شاید یکی از مهم ترین و جالب ترین مراحل بارداری، احساس حرکت های جنین در بدن مادر باشد اما از آنجا که این حرکات نشانه سلامت و حیات جنین هم هستند، گاهی باعث نگرانی می شوند. دانستن ۱۲ نکته زیر شاید کمی از نگرانی هایتان کم کند...

۱) شروع حرکات: اگرچه حرکات جنین از هفته ۸ ۷ بارداری شروع و در سونوگرافی هم دیده می شود اما هر مادر بارداری قبل از هفته ۲۲ ۱۶ بارداری حرکات جنینش را حس نمی کند زیرا قبل از این سن، جنین فقط چند سانتی متر است.

۲) اثر تعداد بارداری بر تشخیص حرکات: مادری که قبلا تجربه بارداری را داشته است به مراتب حرکات جنین را بهتر می شناسد و انتشار گازها یا انقباض های دستگاه گوارش را با آن اشتباه نمی گیرد. معمولا مادرانی که اولین تجربه بارداری را پشت سر می گذارند، تا حوالی هفته های ۲۵ ۲۰ متوجه این حرکات نمی شوند.

۳) اثر اضافه وزن بارداری مادر بر حرکات: مادر برای طی بارداری سالم باید قبل و بعد از شروع بارداری وزن خود را در محدوده توصیه شده به وسیله متخصص نگه دارد و از پرخوری بپرهیزد. ممکن است مادرانی که به دنبال بارداری وزنشان خیلی بالارفته، نتوانند این حرکات را درست حس کنند به علاوه هنگامی که قطر چربی های شکم ۱۵ ۱۰ سانتی متر است، پزشک هم نمی تواند حرکات را خوب تشخیص دهد و حتی سونوگرافی هم مشکل می شود.

۴) ویژگی های حرکات: این حرکات مانند پرش هایی ملایم و نرم هستند. ابتدا تشخیص آنها مشکل است اما با پیشرفت بارداری، مشخص تر می شوند و می توان حرکت دست و پا و چرخش را تشخیص داد. حرکات دست و پا کوتاه تر و حرکات چرخشی جنین شدیدترند. در هفته های آخر بارداری می توان این حرکات را از خارج بدن مادر دید.

۵) لگدها قبل از خواب بیشترند؟ حرکات، زمان مشخصی ندارند اما چون مادر شب ها مایل به استراحت است، شدت آنها را بیشتر حس می کند اما در ساعت های بیداری و فعالیت اجتماعی توجه مادر به حرکات کمتر است. ممکن است بعد از خوردن غذای شیرین، حرکات جنین بیشتر شود.

۶) حداکثر تعداد حرکات: بین هفته ۳۲ ۲۸ است زیرا حجم مایع آمنیوتیک زیاد است و جنین می تواند به خوبی حرکت کند. بعد از هفته ۳۲ حرکات کم می شوند زیرا حجم مایع آمنیوتیک کم می شود و جنین در هفته های آخر حرکات چرخشی کمتری دارد و بیشتر دست و پای خود را حرکت می دهد.

۷) تناوب حرکات: در ابتدا حرکات کوتاه و با فواصل طولانی هستند مثلا در یک روز حرکات متعددی را حس می کنید سپس چند روز هیچ حرکتی را حس نمی کنید زیرا جنین هنوز کوچک است اما از میانه بارداری تشخیص حرکات جنین منظم می شود. گاهی هم مادر سکسکه جنین را متوجه می شود که حرکات آن مداوم، پشت سر هم و لرزشی است.

۸) لزوم توجه به حرکات: به محض اینکه احساس کردید حرکات جنین?تان منظم شده اند (یعنی حدود هفته ۲۸ بارداری) به آنها دقیق شوید و اگر به نظر رسید این حرکات کم شده اند، حتما متخصص زنان را در جریان بگذارید تا ضربان قلب جنین را بررسی کند.

۹) اگر جنین حرکت نمی کند: مدت خواب جنین حداکثر ۷۵ دقیقه است و اگر بیش از ۲ ساعت حرکت نکرد، مادر باید مساله را بررسی کند. اگر احساس کرد جنینش ۳ ۲ ساعت است حرکت نمی کند، بهتر است کمی غذای انرژی زا مصرف کند و در حالت آرامش به پهلو یا پشت بخوابد، دستش را بر شکم بگذارد و با توجه کامل به جنین حرکات او را بشمارد.

۱۰) چطور حرکات را بشماریم؟ بهتر است کمی غذا بخورید به پهلو بخوابید یا در حالتی راحت دراز بکشید یا بخوابید. سپس طی ۶۰ دقیقه تمام حرکات کوچک و بزرگ جنین را ثبت کنید. درمورد تناوب این حرکات اتفاق نظری وجود ندارد اما ۱۰ حرکت در ۲ ساعت مطلوب ترین تناوب توصیه شده است. علت کاهش حرکات جنین می تواند به خطر افتادن سلامت جنین یا کاهش مایع آمنیوتیکی باشد. استانداردی برای تعداد حرکات جنین وجود دارد اما یک عدد دقیق نداریم. برخی معتقدند حداقل ۴ حرکت در ساعت که اگر کمتر باشد، باید بررسی شود.

۱۱) از چه زمانی توجه به این حرکات اهمیت بیشتری می یابد؟ از ماه ۷ که جنین برای زندگی در خارج رحم آمادگی پیدا می کند، توجه مادر به حرکات باید بیشتر باشد. متاسفانه برخی مادران بعد از ۲ روز بی تحرکی جنین به ما مراجعه می کنند. در این شرایط احتمال مرگ جنین در رحم وجود دارد.

۱۲) حرکات جنین و عوامل داخلی و محیطی: این باور که بچه تکان خورد، پس گرسنه است، باور صحیحی نیست زیرا غذا باید جذب شود و موادمغذی آن وارد خون مادر شوند سپس به جنین برسند. عوامل محیطی مانند استرس، صدای شدید، حتی صدای دستگاه پخش کننده ضربان قلب جنین در کلینیک باعث افزایش حرکات جنین می شوند. از طرفی افزایش حرکات جنین ضربان قلبش را افزایش می دهد. در هر تغییر تحرک جنین، خطرهایی گوشزد می شود که خلاصه آن این طور است:

کاهش حرکت جنین از هفته ۳۰ ۲۸ به بعد خطرناک است.

کاهش تحرک به دلیل کاهش مایع آمنیوتیک:

در این حالت ممکن است پزشک مایعات بیشتری را برای بیمارش تجویز کند.

کاهش تحرک ناشی از اختلال رشد، وزن کم جنین؛ اختلال خونرسانی به جنین

شرایط استرس و کمبود اکسیژن برای جنین:

مثلا چرخیدن بند ناف دور گردن یا گره خوردن آن در این حالت افزایش حرکت شدید و ناگهانی و سپس کاهش حرکت داریم.

یادمان باشد که حرکت هر جنینی باید نسبت به خودش سنجیده شود، برخی جنین ها کلا پرتحرک هستند و برخی کم تحرک اما اگر طی یک روز حرکت جنین ناگهان زیاد یا کم شود، ممکن است نشانه خطر مرگ جنین باشد.

دکتر شیرین نیرومنش

متخصص زنان و زایمان

استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران