا دختر خانم ها حاضرند داروها و درمان هایی که بعضا عوارض هم دارند، تحمل کنند تا تخمک گذاری در آنها با تزریق داروهایی تحریک شود و تخمدان های آنها را به تولید چند تخمک در ماه با هدف جمع آوری و فریز کردن آن وادار کنند؟ ضمنا بعد از تحریک تخمک گذاری و رسیده شدن آن باید از طریق سونوگرافی واژینال و از طریق سوزن خاصی تحت بی حسی موضعی تخمک های رسیده را به دست آورد ولی برخلاف IVF که تخمک ها را همان موقع با اسپرم پدر لقاح می دهند، این تخمک ها را بلافاصله فریز می کنند. تعداد تخمک های به دست آمده و کیفیت آن به ذخیره تخمدانی هر خانم و سن او هنگام تخمک گذاری هم بستگی دارد بنابراین اگر کسی بخواهد واقعیت علمی موجود در این تصمیم را بداند، باید بگوییم میزان لقاح هر تخمک و بارداری ناشی از آن و احتمال سقط آن با توجه به سن خانم در زمان تخمک گذاری و فریز آن محاسبه می شود نه مطابق سن مادر در زمان انتقال جنین حاصل از آن تخمک. ضمنا حتی طول مدت فریز بودن تخمک ها هم مهم نیست. تنها عامل اساسی، سن خانم در زمان فریز تخمک هاست. در مورد خانم هایی که ازدواج کرده اند و تصمیم دارند به دلایلی مادر شدن را به تاخیر بیندازند، توصیه می کنیم به جای فریز تخمک، جنین را فریز کنند که بسیار بهتر است. البته قبل از این تصمیم باید مراحل کار و سختی ها و عوارض احتمالی را بدانند.

مشاور زنان و زایمان

دکتر رضا نصر

متخصص زنان و نازایی و استاد دانشگاه لندن