سیگار

عوارض عضلانی – اسکلتی سیگار در گفت وگو با دکتر کامران آزما متخصص طب فیزیکی و توانبخشی

براساس آمار معاونت سلامت وزارت بهداشت ۱۵ درصد جمعیت ایران، یعنی حدود ۱ میلیون ‌نفر سیگاری هستند و در ایران سالانه بیش از ۷۵ هزار نفر به‌علت مصرف سیگار جان خود را از دست می‌دهند اما هر وقت در مورد زیان‌های استعمال دخانیات بحث می‌شود...

بلافاصله ذهن‌ها به سمت بیماری‌های ریوی، سرطان‌ها و بیماری‌های قلبی – عروقی، سکته‌های قلبی و مغزی و افزایش مرگ‌ومیر ناشی از مصرف آنها می‌رود درحالی‌که این همه ماجرا نیست و عوارض سیگار فقط محدود به این موارد نمی‌شود. در «درمانگاه» این هفته با دکتر کامران آزما، متخصص طب فیزیکی و توانبخشی درباره عوارض عضلانی- اسکلتی سیگار گفت‌وگو کرده‌ایم.

▪ کشیدن سیگار علاوه بر افزایش خطر ابتلا به برخی بیماری‌های سیستم قلب و عروق و ریه‌ها، ‌چه تاثیری بر سایر ارگان‌های بدن دارد؟

تقریبا هر بافتی در بدن تحت‌تاثیر مصرف سیگار قرار می‌گیرد. از قسمت‌های آسیب‌پذیر بدن به‌جز قلب و عروق و ریه‌ها، سیستم اسکلتی، عضلانی و مفاصل است. کشیدن سیگار برای حالات و دردهای مزمن، یک عامل خطرساز محسوب می‌شود و مصرف زیاد یا حتی کم آن، بر شدت دردهای حاد و مزمن تاثیر می‌گذارد. نتایج مطالعات نشان می‌دهد احتمال بروز دردهای مزمن در افراد سیگاری‌ بیش از غیرسیگاری‌‌هاست و اگر یک فرد سیگاری و یک غیرسیگاری به یک بیماری مبتلا شوند، فردی که سیگار می‌کشد، درد بیشتری احساس خواهد کرد. امکان بروز مشکل در اثر بروز درد و ایجاد اختلال عملکرد در زمینه‌های شغلی و اجتماعی هم در سیگاری‌ها بیشتر است. علاوه براین،‌ احتمال طولانی‌ترشدن و مزمن شدن دردها نیز در افراد سیگاری‌ افزایش می‌یابد.

▪ درست است که سیگاری بودن در بروز درد در ستون فقرات تاثیرگذار است؟

بله، شواهد بالینی نشان می‌دهد احتمال بروز کمردرد در افراد سیگاری بیشتر است. احتمال بستری‌شدن در بیمارستان و انجام عمل جراحی دیسک هم در این افراد بیش از دیگران است و می‌توان گفت سیگار از عوامل خطرساز در بروز آسیب دیسک بین‌مهره‌ای در ناحیه کمر و گردن محسوب می‌شود. به‌طوری که احتمال ایجاد این عارضه در سیگاری‌ها، ۴ برابر بیش از غیرسیگاری‌هاست.

▪ علت این آسیب‌ها چیست؟

سیگار باعث ورود مقادیر زیادی سم و نیکوتین به بدن می‌شود و مهم‌ترین دلیل آسیب دیسک بین‌مهره‌ای، تجمع نیکوتین و دیگر سم‌هایی است که از طریق مصرف سیگار در بدن جمع شده است. این مواد باعث اختلال در عملکرد دیسک و حتی کم‌آبی آن می‌شود (تغذیه دیسک را دچار اشکال می‌کند). در این حالت احتمال بروز آسیب‌ و پارگی افزایش می‌یابد. از طرف دیگر، سرفه‌های مزمن این افراد نیز خطر بروز آسیب به دیسک‌های بین‌مهره‌ای ستون فقرات به‌خصوص در ناحیه کمر را مضاعف می‌کند زیرا افزایش فشار داخل دیسکی ناشی از سرفه، احتمال بیرون‌زدگی و حتی پارگی دیسک را بالا می‌برد. با توجه به اینکه افراد سیگاری‌ کم‌تحرک هستند، معمولا دچار ضعف عضلاتند و این ضعف در بروز این آسیب‌ها هم نقش مهمی دارد.

▪ مصرف سیگار باعث بروز عوارض و آسیب‌های دیگری هم در ستون فقرات می‌شود؟

بله، تشدید پوکی استخوان و اختلال در ترمیم شکستگی‌ها ولی شاید شناخته‌شده‌ترین عارضه، افزایش احتمال شکست اقدام‌های جراحی ستون فقرات باشد. درحالی که نیاز به جراحی برای رفع این آسیب ستون فقرات در افراد سیگاری، ۴ برابر بیشتر از دیگران است، نتیجه درمان آنها کمتر مطلوب و رضایت‌بخش است. علاوه بر این، در سیگاری‌ها احتمال بروز عوارض بیهوشی و عفونت زخم‌ هم بیشتر است و ترمیم زخم‌های جراحی هم دیرتر انجام می‌گیرد.

