هایمن(Hymen) یا همان پرده بکارت، غشایی است که تمام یا قسمتی ازدهانه واژن را می پوشاند. «هایمن» لغتی یونانی است به معنای پوست یا پرده که از نام الهه ازدواج و عروسی یونانیان گرفته شده است...

یونانیان باستان از این لغت برای انواع پرده ها از جمله پرده ای که قلب را احاطه می کند (پریکارد)، استفاده می کردند، اما با گذشت زمان، کاربرد آن به پرده بکارت محدود شد.

در نخستین مراحل رشد جنینی، هیچ ورودی ای به واژن وجود ندارد. لایه باریک بافتی که در این مرحله واژن را می پوشاند، قبل از تولد به طور ناقص تقسیم می شود، این لایه بعدها پرده بکارت را به وجود می آورد. بسیاری از افراد تصور می کنند پرده بکارت، داخل واژن قرار دارد. در صورتی که این طور نیست. پرده بکارت، بخش خارجی اندام جنسی است و دقیقا در ورودی دهانه آن قرار دارد. پرده بکارت که یک چین غشایی نامنظم است و از اپیتلیوم شاخی تشکیل شده، درست در مدخل ورودی واژن قرار دارد و در واقع به منزله در ورودی واژن است و اولین بار با مقاربت، معاینه خشن، ضربه و جراحی پاره می شود. معمولا پرده بکارت یک یا چند سوراخ کوچک دارد که خون ریزی قاعدگی از آن خارج می شود. اگر این پرده اصلا سوراخ نداشته و به طور کامل واژن را بسته باشد، خون قاعدگی در پشت آن تجمع می یابد و در رحم انباشته می شود و بر اثر پس زده شدن به داخل حفره صفاقی می تواند سبب بیماری اندومتریوز و نازایی شود که این مورد بسیار نادر است.

پارگی پرده بکارت

رشته های عصبی در پرده کم هستند و به همین دلیل در صورت آرامش جسمی و روانی پارگی آن معمولا بدون درد است. عمل پاره شدن پرده بهتر است در زمانی که بدن آرام است و هیچ اضطراب و خستگی وجود ندارد، انجام شود. بنابراین نزدیکی در اولین شب ازدواج و پس از مراسم طولانی عروسی توصیه نمی شود. خانم ها بهتر است قبل از نزدیکی برای آگاهی از نوع پرده شان به پزشک متخصص زنان مراجعه کنند. ممکن است در برخی موارد پرده بسیار ضخیم باشد که برای پاره کردن آن، کمک پزشک مورد نیاز باشد تا از بروز درد هنگام ارتباط جنسی جلوگیری شود. این شیوه را بریدن پرده می نامند. طی اولین نزدیکی، پرده بکارت در چند جا پاره و به چند قطعه تقسیم می شود. غالبا تا زمانی که زن، نوزادی به دنیا بیاورد باقیمانده پرده در دهانه واژن وجود خواهد داشت. در صورت تنگی دهانه واژن، بهتر است از کرم و ژله ای تسهیل کننده یا اسپری بی حس کننده استفاده کرد. ضمن اینکه تحریک زن و خروج ترشحات از دهانه واژن، موجب نرم شدن دهانه واژن و سهولت ارتباط جنسی می شود. گاهی پرده بکارت با یک یا دو بار نزدیکی کاملا پاره نمی شود و هر دفعه قسمتی از آن پاره می شود و کمی خون ریزی می کند. بدون پارگی پرده، اسپرم ریخته شده روی آن می تواند موجب بارداری شود، زیرا اسپرم می تواند از سوراخ پرده حرکت کند و به طرف تخمک زن برود و باعث بارداری شود. در این موارد زن با پرده سالم باردار می شود. ورزش هایی مانند سوارکاری، دو، پرش و شنا هرگز باعث پاره شدن پرده دختر نمی شوند مگر اینکه وی طی حادثه ای و در هنگام بازی، سقوط کند و در همان زمان جسمی نوک تیز به پرده اصابت کند و موجب پارگی آن شود.

انواع پرده بکارت

در نظر داشته باشید که هیچ پرده بکارتی دقیقا شبیه دیگری نیست. اندازه و شکل آن از فردی به فرد دیگر بسیار متفاوت است. انواع رایج پرده بکارت عبارتند از:

پرده بکارت حلقوی:

به صورت حلقه ای دور ورودی واژن را می پوشاند.

پرده بکارت ارتجاعی:

انعطاف پذیر و قابل ارتجاع است و هنگام اولین رابطه زناشویی پاره نمی شود یا به طور جزئی پاره می شود و هیچ خون ریزی ای ندارد.

پرده بکارت دو سوراخی یا تیغه ای:

یک تیغه ممتد در طول ورودی واژن دارد.

پرده بکارت غربالی (سوراخ سوراخ):

به طور کامل در عرض مهبل کشیده شده اما سطح آن سوراخ سوراخ است.

پرده بکارت شاخه دار:

اغلب به صورت کنگره ای و دارای اضلاعی از شکاف در طرفین است.

پرده بدون سوراخ یا بسته:

گاهی در دخترانی که به سن بلوغ می رسند، پرده بسته است و خون قاعدگی پشت آن جمع می شود و نمی تواند خارج شود در نتیجه باعث بروز درد خواهد شد، اینگونه افراد باید به پزشک مراجعه کنند تا طی عمل جراحی و ایجاد برشی در سطح پرده، این مشکل برطرف شود.

