با افزایش سن، معمولا مشکلاتی خود را بیشتر نشان می دهند، مشکلاتی که شاید الزاما ربطی به سالمندی نداشته باشند و با یک بررسی ساده قابل درمان و رفع باشند...

بـخـشی از نـامـه خـانـم طـوبـی

اینجانب طوبی. میم. ۶۰ ساله هستم. سال هاست به مرض قند و بیماری قلبی دچارم به طوری که دچار خشکی شدید پوست، ترک پا و مشکلات بینایی شده ام. چند ماه است که به ناراحتی هایم، ترک گوشه لب هم اضافه شده است... به توصیه پسر هایم که تحصیل کرده اند، آن را مرطوب نگه داشتم و از کرم زینک استفاده کردم که موثر بود، اما به محض قطع مصرف کرم، دوباره ترک ها ظاهر می شوند... لطفا از کارشناسان سوال کنید این موضوع ارتباطی به نوسانات قند خونم دارد؟ برای بهبود کامل چه باید بکنم؟...

نگاه متخصص پوست

درمان اصلی شما اصلاح وضعیت دندان هاست

دکترغلامحسین غفارپور/ مدیر گروه پوست و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران

ترک خوردن گوشه لب و لیچ افتادن و پوسته پوسته شدن لب ها، در افراد مسن شایع است. دلیل آن هم نامناسب بودن وضعیت دندان هاست. گاهی دندان مصنوعی روی لثه فشار می آورد و باعث لاغرشدن لثه و تغییر شکل فک می شود. در افراد مسن، معمولا دهان خشک تر است یا آب دهان از گوشه های لب سرازیر می شود و گوشه لب ها با لب بالا و پایین و... ساییده می شوند که زمینه ساز رشد قارچ کاندیدا در این ناحیه است و باعث بروز شیار در گوشه و روی لب می شود. برای درمان باید روزی ۵ ۴ دفعه از کرم «کتوکونازول» و «کلوتریمازول» استفاده کرد. پماد هیدروکورتیزون چشمی را نیز می توان روزی ۳ ۲ مرتبه برای کاهش التهاب به کرم کلوتریمازول یا کتوکونازول اضافه کرد، اما این درمان ها موقتی هستند. درمان اصلی، اصلاح وضعیت دندان هاست تا این مشکل دوباره عود نکند. وقتی وضعیت دندان ها اصلاح شود و لب ها به شکل اولیه برگردند، بیماری قارچی و التهاب گوشه لب ایجاد نخواهدشد.

نگاه فوق تخصص غدد و متابولیسم

دیابت ربطی به ترک لب ندارد

دکتر محمدرضا مهاجری تهرانی/ دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران

ترک گوشه لب یا به دلیل کمبود ویتامین ها یا به دلیل بیماری های قارچی ایجاد می شود و ربطی به دیابت ندارد. بیماران دیابتی مستعد خشکی پوست و به خصوص خشکی پوست پاها و ترک خوردگی پوست آن هستند که دلیل آن، کاهش ترشح عرق پا به دلیل درگیری اعصاب احشایی است. در افراد دچار خشکی پوست، تعریق باعث خشکی و ترک خوردگی می شود. دیابت تعریق را افزایش می دهد اما اگر عصب اتونوم در این بیماران درگیر باشد، تعریق و خشکی پوست پا رخ می دهد. برخلاف ترک پا، ترک گوشه لب به دیابت و نوسانات قندخون ربطی ندارد.

نگاه متخصص پوست

پرسشی از دکتر مسعود نصیری کاشانی درباره سوژه «میزگرد زیبایی»

تـرک گـوشـه لـب نـشـانـه چـیـسـت؟

دلیل اصلی ایجاد ترک گوشه لب این خانم چیست؟

بد بسته شدن دهان می تواند دلیل اصلی بروز ترک در یک طرف گوشه لب باشد. البته در موارد دوطرفه نیز غیر از تغذیه بد، این عامل می تواند علت ترک باشد. اختلال در جذب ویتامین های گروه B یا مصرف منابع آن نیز باعث ترک گوشه لب می شود. وقتی مطمئن می شویم بیمار کاملا طبیعی است و از نظر تغذیه ای مشکلی ندارد، مساله بد بسته شدن دهان مطرح می شود.