▪ توصیه شما چیست؟

افراد سیگاری‌ای که لازم است عمل جراحی کمر برایشان انجام شود، حتما باید سیگار را ترک کنند. بسیاری از جراحان هم معتقدند تا زمانی که سیگار را به مدت چند ماه ترک نکرده باشید، نباید تن به تیغ جراحی بدهید. حتی تاثیر سیگار بر موفقیت جراحی‌هایی مانند فیوژن (پیچ و مهره‌کردن ستون فقرات) به‌حدی زیاد است که برخی جراحان ترجیح می‌دهند فردی که سیگار می‌کشد، جراحی نکنند زیرا علاوه بر اینکه احتمال موفق نبودن جراحی آنها، ۳ تا ۵ برابر افراد غیرسیگاری است، عوارض ناشی از عمل هم بیشتر خواهد بود. همچنین توانایی برگشت به کار بعد از جراحی فیوژن ستون فقرات، در افراد سیگاری، ۳ برابر کمتر از غیرسیگاری‌هاست.

▪ آیا سیگارکشیدن در بروز دردهای مفصلی مثلا زانودرد هم تاثیر دارد؟

به جز یکی، دو مقاله، مطالعه‌های مختلفی تاثیر مخرب سیگار را بر غضروف مفاصل نشان داده‌اند. در افراد سیگاری احتمال از دست رفتن غضروف مفصلی ۳ برابر بیشتر از دیگران و علت آن احتمالا افزایش سموم مختلف و مونواکسیدکربن در خون و کاهش اکسیژن است. کشیدن سیگار روی لیگامان‌ها و عضلات زانو هم تاثیر می‌گذارد و روند بهبود سیگاری‌ها بعد از جراحی‌هایی مانند تعویض مفصل زانو مشکل‌تر است. البته باید گفت سایر مفاصل هم به‌نوعی درگیر می‌شوند مثلا احتمال پارگی روتاتورکاف (تاندون شانه) در سیگاری‌ها ۲ برابر و احتمال انواع بورسیت، تاندونیت و صدمه‌های ناشی از کارهای تکراری ۵/۱ برابر افراد غیرسیگاری است.

▪ بعضی افراد، به‌خصوص اشخاص دچار نشانگان درد عضلانی، تصور می‌کنند کشیدن سیگار باعث آرامششان می‌شود. این تصور درست است؟

این احساس بسیار آنی و غلط است. مصرف سیگار آثار منفی‌‌ای در متابولیسم، عضلات و غضروف‌ها دارد. در بسیاری از افراد سیگاری، علاوه بر اینکه احتمال بروز فیبرومیالژی یعنی احساس دردهای مزمن در بخش‌های مختلف بدن به‌خصوص عضلات بیشتر است، احساس خستگی، خشکی صبحگاهی، شیوع ابتلا به افسردگی، اختلال در خواب و اضطراب هم افزایش می‌یابد و بیشتر این افراد دچار اختلال در عملکرد اندام‌های بدن همراه با احساس درد شدید هستند.

▪ علت بروز دردهای مزمن و افزایش شیوع و شدت آن چیست؟

علاوه بر اشکال در خونرسانی به بافت موردنظر، مصرف سیگار تغییرات قابل‌توجهی در فیزیولوژی بدن ایجاد می‌کند. البته مکانیسم‌های دیگری هم مانند تغییر فرایند احساس درد، تداخل مواد نیکوتین با مخدرهای داخل بدن و همچنین عوامل روانی هم در بروز حالات دردناک موثر هستند.

▪ در مورد پوکی استخوان و ارتباط با سیگارکشیدن هم توضیح دهید.

بیش از ۲۰ سال است مصرف سیگار به‌عنوان عامل ایجادکننده پوکی استخوان شناخته‌شده ولی چگونگی بروز این اثر پیچیده است. بدن زنان سیگاری درمقایسه با افرادغیرسیگاری، استروژن کمتری تولید می‌کند و زودتر دچار یائسگی می‌شوند، به همین دلیل سیر ایجاد پوکی استخوان در آنها روند سریع‌تری دارد. همچنین سرعت از دست‌رفتن توده و تراکم استخوان و شدت بروز عوارض پوکی استخوان نیز در زنان یائسه سیگاری بیشتر است. براساس نتایج یک مطالعه، به دلایل مختلف از جمله آسیب به مویرگ، احتمال شکستگی‌های ناشی از پوکی استخوان در افرادسیگاری در مقایسه با سایر افراد بیش از ۲ برابر است و نتایج مطالعه‌ای دیگر هم نشان می‌دهد احتمال شکستگی ران در افراد سالمند سیگاری حدود ۴۰-۳۰ درصد افزایش می‌یابد.

▪ ترک سیگار در پیشگیری از بروز این آسیب‌‌ها تاثیر دارد؟

بله، با ترک مصرف سیگار بسیاری از تغییرها قابل‌برگشت و خطر عوارض آن کمتر می‌شود و بعضی از اعمال طبیعی بافت‌ به حالت اول برمی‌گردد.

راضیه پاشایی