حرکات زیاد شانه در افرادی که فعالیت سنگین دارند به خصوص کارگران و ورزشکاران می تواند باعث ایجاد درد در ناحیه شانه شود. این دردها ممکن است خیلی خفیف باشند و روی کار یا فعالیت ورزشی فرد تاثیر واضحی نداشته باشند ولی گاهی آنقدر شدیدند که مانع کار یا ورزش یا حتی استراحت و خواب می شوند...

دکتر مرتضی نخعی امرودی، ارتوپد و جراح شانه و استادیار دانشگاه علوم پزشکی تهران، توضیحات بیشتری در این خصوص می دهد.

آقای دکتر! یکی از مشکلاتی که برخی افراد جامعه با آن روبرو هستند، دردهای شانه است. بفرمایید دلیل بروز این مشکل چیست؟

این دردها ممکن است علل متفاوتی داشته باشند. ۲ گروه عمده آنها دردهای عملکردی و دردهای تاندون شانه هستند و هر کدام از نظر علایم و درمان با یکدیگر تفاوت دارند و راه های پیشگیری از آنها نیز ممکن است متفاوت باشد. دانستن انواع آن مفید است ولی تشخیص و درمان صحیح با پزشک متخصص است.

در مورد دردهای عملکردی، آیا درد با فعالیت فرد ایجاد می شود؟

بله، دردهای عملکردی شانه معمولا پس از فعالیت های تکراری، طولانی مدت و سنگین،

بد نشستن و بد ایستادن ایجاد می شوند. آنها زمینه ساختاری واضحی ندارند یعنی عیب ساختمانی برای آنها پیدا نمی شود. این دردها اغلب به دنبال عدم هماهنگی عضلات اطراف مفصل شانه یا فعالیت طولانی و ناهمگون این عضلات ایجاد می شوند و با گرفتن شرح حال کامل از بیمار و معاینه دقیق و رادیولوژی (عکس و MRI) یا آزمایش خون و نوار عصب یافته خاصی به دست نمی آید. گاهی بررسی های فراوان و درمان های متعددی روی گردن بیماران انجام می گیرد ولی درنهایت مشخص می شود ریشه واقعی درد مربوط به شانه بوده است. بسیاری از دردها در پشت استخوان کتف نزدیک مهره های پایینی گردن یا جلوی استخوان کتف، زیر بخش خارجی استخوان ترقوه احساس می شوند. وقتی محل آن پشت کتف نزدیک مهره های پایینی گردنی باشد، ممکن است با دردهای ناشی از آرتروز گردن یا بیماری های دیسک گردن اشتباه شود پس افتراق این دو از هم مهم است.

وقتی علت خاصی برای درد شانه عملکردی پیدا نمی شود، درمان آن کمی مشکل می شود؟

معمولا با بهبود وضعیت کاری، اصلاح نحوه نشستن و ایستادن و پرهیز از فعالیت های تکراری تا حدودی درد کاهش می یابد اما اگر بهبودی حاصل نشد، روش هایی مثل فیزیوتراپی، تجویز داروهای خوراکی و تزریق دارو به موضع درد به کار می روند. برای تزریق، اغلب از یک دارو از گروه کورتون های طولانی اثر همراه با مقداری داروی بی حسی موضعی برای کاهش درد ناشی از تزریق استفاده می شود. ممکن است مقداری آب مقطر نیز برای افزایش حجم دارو به منظور انتشار بهتر به اطراف محل درد اضافه شود. به طور کلی باید از عواملی که باعث ایجاد درد می شود پرهیز کرد.