این خانم نگفته اند دندان مصنوعی دارند یا نه، ولی اگر شخصی از دندان مصنوعی استفاده کند یا بین دندان هایش کاملا کیپ نشود، در دو طرف گوشه لبش آب جمع می شود و زمینه را برای رشد قارچ ها، مخصوصا کاندیدا، فراهم می کند و شقاق گوشه لب بیشتر خواهدشد.

آیا استفاده از پماد زینک واقعا مفید است؟

اینکه زخم این خانم به اکسید دوزنگ خوب جواب داده، به این دلیل است که این پماد علاوه بر نقش محافظتی، در ترمیم زخم ها هم موثر است و آثار ضدقارچ دارد بنابراین باعث اختلال در ادامه رشد قارچ ها و بهبود نسبی در این ناحیه می شود ولی درمان اصولی ای نیست.

این خانم برای بهبود کامل چه کاری باید انجام دهند؟با دندان پزشک مشورت کنند تا در صورتی که دندان ها مشکل ساز هستند و مانع خوب بسته شدن دهان می شوند، آن را اصلاح کنند. اگر دندان مصنوعی دارند، شاید لازم باشد برای تعویض آنها اقدام کنند.

آیا مشکل ایشان به دلیل بالا بودن سن یا بیماری دیابتشان نیست؟

در این سن و در بیماران مبتلا به دیابت، پوست معمولا خشک تر می شود البته گوشه های لب، معمولا خشک نیستند و با آب دهان مرتب تماس دارند. با این حال، خشکی همیشه عامل ایجاد ترک و شقاق است. دهان ایشان خشک است، ممکن است ترک گوشه لب هایشان هم به دلیل همین خشکی باشد که در این شرایط نیز اکسیددوزنگ به دلیل چربی ای که دارد می تواند مشکل را حل کند.

غیر از خشکی و ترک کنار لب، خانم ها اغلب دچار خشکی لب هم می شوند و برای درمان از رژلب استفاده می کنند. این کار درست است؟

خشکی لب، بیشتر روی لب تحتانی دیده می شود چون در معرض نور خورشید است. رژلب ها، حاوی ماده ای به نام اوازین هستند که خود خشک کننده است. البته رژلب ها به دلیل چربی ای که دارند، تا حدی لب را چرب می کنند اما استفاده از آنها در طول روز به دلیل تاثیری که نور خورشید بر لب می گذارد و به دلیل وجود احتمالی اوازین، باعث خشکی بیشتر می شود.

پس بهترین راه حل برای درمان یا پیشگیری چیست؟

بهتر است لب های خشک شان را در برابر آفتاب محافظت کنند.: برای این خانم توصیه های بهداشتی دیگری دارید؟

هر روز حمام نروند و اگر عادت به حمام روزانه دارند، از شوینده ای مثل شامپو یا صابون استفاده نکنند. صابونشان با pH۵ و شامپوهای بدنشان حاوی کرم باشد. حمام داغ و طولانی نداشته باشند و حتما بعد از استحمام از لوسیون های بدن استفاده کنند. گاهی حتی یکبار مصرف لوسیون ها کافی نیست و لازم است چند ساعت بعد از حمام دوباره استفاده شوند. این موضوع در افراد مسن به خصوص در فصل هایی که هوا خشک تر است، مثل پاییز و زمستان ضروری است. اگر از وان استفاده می کنند، می توانند در آب مقداری نشاسته بریزند تا پوست بدنشان را نرم کند.

نگاه کارشناس ارشد تغذیه

علل تغذیه ای ترک گوشه لب

خدیجه رحمانی

عضو هیات علمی انستیتو تحقیقات تغذیه کشور

ترک گوشه لب می تواند به علت سوءتغذیه ایجاد شود. البته یکی از عواملی که باعث می شود به ارتباط بین ترک گوشه لب و سوءتغذیه شک کنیم، دوطرفه بودن آن است.

این خانم نگفته اند ترک لبشان یک طرفه است یا دوطرفه ولی اگر ترک دوطرفه باشد، کمبود ویتامین های گروه B و به خصوص ۲ B در بروز آن تاثیر دارد. مهم ترین منابع غذایی حاوی ویتامین ۲ B، شیر و لبنیات هستند به شرطی که شیر حرارت و نور زیادی ندیده باشد. زیرا ویتامین ۲ B بسیار ناپایدار است و در برابر حرارت و نور از بین می رود. علت شیارهایی روی لب به خصوص روی لب پایین، کمبود ویتامین های گروه B است. البته بروز ترک لب و ترک گوشه لب علت های دیگری هم دارد و به همین دلیل باید بیمار ارزیابی شود. اگر این خانم دچار ترک یک طرف گوشه لب هستند و به اندازه کافی از منابع ویتامین ۲ B مصرف می کنند به ایشان اطمینان می دهم مشکلشان هیچ ربطی به تغذیه ندارد.

