پروستات غده ای است که جزو دستگاه تناسلی مردانه محسوب می شود و ترشحاتی دارد که وارد مجاری تناسلی ادراری می شوند. غده پروستات ترشحاتی قلیایی و شیری رنگ را در خود ذخیره و ترشح می کند که معمولا ۲۵ تا ۳۰ درصد حجم منی را به همراه سلول های اسپرم و مایع کیسه های منی تشکیل می دهد. پروستات همچنین دارای عضلات صافی است که به بیرون راندن منی هنگام انزال کمک می کند. در یک مرد سالم پروستات اندکی بزرگ تر از یک گردو است؛ در جلو و اندکی پایین تر از مثانه قرار دارد و پیشابراه را درست در زیر مثانه احاطه می کند و می توان در حین معاینه مقعدی آن را لمس کرد. پیشابراه درون پروستات با نام «پیشابراه پروستاتی» با دو مجرای انزالی به هم می پیوندد. پروستات به وسیله عضلات کف لگن پوشیده شده است که آنها نیز در حین فرآیند انزال منقبض می شوند. به علت این محل قرارگیری است که مشکلات پروستات مانند بزرگی، التهاب و عفونت با توانایی ادرار کردن و کارکرد جنسی مردان تداخل می کند...

● کارکرد ترشحی

پروستات از هزاران غده کوچک تولیدکننده مایع منی تشکیل شده است. به طور خاص پروستات یک غده برون ریز است. از این لحاظ به آن یک غده برون ریز می گویند که مواد ترشحی آن از راه مجاری به بیرون از بدن می ریزد. غده های عرقی نمونه دیگری از غدد برون ریز هستند. مایعی که پروستات تولید می کند یک سوم مایع منی را تشکیل می دهد. مایعی که اسپرم را حمل و آ ن را تغذیه می کند. این مایع تولید شده به همراه اسپرم در کیسه های منی ذخیره می شود. کیسه های منی (وزیکول سمینال) در میان راست روده و مثانه و چسبیده به مثانه قرار دارند و به مجاری انزالی باز می شوند. ترشحات کیسه منی غنی از فروکتوز (یک قند به عنوان منبع انرژی اسپرم)، پروستاگلاندین ها (شکلی از اسیدهای چرب) و پروتئین ها هستند که باعث می شوند مایع منی در واژن زن منعقد شود. ترشحات پروستات غنی از کلسیم، روی، ویتامین C (اسید سیتریک)، اسید فسفاتاز، آلبومین و آنتی ژن اختصاصی پروستات (PSA) هستند. ترشحات پروستات دارای بالاترین غلظت سیترات (ویتامین C) نسبت به هر بافت بدنی دیگر در انسان هستند. دانشمندان دقیقا نمی دانند که چرا این گونه است ولی تصور می کنند شاید این غلظت بالا نقشی در تولید مثل داشته باشد. روی (زینک) نیز در غلظت های بالا در ترشحات پروستات یافت می شود. زینک یک ماده ضدعفونی کننده شناخته شده است و دانشمندان معتقدند نقشی در مقابله با عفونت های باکتریایی پروستات داشته باشد.

● کارکرد عضلانی

اسپرم درون بیضه ها تولید می شود و بعد وارد مجاری پیچ درپیچی روی بیضه به نام اپیدیدم می شود و در آنجا بالغ می شود. سپس از طریق دو مجرای کوچک عضلانی به نام «واز دفرانس» پس از پیچیدن به دور مثانه به کیسه های منی می رسد. در هنگام انزال عضلات جدار کیسه های منی و نیز پروستات منقبض می شوند و محتوای خود را به درون دو مجرای انزالی می ریزند. این دو مجرای انزالی با عبور از میان پروستات به پیشابراه پروستاتی می ریزند و نهایتا این محتویات طریق آلت تناسلی از بدن خارج شود. مایع منی هم اسپرم را تغذیه می کند و هم خاصیت قلیایی آن اسپرم را در محیط اسیدی واژن زن حفاظت می کند.