پرده بکارت کنگره ای:

کمیاب است و کمتر وجود دارد.

خون پرده بکارت

معمولا پس از پارگی پرده بکارت خون ریزی کم و بیش شدیدی ایجاد می شود. لازم است این خون را از خون قاعدگی تمییز دهیم. خون قاعدگی دارای فیبرینوژن کمتر است بنابراین دیرتر لخته می شود و سلول های واژینال در آن بسیار زیاد است در حالی که خون حاصل از پرده بکارت سریع تر لخته می شود و حاوی مقادیر کمی سلول واژینال است. لبه های پارگی جدید در پرده بکارت معمولا زخمی و قرمز رنگ است و آثار خون لخته شده در آن مشاهده می شود. بعد از حدود یک هفته، لبه های بریدگی از مخاطی مشابه مخاط پرده پوشیده شده و بعد از حدود دو هفته لبه های زخم نسبتا گرفته می شوند. نکته مهم این است که لبه های پارگی چون آزاد هستند و به هم اتصال ندارند هیچ وقت به هم جوش نمی خورند و اگر دو تکه پارگی به هم دوخته شوند محل ترمیم به صورت یک اسکار برجسته روشن مشخص خواهد شد. تاکید می کنم پرده بکارت فقط و فقط بر اثر ضربه مستقیم به آن یا مقاربت پارگی پیدا می کند و جز ضربه مستقیم هیچ مورد دیگری باعث پارگی آن نمی شود.

عدم خون ریزی برخی از زنان در اولین رابطه جنسی

در حالتی که زن هنگام نزدیکی، آرام و بدون تنش باشد، زمان کافی برای عشق ورزی داشته باشد، با طرف مقابل خود احساس راحتی کند و دهانه واژنش به اندازه کافی مرطوب باشد، دخول به نرمی انجام می شود و به این ترتیب ممکن است زن در اولین ارتباط خون ریزی نداشته باشد. اما اگر زن مضطرب باشد یا بترسد و پاهایش را جمع کند دهانه واژن تنگ خواهد شد و هنگام دخول خون ریزی و درد خواهد داشت.

پاسخ به ۳ پرسش رایج

درباره این مساله، پرسش ها و ابهامات زیادی بین مردم وجود دارد که از میان آنها ۳ پرسش زیر را می توان جزو شایع ترین ها دانست:

آیا ممکن است با یک بار مقاربت پرده بکارت از بین برود؟

بله، از آنجا که پرده بکارت دقیقا در مدخل ورودی واژن قرار دارد، معمولا طی اولین مقاربت از بین می رود، حتی اگر مقاربت به طور کامل انجام نشده باشد.

آیا سقوط از ارتفاع می تواند باعث پارگی پرده بکارت شود؟

خیر، سقوط از ارتفاع، بلند کردن جسم سنگین، کوهنوردی و موارد مشابه به هیچ عنوان نمی توانند باعث پارگی پرده بکارت شوند. البته ممکن است در اثر سقوط یا انجام کارهای سنگین مقداری خون ریزی از دستگاه تناسلی مشاهده شود که در هیچ کدام از موارد مربوط به پارگی پرده نیست فقط به خاطر فشار وارده بر رحم مکانیسمی مشابه قاعدگی دارد یعنی فشار به رحم باعث خون ریزی یا لکه بینی در فرد می شود. تاکید می کنم پرده بکارت فقط و فقط در اثر ضربه مستقیم به آن یا مقاربت پارگی پیدا می کند و جز ضربه مستقیم هیچ مورد دیگری باعث پارگی آن نمی شود.

خون ریزی در اثر پارگی پرده بکارت چه مقدار است؟

حداقلی برای خون ریزی در این حالت نداریم. ممکن است در حد یک یا دو قطره باشد یا شاید هم بیشتر باشد ولی حداکثر به اندازه آغشته شدن یک عدد پوشک خواهد بود و چیزی که مسلم است این است که این خون ریزی نباید ادامه داشته باشد و معمولا در عرض یک یا دو دقیقه تمام می شود. اگر در مواردی خون ریزی ادامه داشت احتمال پارگی های اطراف واژن مطرح می شود که در این صورت حتما باید ترمیم شود و این مسئله بیشتر زمانی اتفاق می افتد که مقاربت بدون رضایت زن و با مقاومت وی و اصرار طرف مقابل انجام شود که در این موارد باید پارگی واژن ترمیم شود. در پایان تاکید می کنم که پرده بکارت ملاک مطمئنی برای تشخیص سلامت جنسی دختران نیست و انواعی از پرده بکارت وجود دارد که خون ریزی ایجاد نخواهد شد و در این موارد بهتر است حتما قبل از ازدواج به پزشک یا ماما مراجعه شده و برگه گواهی سلامت دریافت شود.

خودارضایی نیز می تواند باعث آسیب پرده بکارت شود. پرده بکارت بافتی بسیار حساس و نازک دارد که نسبت به کوچک ترین تحریک آسیب پذیر است. گرچه تحریکات کوچک و مختصر آسیب کامل به پرده بکارت نمی رساند ولی همین آسیب جزئی که برگشت ناپذیر و قابل تشخیص است نیز سبب حساس شدن می شود. احتمال پارگی پرده بکارت بر اثر خودتحریکی و پیامدهای روانی ناشی از آن وجود دارد.

معصومه حیدری

عضو هیات علمی دانشکده پرستاری مامایی دانشگاه شاهد

کلینیک سلامت خانواده