شوک حالتی است که در آن فعالیت های حیاتی بدن در نتیجه عوامل مختلف کاهش می یابند. شایع ترین علت بروز شوک، کاهش حجم خون به دلیل خونریزی، اسهال و استفراغ شدید است. دستگاه گردش خون وظیفه رساندن اکسیژن و موادغذایی به سلول ها و دفع مواد زاید را عهده دار است. اختلال در این وظیفه به اختلال در فعالیت های حیاتی بدن منجر می شود. شوک در بچه های کم سن و سال، افراد سالمند، افراد حساس و مضطرب و افراد مبتلا به بیماری های مزمن شایعتر است. انواع مهم شوک عبارتند از:

شوک ناشی از کاهش حجم خون (از دست رفتن مقادیر زیاد خون)

شوک قلبی (نارسا بودن عمل قلب)

شوک عفونی (در اثر عفونت شدید)

شوک تنفسی (فلج عضلات تنفسی و ...)

شوک روحی روانی (حمله غشی)

شوک عصبی (به دلیل درد شدید)

شوک در اثر حساسیت (آلرژی)

علائم و نشانه های عمومی شوک عبارتند از:

رنگ پریدگی، کبودی و سردی پوست، عرق فراوان، تندی تنفس همراه با تلاش زیاد، تاری چشم ها، گشادی مردمک چشم ها، احساس تشنگی، تهوع و استفراغ، بی قراری و هیجان، نبض تند و ضعیف (نخی شکل)، افت فشار خون، احساس خفقان و چنگ زدن به یقه، از دست رفتن هوشیاری، بی حالی و گود رفتن چشم ها، کاهش دفع ادرار.

شوک ناشی از کاهش حجم خون:

این شوک غالبا به دنبال خونریزی (خارجی یا داخلی) و یا خارج شدن مقادیر زیاد مایع از بدن (سوختگی، اسهال و استفراغ) ایجاد می شود. علت این شوک ناکافی بودن حجم خون در داخل عروق است.

شوک قلبی

این شوک به دلیل اختلال در عضله قلب ثانوی به سکته قلبی یا بیماری های عضله قلب و یا بیماری های دریچه قلب ایجاد می شود. سکته قلبی شایع ترین علت شوک قلبی است.

شوک عفونی

این شوک به دنبال ورود میکروب های جدی به داخل خون و آزاد شدن سموم آنها ایجاد می شود.

شوک تنفسی

این شوک در نتیجه انسداد راه های هوایی ثانویه به جسم خارجی یا برخی بیماری ها و یا زخم مکنده در قفسه سینه و فلج عضلات تنفسی و ... ایجاد می شود.

شوک عصبی

در نتیجه وارد شدن صدمه به نخاع (مرکز تنظیم کننده قطر عروق)، درد و هیجان شدید، فرد دچار گشادی عروق خونی و شوک می شود.

شوک حساسیتی

این نوع شوک در اثر تماس با مواد حساسیت زا ایجاد می شود. علائم و نشانه های آن عبارتند از: برافروختگی، خارش و سوزش پوست خصوصا صورت، گرفتگی گلو، کهیر عمومی بدن، تورم صورت و لب ها، تنگی نفس و خس خس سینه، افت فشار خون، رنگ پریدگی، سیاهی رفتن چشم ها و حالت بیهوشی.

نخستین اقدام های ضروری

مصدوم را در وضعیت استراحت قرار دهید و از جابه جایی غیرضروری او خودداری کنید.

راه هوایی مصدوم را باز نموده و اجسام خارجی را از دهان او خارج کنید.

علل شوک را شناسایی کرده و برطرف نمایید.

اکسیژن ۴ تا ۶ لیتر در دقیقه داده شود.

در صورت نیاز تنفس مصنوعی و ماساژ قلبی داده شود.

لباس های تنگ مصدوم را آزاد کنید.

زیر پاهای مصدوم متکا قرار دهید تا بالاتر از سطح قلب قرار گیرند. (به شرطی که شکستگی و آسیب پاها وجود نداشته باشد)

علائم حیاتی (نبض، فشار خون، تنفس و درجه حرارت) را در بدو مواجه با مصدوم ثبت کرده و به صورت دوره ای هر ۵ دقیقه تکرار کنید.

مصدوم را گرم نگهدارید.

شکستگی ها را ثابت کنید و در صورت درد شدید، مسکن تجویز نمایید.

از راه خوراکی به مصدومین چیزی داده نشود، می توانید با پارچه خیس دهان آنان را مرطوب کنید.

در شکستگی جمجمه، سر مصدوم را بالاتر از سطح زمین قرار دهید تا آسیب کمتری به مغز وارد شود.

نواحی خونریزی دهنده را با فشار و قرار دادن گاز استریل مهار کنید.

در شوک قلبی بیمار را در وضعیت نشسته قرار دهید.

در شوک حساسیتی، از داروهای ضد حساسیتی مثل آدرنالین و ضد هیستامین استفاده شود.

ا▪ ز ورود مواد استفراغی به درون مجاری تنفسی جلوگیری کنید.

مصدومین را سریعا به مراکز درمانی انتقال دهید.

سنکوپ

سنکوپ (غش) یک حالت نیمه بیهوشی و ملایم تر از شوک است. در این حالت فرد دچار بی خبری کوتاه مدت از اطراف خود می شود. علت آن نرسیدن خون کافی درکوتاه مدت به مغز است.

در حالت سنکوپ دستگاه های قلب و ریه فعال هستند. از علل آن می توان شوک هیجانی (دیدن مناظر وحشتناک، شنیدن اخبار ناگوار، ایستادن طولانی همراه با ازدحام جمعیت و خستگی شدید، گرما و فقدان هوای تازه و ...)

علائم و نشانه های آن عبارتند از: رنگ پریدگی و سردی و تعریق فراوان پوست، نبض ضعیف، تنفس سطحی و تند و گشادی مردمک چشم ها.

نخستین اقدام های ضروری

مصدوم را به پشت بخوابانید و استراحت کامل بدهید.

لباس های تنگ او را آزاد کنید.

اکسیژن کافی در صورت دسترسی بدهید.

پاهای او را بالا ببرید.

در صورت نیاز تنفس مصنوعی و ماساژ قلب داده شود.

از نظر احتمال ایجاد آسیب به دلیل سقوط بررسی لازم به عمل آید.