بیشتر ما در كودكی دانه های قرمز خارش دار آبله مرغان را تجربه كرده ایم. عامل این بیماری ویروسی است كه تا پایان عمر به صورت خفته در بدن ما مهمان است. ای كاش هیچ وقت این ویروس خفته و نیمه جان فعال نشود تا هیچ كس دردهای وحشتناك زونا را تجربه نكند. برای آگاهی از این بیماری كودكانه كه بخشی از خاطرات ما را می سازد، با دكتر سیادتی گفتگو كردیم.

ـ آقای دكتر، لطفا درباره بیماری آبله مرغان توضیح دهید؟

آبله مرغان، یك بیماری ویروسی است كه به خصوص در این فصل بهار شایع است. این بیماری، بسیار واگیر دارد و هیچ بیماری مثل آبله مرغان، مسری نیست. بیماری های سرخك و سرخجه نیز به شدت مسری هستند ولی آبله مرغان خیلی شدیدتر است و تقریبا غیرممكن است كه شخصی در تماس با ویروس باشد و مبتلا نشود. این بیماری مخصوص انسان ها است و میزبان دیگری ندارد و به طور معمول در سنین ۵ تا ۱۲ سال در كودكان بروز می كند.

ـ راه های سرایت ویروس كدام است؟

راه انتقال آن از راه هوا و دستگاه تنفسی است. اگر فردی تا به حال به این بیماری مبتلا نشده باشد و در خانه ای باشد كه ویروس آبله مرغان در هوای آن خانه باشد، به آن مبتلا می شود. زمان بیشترین احتمال سرایت بیماری از دوره قبل از ظاهرشدن بثورات و تا یك هفته بعد از آن است. البته بثورات خشك شده، حالت واگیری ندارند.

از زمانی كه ویروس وارد بدن فرد می شود تا بروز علایم، یك دوره ۱۲ تا ۱۶ روزه به صورت دوره نهفته بیماری وجود دارد. بیشتر افراد در كودكی به آبله مرغان مبتلا می شوند و گاهی از اوقات حتی مادر متوجه بیماری كودك نمی شود. چون در این سن، بیماری گاهی اوقات خیلی سبك بروز می كند و حتی خود شخص در بزرگسالی به یاد نمی آورد كه به بیماری مبتلا شده است، به خصوص قدیم ترها كه مادران بچه ها را هفتگی حمام می كردند و متوجه نبودند.

ـ این بیماری علایم خاصی دارد؟

به طور معمول تب، كسالت و بی اشتهایی و پس از آن بثورات جلدی قرمز رنگ ظاهر می شود كه این بثورات به خودی خود، خشك می شوند و می افتند و جای آنها نیز به طور معمول باقی نمی ماند.

ـ این بثورات پوستی بیشتر در كدام مناطق پوست دیده می شوند؟

بیشتر در جلو و پشت تنه دیده می شود و از آنجا به تمام نقاط بدن منتشر می شود و هیچ جای بدن نیست كه از آبله مرغان و این بثورات در امان باشد حتی داخل چشم، دهان، بینی، گوش و اندام های تناسلی. ابتدا به صورت شكل خاصی از زخم ایجاد می شود كه بعدها در آن آب جمع می شود و مایع وسطش شفاف است و قاعده این بثورات، قرمز رنگ است.

ـ این بیماری در افراد بالغ نیز دیده می شود؟

بله. در افراد بالغ و افراد مسن و همچنین بیماران مبتلا به سرطان یا آنهایی كه تحت كورتون درمانی هستند، علایم بیماری و حالات آن بسیار سخت تر بروز می كند. حتی در كودكانی كه از ناقلان دیگر می گیرند، علایم سخت تری بروز می كند و ناقلان بعدی نیز بر شدت بیماری شان افزوده می شود.

ـ راه های پیشگیری از بیماری چگونه است؟

این بیماری واگیردار است و بیشتر افراد به آن مبتلا می شوند و اصلی ترین سن ابتلا نیز در كودكی است چون در بزرگسالی، شدت بیماری بیشتر می شود. ابتلا به آبله مرغان برای نوزادان و بچه های شیرخوار خطرناك است و افرادی كه احتمال آلودگی به ویروس را دارند نباید با نوزاد در تماس باشند یا به اتاق نوزاد بروند.

ـ آیا ابتلا به آبله مرغان، ایجاد عوارض نیز می كند؟

بله. هیج بیماری بدون عارضه نیست اما چون در ایران بیشتر افراد در سنین كودكی به آن دچار می شوند، عوارض زیادی دیده نمی شود. مگر آنكه كودك محل بثورات را بخاراند وباعث عفونی شدن زخم ها شود. گاهی اوقات حالت های پنومونی (سینه پهلو) پانكراتیت، هپاتیت و مشكلات مغزی به صورت بروز نداشتن تعادل نیز دیده می شود. ممكن است پلاكت خون بیمار كم شود و این باعث خون ریزی شود یا درون بثورات به جای مایع شفاف، مایع خونی دیده شود.

ـ آیا برای جلوگیری از این عوارض، راه درمانی وجود دارد؟

درمان فقط حالت نگه دارنده است. یعنی برای از بین بردن تب در فرد مبتلا، استامینوفن تجویز می شود و نباید به هیچ وجه از آسپرین استفاده شود چون امكان بروز <سندرم رای >)Ray( است كه بیمار بی هوش می شود، تشنج می كند و از بین می رود.

دوم آنكه، در فرم های شدید بیماری یا در افرادی كه نقص ایمنی دارند و بیماران مبتلا به سرطان یا افراد تحت كورتون درمانی یا كودكی كه از ناقل دوم و سوم مبتلا شده است، آسیكلوویر تجویز می شود و مهم است كه تجویز آن به تاخیر نیفتد. آسیكلوویر باعث خفیف ترشدن بیماری و كمترشدن عوارض آن می شود.