● آنتی ژن اختصاصی پروستات

پروستات پروتئینی را تولید می کند که آنتی ژن اختصاصی پروستات(PSA) نامیده می شود. این پروتئین وارد مایع انزالی می شود و در زمان مناسب به حفظ حالت مایع منی کمک می کند و مانع لخته شدن آن می شود. PSA که خاصیت آنزیمی دارد، به شکل یک گلیکوپروتئین به وسیله سلول های پوشاننده خوشه های غددی و مجاری پروستات تولید می شود. پس از انزال و وارد شدن منی به دستگاه تناسلی زن، سیستم لخته کننده به کار می افتد و منی را به یک ژل تبدیل می کند که به گردن رحم می چسبد اما در عرض ۱۵ تا ۳۰ دقیقه آنزیم PSA این لخته را حل می کند و اسپرم ها آزاد می شوند تا به درون رحم شنا کنند. این عملکرد به طور واضح به تولید مثل کمک می کند، چرا که اسپرم را در بهترین موقعیت برای بارور کردن تخمک قرار می دهد. میزان این پروتئین را می توان در خون نیز اندازه گرفت. آزمایش میزان این ماده در خون برای شناسایی سرطان پروستات مورد استفاده قرار می گیرد.

● پروستاتیت

التهاب در غده پروستات را پروستاتیت می گویند. پروستاتیت انواع مختلفی از التهاب پروستات وجود دارد که هر یک علل و عواقب متفاوتی دارند. دو نوع کمتر شایع این بیماری، پروستاتیت حاد و مزمن باکتریایی با آنتی بیوتیک درمان می شوند. پروستاتیت حاد که ناشی از باکتری هاست، ممکن است با این علایم بروز کند: احساس بیماری، تب و لرز، درد عضلانی، کمر درد، درد در ناحیه لگنی هنگام ادرار کردن، تکرر ادرار، ناتوانی در تخلیه ادرار از مثانه.

● درد در هنگام انزال

این علامت ممکن است به سرعت بروز کند و شدت یابد و فرد را مجبور کند به اورژانس مراجعه کند. پروستاتیت غیرباکتریایی همان علایم پروستاتیت مزمن باکتریایی دارد اما علت آن معلوم نیست و باکتری پیدا نمی شود. اغلب موارد پروستاتیت از این نوع هستند.

● نشانگان درد لگنی مزمن مردان (پروستادینیا)

در این عارضه در ناحیه لگن، پروستات و آلت تناسلی درد حس می شود و ممکن است در هنگام ادرار کردن هم فرد دچار مشکل شود. علایمی از التهاب یا باکتری در فرد وجود ندارد. این عارضه با روش های مختلف مانند فیزیوتراپی، روا ن درمانی، داروهای آنتی هیستامین، داروهای ضداضطراب، داروهای مهارکننده گیرنده آلفای سمپاتیک و غیره مورد درمان قرار گرفته است.

علل پروستاتیت کاملا روشن نیست، نظریه های بسیاری در این مورد وجود ندارد. پروستاتیت باکتریایی ممکن است نتیجه برگشت به عقب ادرار به درون پروستات باشد. این ادرار عفونی ممکن است نتیجه عفونت اخیر مثانه، ناهنجاری مجاری ادراری یا سوند زدن یا وارد کردن وسیله های دیگر به داخل مجرای ادرار باشد. از آن جایی که علل پروستاتیت چندان روشن نیست علایم انواع مختلف آن ممکن است بسیار مشابه باشد و هم بیمار و هم پزشک را با دردسر زیادی روبه رو کند.

