آپاندیسیت یا التهاب آپاندیس یکی از اورژانس های شایع نیازمند جراحی است. این بیماری جزو بیماری هایی است که اگر به موقع تشخیص داده نشود، عوارض زیادی برای فرد مبتلا ایجاد می کند و به همین دلیل، باید در صورت بروز علایم مشکوک، سریعا به پزشک مراجعه شود. با دکتر نسرین السادات علوی، متخصص جراحی، در همین رابطه گفتگو کرده ایم...

▪ بعضی ها فکر می کنند آپاندیس و آپاندیسیت یک چیزند. لطفا بحث را از همین تعریف های اولیه شروع کنید؛ تعریف آپاندیس و آپاندیسیت.

ـ بله؛ آپاندیس یک زایده کرمی شکل است که در ابتدای روده بزرگ قرار دارد و انتهای آن بسته است؛ مثل یک کیسه کوچک و باریک است که دهانه آن به داخل روده بزرگ باز می شود و انتهای آن بسته است. همین بسته بودن انتهای این زایده، آن را مستعد ایجاد عفونت در آن می کند؛ چون اگر سر این کیسه به هر دلیل (مثلا التهاب نسوج لنفاوی این عضو یا وارد شدن یک تکه مدفوع سفت در آن) بسته شود میکروب ها به سرعت در داخل آن رشد کرده و التهاب و عفونت ایجاد می کنند؛ که به این التهاب و عفونت در زایده آپاندیس می گوییم: آپاندیسیت.

▪ علایم این بیماری چیست؟ فرد در صورت بروز چه علایمی باید برای درمان اقدام کند؟

ـ اولین علامت این بیماری درد شکم است؛ به این صورت که فرد در ابتدا احساس درد در حول و حوش ناف می کند و پس از مدتی این درد به پایین و سمت راست شکم منتقل می شود که همان محل قرار گرفتن آپاندیس است. اگر در این مرحله بیمار درمان نشود آپاندیس سوراخ شده و موجب التهاب تمام شکم می شود و درد شدید در تمام شکم احساس می شود. به ندرت در برخی بیماران محل آپاندیس متفاوت است و درد در ناحیه ای غیر از آنکه گفته شد احساس می شود؛ مثلا در موارد نادری، آپاندیس در سمت چپ شکم واقع شده یا در برخی افراد زایده آپاندیس بلند تر از معمول است و سر آن در زیر کبد یا در لگن قرار می گیرد که در هنگام التهاب درد در این نواحی احساس می شود. لذا باید گفت که هر درد شکمی اگر بیش از ۵ ساعت طول بکشد و از بین نرود باید به پزشک مراجعه کرد تا از نظر وجود التهاب در شکم بررسی شود.

▪ و درمانش چیست؟

ـ درمان اصلی این بیماری خارج ساختن آپاندیس ملتهب است که در طی یک عمل کوچک و با برش کوچکی در ناحیه پایین و سمت راست شکم انجام می شود. در حین عمل جراحی زایده آپاندیس برداشته شده و محل اتصال آن به روده کاملا بسته می شود. این عمل جراحی ساده بوده و در حدود نیم ساعت طول می کشد. البته در افراد مختلف، سهولت عمل و طول مدت آن متفاوت است؛ مثلا در افراد چاق هم تشخیص آپاندیسیت و هم جراحی آن از افراد لاغر مشکل تر است. این عمل در صورتی که در موقع مناسب انجام شود بسیار راحت است و بیمار فردای روز عمل می تواند از بیمارستان مرخص شود. اما اگر عمل جراحی به هر دلیلی به تعویق بیفتد التهاب آپاندیس شدید شده و جدار آن سوراخ می شود و محتویات چرکی آن به داخل شکم وارد می شود و موجب عفونی شدن تمام محوطه شکم می شود و فرد علاوه بر درد شدید در تمام شکم دچار تب بالا و ضعف شدید می شود که در این مرحله عمل جراحی با برش بزرگ تری در وسط شکم انجام می شود و ضمن خارج ساختن آپاندیس کلیه فضای شکم با سرم شسته می شود تا عفونت کنترل شود و پس از عمل نیز درمان با آنتی بیوتیک تزریقی تا چند روز ادامه میابد.

▪ عوارض این جراحی چیست؟

ـ آنچه در آپاندیسیت بسیار مهم است و مانع از ایجاد عوارض می شود تشخیص سریع این بیماری و درمان صحیح آن است زیرا در شروع این بیماری علایم خفیف است و اگر دقت نشود تشخیص آن راحت نخواهد بود. از طرف دیگر در این بیماری اگر به موقع درمان جراحی انجام شود، یک عمل جراحی ساده نجات دهنده جان بیمار خواهد بود که با یک تا دو شب بستری در بیمارستان و یک هفته استراحت در منزل پس از عمل جراحی بهبود میابد اما همین آپاندیس عفونی اگر به موقع درمان نشود و در محوطه شکم باز شود، عواقب بسیار بدی خواهد داشت و ممکن است بیمار را روزها و حتی ماه ها درگیر کند. این مساله در کودکان مهم تر است چون سیستم ایمنی کودکان در مقابل آپاندیس عفونی ضعیف تر است و در صورت پاره شدن آپاندیس، عفونت به سرعت در مخوطه شکم و سپس خون بیمار پخش شده و جان وی را در معرض خطر قرار می دهد. تشخیص آپاندیسیت در بانوان با مشکلات بیشتری همراه است زیرا در آنان بیماری های مربوط به اعضای تناسلی داخلی مانند وجود التهاب در لگن یا پارگی کیست تخمدان علایمی مانند آپاندیسیت را تقلید می کنند و در برخی موارد تشخیص دقیق به سختی امکان پذیر است و دقت بیشتر و کمک گرفتن از وسایل تشخیصی مانند سونوگرافی لازم می شود.

در عین حال در بانوان عدم تشخیص آپاندیسیت و عفونت شکمی ناشی از پارگی آن می تواند موجب چسبندگی اعضای لگنی و ناباروری شود. گاهی پزشک در صورتی که مشکوک شود ولی دلیل کافی برای عمل جراحی نداشته باشد بیمار را تحت نظر می گیرد و به فواصل معین معاینه را تکرار کرده و علایم حیاتی را بررسی می کند و در صورت پیشرفت علایم تأیید کننده آپاندیسیت عمل جراحی را انجام می دهد.

▪ آیا روشی هست که بدون عمل جراحی بتوان این بیماری را درمان کرد؟

ـ اصلی ترین و بهترین درمان برای این بیماری عمل جراحی است که به صورت جراحی باز (با برش کوچک در ناحیه تحتانی سمت راست شکم) یا به روش لاپاراسکوپی انجام می شود. در روش لاپاراسکوپی با استفاده از دوربین و لوله هایی که از چند برش یک سانتی متری وارد شکم می شوند آپاندیس خارج شده و محل آن روی روده ترمیم می شود. به ندرت در بیمارانی که عمل جراحی در آنان با خطرات زیاد همراه است ممکن است پزشک در ابتدا از آنتی بیوتیک استفاده و نتیجه را بررسی کند اما باید توجه داشت که حتی در این موارد نیز خطر یک عمل جراحی کوچک برای خارج کردن آپاندیس به مراتب از خطر یک آپاندیسیت پاره شده و عفونت شدید تمام شکم برای بیمار کمتر است.