به دردهای تاندون شانه اشاره کردید، این دردها ناشی از چیست؟

این دردها به دنبال کار یا فعالیت ورزشی که موقع انجام آن دست ها بالاتر از سر قرار می گیرند، مثل نقاشی ساختمان، کارهای تاسیساتی یا ورزش هایی مثل والیبال و بدمینتون به وجود می آیند. بالا بردن دست ها به خصوص در افرادی که نوعی اشکال ساختاری در یکی از زواید استخوان کتف دارند، به مرور زمان باعث می شود تاندون چرخاننده سر بازو بین استخوان ها گیر کند، کم کم ساییده و درنهایت پاره شود و درد شدید و محدودیت حرکتی ایجاد کند. اغلب با بالا بردن دست ها درد بدتر می شود و وقتی مدتی از شروع آن گذشت، در حالت استراحت، به صورت دردهای شبانه و موقع خواب هم بروز می کند. محل درد عمدتا سر شانه و قسمت خارجی بالای بازوست و گاهی تا آرنج و ساعد نیز تیر می کشد. متاسفانه این دردهای شانه نیز خیلی مواقع با دردهای ناشی از آرتروز یا دیسک گردن اشتباه گرفته می شوند و بیماران مدت ها از تشخیص و درمان دور می مانند.

دردهای گردن و شانه چه تفاوتی با هم دارند؟

به طور کلی دردهای ناشی از گردن در قاعده گردن و بالای شانه و نزدیک گردن احساس می شوند و ممکن است تیز و تیرکشنده باشند در حالی که دردهای شانه در سرشانه و به خصوص بالای قسمت خارجی بازو یا بالای پشت کتف و پایین تر از قاعده گردن احساس می شوند. اینها هم ممکن است به صورت مبهم و گنگ به ساعد و انگشتان انتشار یابند.

آیا درمان دردهای تاندون شانه مثل درمان دردهای عملکردی است؟

درمان این نوع دردهای شانه ابتدا با اصلاح وضعیت کار، کم?کردن فعالیت های بالای سر و ورزش شروع و اگر بیماری پیشرفت کرد، فیزیوتراپی و دارودرمانی هم اضافه می شود. در صورتی که به این درمان ها پاسخ کافی داده نشود، عمل جراحی اجتناب ناپذیر است. اگر فردی ناگهان یا با ضربه یا فعالیت یا ورزش سنگین و ناگهانی دچار پارگی تاندون شود، معمولا باید جراحی شود. در این مواقع مانند دردهای عملکردی دیگر کورتون تزریق نمی کنیم. تزریق کورتون باعث تسریع روند پارگی تاندون می شود چون از یک طرف قوام تاندون کاهش می یابد و از طرف دیگر درد را به طور کاذب کنترل می کند و کاهش می دهد و بیمار به تصور اینکه درمان شده است، از شانه خود بیشتر استفاده می کند و تاندون را سریع تر به سمت پارگی پیش می برد. بیماری تاندون شانه معمولا از سنین ۳۰ ۲۵ سالگی شروع می شود و در سنین ۷۰ ۵۰ سالگی به پارگی کامل تاندون می انجامد و اگر درمان نشود، به آرتروز شدید شانه و محدودیت حرکتی و درد شدید ختم می شود.

درمان های خانگی یا گیاهی و... می تواند موثر واقع شود؟

بیماران مبتلا به درد شانه نباید به تشخیص و درمان درد شانه خود بپردازند زیرا گاهی غفلت از درمان صحیح برای یک بیماری، خسارت ها و عوارض جبران ناپذیری بر جای می گذارد. توصیه می شود افرادی که کار یا ورزش سنگین به ویژه فعالیت های بالای سر دارند، در صورت بروز دردهای شانه ابتدا مقداری کار یا ورزش را تعدیل کنند و اگر درد بهبود نیافت به پزشک مراجعه کنند تا به طور صحیح و اصولی درمان شوند. گاهی بعضی بیماران از ترس اینکه مبادا به آنها گفته شود بیماری مهمی دارند یا مثلا باید تحت عمل جراحی قرار گیرند به پزشک مراجعه نمی کنند در حالی که ممکن است این تأخیر در مراجعه به پزشک زمان طلایی تشخیص و درمان را تلف کند و روزی مراجعه کنند که دیگر دیر شده و بیماری عارضه داده و خساراتی به بار آورده است.

پرنیان پناهی

گفت وگو با دکتر مرتضی نخعی‌امرودی ارتوپد و جراح شانه