نگاه متخصص بیماری های داخلی

بیماری های تان را به پیری نسبت ندهید

دکترامیرعلی سهراب پور/ استادیار دانشگاه علوم پزشکی تهران

با گذر زمان، بسیاری از جوامع دنیا سالمندتر می شوند. این اتفاق در جامعه ما هنوز نیفتاده، اما پیش بینی ها حاکی از آن است که در سال های آینده، با بهتر شدن وضعیت زندگی و پیشرفت بهداشت، امید به زندگی افزایش یابد و جامعه ای مسن تر داشته باشیم. با افزایش سن، اتفاق هایی در بدن رخ می دهد که از نظر فیزیولوژیک قابل پیش بینی است؛ مثلا موها سفید و پوست پرچین و چروک می شود، سلول های کلیوی کاهش می یابند و عضلات تحلیل می روند، اینها همه «پدیده های پیری» هستند. گاهی پدیده های پیری، با انواعی از بیماری های قابل پیشگیری یا درمان، اشتباه گرفته می شوند، مثلا اگر برخی دردهای عضلانی اسکلتی یا برخی آرتروزها یا مشکلات ناشی از کمبود برخی ویتامین ها به خصوص ویتامین D که در سن بالا شایع است، بررسی شوند، قابل درمان هستند و می توان با حل آنها تا حدی کیفیت زندگی فرد سالمند را بهبود بخشید. مثال دیگر ضعف، خستگی و کم توانی افراد مسن است که بسیاری آن را به پدیده پیری نسبت می دهند اما گاهی این حالت ها به نارسایی قلب ربط دارد که اگر شدید نباشد، با مصرف برخی داروها درمان می شود و به این ترتیب انرژی فرد افزایش می یابد و می تواند به زندگی طبیعی باز گردد. از برخی کم خونی های ناشی از کمبود ویتامین ۱۲B نیز اگر در درازمدت غفلت شود، باعث کاهش توان جسمی و ایجاد اختلال در کارکرد اعصاب مرکزی فرد و بروز فراموشی، اختلال تعادل و... خواهد شد. این مشکلات نیز گرچه به پیری نسبت داده می شوند، اما درواقع بیماری هایی علاج پذیر هستند.

تزریق برخی واکسن ها به خصوص آنفلوانزا در بسیاری از جوامع به افراد بالای ۶۵ سال توصیه می شود. این واکسن ها می توانند در سنین بالا از بروز بسیاری عفونت ها که افراد سالمند را درگیر می کنند و حتی می توانند از علل مرگ ومیر باشند، پیشگیری کنند. هدف از بیان این مثال ها این بود که بگوییم گرچه با بالا رفتن سن شناسنامه ای تغییرات فیزیولوژیک در بدن ایجاد و فرد دچار پیری می شود، اما حساب آن از بیماری های قابل پیشگیری و درمان جداست؛ بیماری هایی که در لابه لای پدیده پیری از نظر دور می مانند و فرد را دچار مشکل می کنند.

برخلاف تصور بسیاری افراد، مشکل این خانم و شقاق گوشه لب ربطی به سالمندی ندارد و علل مختلفی از جمله جاری شدن بزاق از کنار لب و قارچی شدن منطقه باعث بروز آن است. گاهی در سالمندان، مخاط بینی دچار مشکل می شود و سالمند با دهان باز در شب می خوابد. با اصلاح مشکلات بینی یا دهان و دندان یا بررسی احتمالی کمبود برخی ویتامین ها یا ریزمغذی ها به خصوص آهن و ویتامین B، می توان این مشکل را حل کرد.

نگاه دندان پزشک

دیابتی ها بهداشت دهان را جدی بگیرند

دکتر آرش منصوریان/ متخصص بیماری های دهان و مدیر گروه بخش بیماری های دهان دانشگاه علوم پزشکی تهران

دوران سالمندی از نظر سلامت دهان و دندان به ۳ دوره تقسیم می شود؛ دوره اول دوره آغاز تخریب و فساد دندان و بافت های اطراف یعنی لثه است. اگر در این دوره سالمند بهداشت دهانی صحیحی را رعایت کند، مسواک زدن را فراموش نکند و از دهانشویه های مختلف که بهترین آن آب نمک بسیار رقیق است، استفاده کند دوره بعدی را که با افزایش سن احتمال آسیب بافت های کناری و لثه و ریزش در دندان ها وجود دارد به تعویق می اندازد و می تواند مدت زمان بیشتری دندان در دهان داشته باشد. دوره دوم دوره ریزش دندان هاست. در این دوران برخی دندان ها هنوز در دهان هستند اما بسیاری از آنها دچار ریزش شده اند. در این دوران سالمند ۲ کار مهم بر عهده دارد؛ یکی حفظ دندان های باقیمانده به کمک مسواک و دهانشویه ها و دوم جایگزین کردن دندان های از دست رفته به کمک دندان های متحرک، ثابت و ایمپلنت. جایگزین کردن امری ضروری است زیرا در غیر این صورت بافت داخلی دهان مدام در معرض ضربات غذا قرار می گیرد و دچار آسیب می شود. دوره سوم دوره بی دندانی است. در این دوران تنها نکته ای که سالمند باید رعایت کند حفظ مخاط نرم داخل دهان و لثه به کمک دهانشویه ها و جایگزین کردن پروتزهای دندانی یا ایمپلنت است. سالمندی که دندان مصنوعی دارد باید به چند نکته مهم توجه کند؛ اول اینکه بعد از مدتی فضای زیر دندان مصنوعی دچار سوزش می شود. این حالت نشانه تجمع قارچ در ناحیه است. وقتی سالمند احساس سوزش یا تغییر طعم در دهان کرد باید به سرعت به دندان پزشک مراجعه کند. هر ۴ ۳ ماه یک بار نیز بهتر است پزشک دندان مصنوعی و بافت زیر آن را بررسی کند تا بتوان از هرگونه مشکل احتمالی پیشگیری کرد.

یکی از مسایلی که معمولا سالمندی که دندان مصنوعی دارد با آن برخورد می کند، خشکی دهان و کاهش ترشح بزاق است. بزاق از عواملی است که به بهداشت دهان کمک می کند و سبب چسباندن دندان مصنوعی به مخاط می شود. در صورتی که فرد سالمند چنین مساله ای دارد، بهتر است از جایگزین های بزاق که در داروخانه ها موجود است استفاده کند. استفاده از یک تا دو قطره روغن زیتون یا گلیسیرین همراه یک یا دو قطره آبلیمو روزی ۴ ۳ مرتبه نیز می تواند مشکل را برطرف کند.

نمی دانم این خانم دندان مصنوعی دارند یا بدون دندان هستند، اما به هر حال در هر دو صورت چون ارتفاع دهان کم می شود، گوشه های لب روی هم می افتند و محیط مناسبی برای رویش و تغذیه قارچ کاندیدا به وجود می آید. بعد از مدتی این قارچ ضایعه های مختلفی از جمله التهاب گوشه لب ایجاد می کند. تنها راه درمانی این مساله مصرف ضدقارچ مناسب و اصلاح حالت دهان است. این خانم باید توجه داشته باشند دهانشان به دلیل بیماری دیابت، خشک می شود و احتمال پوسیدگی زودرس دندان ها وجود دارد. از سوی دیگر دیابت ترمیم زخم را به تاخیر می اندازد و می تواند برای بیمار آسیب رسان باشد. بیماران مبتلا به دیابت باید تمام مراقبت های ذکر شده را با دقت بیشتری انجام دهند و بهداشت دهان و دندان را جدی بگیرند.

سمیه مقصودعلی/میزگرد زیبایی درباره ترک‌ گوشه‌لب خانم طوبی با حضور

دکترمسعود نصیری کاشانی و دکترغلامحسین غفارپور متخصصان پوست

دکتر خدیجه رحمانی‌کارشناس ارشد تغذیه دکتر محمدرضا مهاجری تهرانی فوق تخصص غدد و متابولیسم دکتر امیرعلی سهراب‌پور متخصص بیماری‌های داخلی

دکتر آرش منصوریان متخصص بیماری‌های دهان