سوم آنكه، مالیدن هرگونه پماد روی بثورات جلدی كاملا خطاست و هیچ تاثیری ندارد. برای رفع خارش نیز از بعضی داروهای ضد خارش و آنتی هیستامین استفاده می شود. مصرف آنتی بیوتیك نیز جایگاهی در درمان آبله مرغان ندارد، مگر به علت عفونت اضافه شده روی زخم ها.

ـ آیا آبله مرغان واكسن نیز دارد؟

بله. ویروس زنده ضعیف شده است. وقتی كه در كودكی واكسن می زنند، به بیماری مبتلا نمی شوند و ممكن است در زمان بلوغ و بزرگسالی مبتلا شوند كه حالت های بیماری بسیار شدیدتر بروز می كند. به همین دلیل در اغلب كشورها در سنین ۵ تا ۱۲ سالگی واكسیناسیون توصیه نمی شود و ما در ایران نیز این كار را انجام نمی دهیم مگر در موارد خاص مثل افراد مبتلا به سرطان، لنفوما، لوسمی و كسانی كه كورتون درمانی می شوند به دلیل ضعف سیستم ایمنی بدن شان، ابتلا به بیماری برایشان بسیار خطرناك است.

ـ برای جلوگیری از ابتلای كودك مبتلا به سرطان كه در حال شیمی درمانی است و در تماس با ویروس بیماری بوده است، چه اقدام سریعی باید انجام داد؟

دارویی به نام VZIG، ایمونوگلوبین اختصاصی برای آبله مرغان وجود دارد كه باعث می شود فرد مصرف كننده آن یا آبله مرغان نگیرد یا بسیار خفیف مبتلا شود. متاسفانه در ایران این دارو را نداریم و توصیه می كنیم از تماس افراد مبتلا به آبله مرغان با گروه یاد شده جلوگیری به عمل آید.

ـ تفاوت آبله مرغان و زونا چیست؟

كسی كه به آبله مرغان مبتلا می شود، ویروس آن مادام العمر در بدنش به صورت خفته می ماند. وقتی كه زمینه مساعد شود یعنی اگر ایمنی بدن شخص پایین بیاید، به هر دلیلی، ویروس آبله مرغان كه در عقده ها یا گره های عصبی لانه گزینی كرده است، فعال می شود و ضایعات پوستی شبیه آبله مرغان در قسمتی كه آبله مرغان اولیه وجود داشته است، در مسیر عصب دهی آن گره خاص ایجاد می كند. به طور معمول از بروز آبله مرغان تا زونا چند سال فاصله است و ما آن را زنگ خطر تلقی می كنیم.

ـ چرا؟

همان طور كه گفتم، ممكن است یك بیماری در شخص وجود داشته باشد مثل سرطان یا لنفوما و به همین دلیل زونا ایجاد شده است. زونا به طور معمول در بالغین، به خصوص افراد مسن دیده می شود و آن قدر دردناك است كه گاهی با درد قلبی (انفاركتوس) اشتباه گرفته می شود و در معاینه به وضوح ،بثورات آبله مرغان مانند را در ناحیه كمر از خط وسط تا پهلو می یابیم (چون آبله مرغان اولیه به طور معمول در تنه بیشتر است.) زونا با این كه درمان ندارد اما باید برای تشخیص عامل اولیه، كاهش مقاومت در بدن و درمان آن جدی گرفته شود و به پزشك مراجعه شود.

ـ چرا گاهی در بچه ها زونا دیده می شود؟

قاعدتا بروز چنین مواردی كم سابقه است و باید سریع به پزشك ارجاع شود اما ممكن است طفل در دوران نوزادی مبتلا به آبله مرغان شده باشد یا مادرش در دوران بارداری مبتلا به آبله مرغان شده باشد، كه البته خانم های بارداری كه آبله مرغان نگرفته اند به هیچ وجه نباید در معرض ویروس قرار بگیرند چون احتمال ابتلای جنین به نقص خلقتی بسیار زیاد است یعنی ممكن است كه نوزاد یك چشم نداشته باشد یا پوست و عضله یك قسمت از بدن او تشكیل نشود و استخوان نمایان شود.

خلاصه زونا را جدی بگیرید چون یك زنگ خطر است. درمان آن فقط داروهای تسكین دهنده است و آبله مرغان اولیه شما در هر محلی بیشتر بوده باشد، زونا در آنجا حاصل می شود.

خلاصه گفتگو

ـ آبله مرغان، یك بیماری ویروسی است كه به خصوص در این فصل بهار شایع است. این بیماری، بسیار واگیر دارد و هیچ بیماری مثل آبله مرغان، مسری نیست.

ـ دارویی به نام VZIG، ایمونوگلوبین اختصاصی برای آبله مرغان وجود دارد كه باعث می شود فرد مصرف كننده آن یا آبله مرغان نگیرد یا بسیار خفیف مبتلا شود.

ـ آبله مرغان واگیردار است و بیشتر افراد به آن مبتلا می شوند و اصلی ترین سن ابتلا نیز در كودكی است.

ـ درمان فقط حالت نگه دارنده است. یعنی برای از بین بردن تب در فرد مبتلا، استامینوفن تجویز می شود و نباید به هیچ وجه از آسپرین استفاده شود.

ـ زونا را جدی بگیرید چون یك زنگ خطر است. درمان آن فقط داروهای تسكین دهنده است و آبله مرغان اولیه شما در هر محلی بیشتر بوده باشد، زونا در آنجا حاصل می شود.

بثورات پوستی آبله مرغان ممكن است در دوران بزرگسالی به صورت بیماری زونا تظاهر كند