● هیپرپلازی خوش خیم پروستات

هیپرپلازی خوش خیم پروستات (BPH) در مردان بالاتر از ۴۰ سال رخ می دهد که در آن پروستات اغلب تا حدی بزرگ می شود که ادرار کردن مشکل می شود. علت هیپرپلازی خوش خیم پروستات دقیقا معلوم نیست، گرچه این عارضه با غذاهای پرچربی، سابقه خانوادگی و هورمون ها ارتباط دارد. به هر حال این عارضه خوش خیم است و سرطانی نمی شود. علایم این بیماری شامل تکرر ادرار(نیاز مکرر به رفتن به توالت) یا دیر شروع شدن جریان ادرار است. اگر پروستات بیش از حد بزرگ شود، ممکن است پیشابراه را ببندد و مانع جریان ادرار شود. بزرگی خوش خیم پروستات را می توان با روش های دارویی، انجام جراحی هایی با کمترین برش و در موارد شدید با جراحی برای برداشتن پروستات درمان کرد.

● سرطان پروستات

سرطان پروستات یکی از شایع ترین سرطان ها در مردان سالمند در کشورهای توسعه یافته است و یک علت مهم مرگ و میر در آنها به حساب می آید. انجام معاینه منظم معقدی (توش رکتال)، اندازه گیری آنتی ژن اختصاصی پروستات معمولا برای مردان از بالای ۵۰ سال توصیه می شود تا به تشخیص زودرس این سرطان کمک شود.

● آزمایش PSA

مقداری از PSA که در پروستات تولید می شود، به داخل خون وارد می شود و می توان میزان آن را در خون اندازه گرفت. همچنین می توان میزانی از PSA را که در خون به سایر پروتئین ها متصل است و مقداری از آن را که به صورت آزاد در خون گردش می کند، اندازه گرفت.

پزشکان اندازه گیری میزان PSA خون را با هدف های متفاوتی انجام می دهند. این آزمایش از لحاظ تشخیص زودرس سرطان پروستات در مردانی که علایم بالینی یا ناهنجاری های آزمایشگاهی احتمال ابتلا به این بیماری را مطرح کرده است، اهمیت زیادی دارد. برخی از پزشکان حتی از اندازه گیری PSA برای تخمین زدن شدت بزرگی خوش خیم پروستات (BPH) استفاده می کنند. در مورد این استفاده از آزمایش PSA اختلاف نظری وجود ندارد اما در مورد استفاده گسترده از این آزمایش برای بیماریابی (غربالگری) برای سرطان پروستات در مردانی که علایمی از بیماری نشان نمی دهند، هنوز اتفاق نظر میان کارشناسان وجود ندارد.

برای اینکه از یک آزمایش بتوان برای بیماریابی گسترده یا غربالگری استفاده کرد، این آزمایش باید:

۱) حساسیت بالا داشته باشد، یعنی درصد بالایی از موارد بیماری را بتواند کشف کند و موارد معدودی بیماری را نتواند پیدا کند

۲) اختصاصیت بالا داشته باشد، یعنی هنگامی که بیماری وجود ندارد، به طور نادرست وجود بیماری را تشخیص ندهد.

۳) و مهم تر از همه این آزمایش باید بتواند به درمانی منجر شود که کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشد یا طول عمر او را افزایش دهد. به عبارت دیگر سودمندی این آزمایش باید بیشتر از ضررش باشد.

در حال حاضر روش های آزمایشگاهی برای آزمایش PSA قابل اعتماد و قابل تکرار هستند. برای انجام این آزمایش تنها یک نمونه خون لازم است، بنابراین این آزمایش بی خطر است. این خصوصیات به همراه این عقیده کلی که تشخیص زودرس بیماری به درمان آن کمک می کند، باعث شده است، استفاده از آزمایش PSA برای بیماریابی سرطان پروستات این همه پرطرفدار شود اما در مورد حساسیت و اختصاصیت، این آزمایش به طور نسبی پایین است و هزینه کم و بی خطر بودن آزمایش در مورد قدم بعدی درمانی صدق نمی کند، چرا که این در مرحله باید نمونه برداری بافتی از پروستات انجام داد که عملی تهاجمی و گران قیمت است و همچنین در مراحل بعدی باید به درمان هایی پرداخت که ممکن است سودمندی شان بیش از ضررشان باشد. این وضعیت به دلیل محدودیت های خود آزمایش PSA و سیر غیرمعمول سرطان پروستات است.