با توجه به شیوع اگزما در فصل بهار، از خانم دکتر «سیمین ابراهیم زاده» متخصص پوست و مو سوالاتی کردیم تا با این بیماری پوستی بیشتر آشنا شویم.

اگزما چیست؟

اگزما یا درماتیت (Dermatitis or Eczema) به التهاب پوستی گفته می شود که در بیشتر موارد علت ایجاد آن نامشخص می باشد.

جز درماتیت تماسی که می توان علت را در پاره ای موارد مشخص نمود بیشتر علل ایجاد اگزما نامشخص باقی می ماند.

علائم این بیماری چیست؟

در مجموع قرمزی، ادم و تاول های ریز (وزیکول) از خصوصیات کلینیکی تمام بثورات حاد اگزمایی است. وقتی ضایعات «تحت حاد» می شوند، بتدریج فروکش می کنند و در موارد مزمن، ضایعات، خشک شده و ضخامت پوست افزایش می یابد، خطوط پوست برجسته می گردد و میزان رنگدانه پوست افزایش می یابد. در نواحی که اگزما وجود دارد پوست تیره تر می شود.

خارش و سوزش در تمام مراحل بثورات دیده می شود (در مراحل حاد، تحت حاد و مزمن) که باعث خراشیدگی و در نتیجه عفونت باکتریال ثانویه می شود.

انواع اگزما کدام اند؟

سه نوع از انواع اگزما شامل اگزمای تماسی، اتوپیک و سبورئیک درماتیت می باشد که تا حدودی عوامل خارجی در تشدید و تضعیف آن موثر است.

اگزما یا درماتیت تماسی به دو دسته تقسیم می شود:

۱) آن دسته از اگزماهای تماسی که در تماس اول با مواد ایجاد می شوند و در تمام افراد ضایعات اولیه آن به یک شکل ظاهر می شوند. این مواد شامل برخی مواد شیمیایی مثل اسیدها و الکالین ها است که باعث ایجاد تاول و ادم (ورم) در ناحیه تماس می گردد. علائم شبیه یک سوختگی می باشد اما در تماس مکرر و طولانی مدت با یک ماده تحریک کننده ضعیف تر (مثل مواد شوینده و حلال ها) یک اگزمای تدریجی در افراد ایجاد می کند که به صورت خشکی و افزایش ضخامت پوست، التهاب مزمن و خارش بوده و در نتیجه عفونت ثانویه بروز می کند.

در این نوع درماتیت، علائم معمولا در محل تماس با مواد ایجاد می شود (بیشتر دست ها یا اندامی که در تماس با مواد است).

۲) در نوع دوم، درماتیت تماسی که نوعی افزایش حساسیت تاخیری است به وسیله آلرژن ها و تحریک کننده ها ایجاد می شود و ممکن است در تماس اول با ماده تغییری رخ ندهد بلکه پس از هفته ها یا سالها و بعد از تماس با مواد تحریک کننده ایجاد شود یعنی در تماس ها، ابتدا افراد حساس شده و تماس مجدد با این مواد، در عرض۴۸ ساعت باعث ایجاد اگزما می شود (مثل نیکل در اشیای بدلی و پارافین آمین موجود در رنگ موها و لباس ها و برخی پتوها و چرم ها«مواد چرمی»).

در این گونه موارد فرد می پرسد که من مدت ها از این مواد استفاده می کردم، پس چرا اکنون دچار ضایعه شده ام؟ این همان افزایش حساسیت تاخیری است.

از مواد دیگر می توان به موارد زیر اشاره نمود:

مواد پلاستیکی، اسپری های مو که ممکن است سبب ادم پلک ها شوند.

رژلب ها (که بیشتر لب تحتانی را تحریک می کنند).

لاک های ناخن و پاک کننده های لاک (که ممکن است در اثر تماس ناخن با صورت، منجر به ایجاد التهاب در صورت گردند.

کرم های بی رنگ کننده که بیشتر در افراد با پوست تیره باعث تحریک می شود؛ در ابتدا باعث کمی بی رنگ شدن پوست و بتدریج باعث ایجاد التهاب و ▪ بثورات و متعاقب آن، خود این مواد باعث افزایش رنگدانه در پوست می شود.

داروها مثل انواع قطره های چشمی که از گروه «سولفانامیدها» هستند.

بی حس کننده های موضعی.

برخی آنتی بیوتیک های موضعی مثل نئومایسین.

گیاهان و سبزیجاتی مثل کرفس، گوجه فرنگی، پوست پرتقال، سیر، پیاز و مواد دیگر مثل انبه.

تماس با چوب در افرادی که در جنگل یا صنایع چوب سازی کار می کنند.

مدت و شدت ضایعات به چه چیزی بستگی دارد؟

به دفعات و میزان تماس با مواد و همچنین به میزان حساسیت خود فرد و تکرار تماس که به مزمن شدن ضایعات منجر می شود، بستگی دارد.

مهم ترین نکته در درمان اگزمای تماسی کدام است؟

مهم ترین مساله یافتن ماده ای است که حساسیت ایجاد می کند و باید از آن پرهیز نمود. برای رفع التهاب در موارد حاد و تحت حاد بیماری، استفاده از ضدالتهاب های استروئیدی که توسط متخصص پوست توصیه می شود سودمند است. همچنین استفاده از مرطوب کننده های مناسب (که خود باعث تحریک و اگزما نشوند) در تمامی مراحل درمان مفید می باشد.

اگزمای سبورئیک چیست؟

اگزمایی است که در فصول سرد سال تشدید می شود، بیشتر به صورت مزمن بوده و همراه با قرمزی و پوسته های چرب (در مناطقی از پوست بدن که چرب می باشد) ظاهر می شود. در سنین بلوغ و میانسالی بیشتر ایجاد می شود.

در چه گروهی بیشتر دیده می شود و عوامل مستعدکننده آن کدام اند؟

اگزمای سبورئیک در مردان بیشتر از زنان شایع است و همراه با عفونت دستگاه تنفسی و عواملی مثل چاقی، بیماری های ناتوان کننده، رژیم حاوی کربوهیدرات و چربی زیاد تشدید می شود. در بیماران مستعد به آکنه نیز بیشتر دیده می شود.

علائم این نوع اگزما کدام اند و در چه نواحی بیشتر دیده می شود؟

بیشتر نواحی پوشیده از مو، صورت، اطراف گوش ها، کانال گوش، بین دو سینه، کتف، کشاله ران و زیربغل را درگیر می کند.

در سه پوسته های چرب و شوره، همراه با قرمزی و خارش وجود دارد که به نواحی اطراف گوش و کانال گوش هم کشیده می شود.

در ناحیه صورت؛ گونه ها، کناره بینی، ابروها و نواحی ریش درگیر است و با افزایش چربی پوست و قرمزی، پوسته های چرب دیده می شود.

دوره بیماری چه مدت است و عوامل تشدیدکننده کدام اند؟

دوره بیماری، مزمن و عودکننده است، همراه با افسردگی و استرس افزایش می یابد و بخار آب و سونا باعث تشدید اگزمای بیماران می شود.

بیماران پس از حمام احساس خشکی شدید پوست و کشیدگی پوست کرده ولی چرب کردن پوست این خشکی را رفع نمی کند. خارش نیز وجود دارد.

در نوزادان از بدو تولد، پوسته های چرب چسبیده به سر و قرمزی گونه ها دیده می شود.

درمان این بیماری چیست؟

به طور کلی کم کردن ترشح چربی و در نوزادان شستشوی مرتب سر و صورت با شامپوهای مناسب راه درمانی می باشد.

مصرف لوسیون ها و شامپوهای مناسب پوست های چرب که توسط متخصص پوست تجویز می شود جهت درمان افراد بزرگسال مناسب است.

فقط این نکته باید یادآوری شود که؛ این اگزما عودکننده و مزمن می باشد و ممکن است همراه با استرس شوره سر تشدید یابد.

قارچ ها روی پوسته های چرب این بیماران رشد کرده و از این جهت درمان های ضد قارچ موضعی در این بیماران کارساز می باشد.

اگزمای اتوپیک چیست؟

نوعی از اگزماست که بیشتر در افراد با سابقه فامیلی بیماری های آلرژیک مثل آسم، تب یونجه و کهیر ایجاد می شود. ۷۰ درصد بیماران مبتلا به درماتیت اتوپیک سابقه این بیماری را در افراد فامیل خود ذکر می کنند. این نوع اگزما، در هر دو جنس دیده می شود.

علائم آن کدام اند؟

پوست افراد مستعد به این اگزما خشک و تحریک پذیر بوده و وقتی روی پوست این افراد خراشی سطحی ایجاد کنیم ابتدا آن محل سفید شده و سپس یک خط قرمز به جای می ماند.

چه عاملی در تشدید این بیماری نقش دارد؟

آب و هوا در تشدید این بیماری موثر است به طوری که در فصل بهار و پاییز بیماری این افراد تشدید می شود.

آیا علائم این بیماری در افراد مختلف متفاوت است؟

این بیماری در دوره های مختلف زندگی به صور مختلف خود را نشان می دهد.

به طور معمول در شیرخواران پس از ۴ ماهگی به صورت قرمزی صورت، پیشانی، گونه ها، قسمت پایین چانه و ناحیه سر بروز می کند، ولی اطراف دهان مبتلا نمی شود. در موقع تولد اگزما دیده نمی شود. بثورات قرمز ظریف بتدریج آبدار شده، سپس روی آن ها دلمه های کوچک می بندد و ممکن است ضایعات به قسمت بالا تنه و ناحیه باسن و اندام ها گسترش یابد. خارش شدید بوده و در خواب شیرخوار اختلال ایجاد می کند. این اگزما هنگام دندان درآوردن کودک و عفونت های تنفسی تشدید می شود.

دوران کودکی:

این نوع اگزما همزمان با رشد کودک، به قسمت هایی از بدن مثل چین های آرنج، زانو و مچ دست و پا محدود می شود. ابتدا ضایعات قرمز رنگ و خارش دار بوده و بعد به صورت خشکی پوست ظاهر می شوند و در اثر خارش، پوست ضخیم می شود. در موارد مزمن، پوست ناحیه مبتلا تیره و چرمی شکل می شود.

در افراد بزرگسال:

اگزما در نواحی پیشانی و پلک ها، اطراف گردن و مچ دست و پا وجود دارد. این افراد مستعد ابتلا به عفونت های پوستی و کاتاراکت (آب مروارید) می باشند.

جهت درمان این افراد، درمان عفونت های تنفسی و عفونت های ثانویه باکتریال پوستی و درمان خشکی پوست از اهمیت برخوردار است.

یمین ابراهیم‌زاده

متخصص پوست و مو

عضو انمن بین‌المللی متخصصین پوست