بیماری لیومیوم كه بیشتر خانم ها، آن را با نام فیبروم می شناسند، شایع ترین تومور خوش خیم رحمی است که یك نفر از هر پنج زن را در سنین باروری مبتلا می کند. فیبروم، رایج ترین غده توپر لگنی در زنان است و پزشکان به خاطر شیوع زیاد آن در میان زنان، آشنایی درست و دقیق با این بیماری را به تمام خانم ها (به ویژه خانم های ۴۰ سال به بالا) توصیه می کنند.

فیبروم چیست؟

فیبروم ، یک تومور توپر و كروی است که اندازه اش بسیار متغیر است، به طوری که ممکن است از اندازه های میكروسكوپی (كوچك تر از یک ارزن) تا اندازه های بسیار بزرگ (بزرگ تر از یک گریپ فروت) دیده شود. این تومور معمولاً در حول وحوش ۴۰ سالگی، سروکله اش در رحمِ بعضی خانم ها پیدا می شود. فیبروم ممكن است رشدی سریع یا بسیار كند و تدریجی داشته باشد. این احتمال نیز وجود دارد که یك خانم در یك زمان واحد، همزمان چند فیبروم داشته باشد. این تومور های خوش خیم در بیشتر موارد، علامتی ندارند و هیچ نیازی هم به درمان ندارند، ولی باید توسط پزشك كنترل شوند.

فیبروم كجاست؟

برای تعیین جایگاه فیبروم، ضرورت دارد که ابتدا با کلیتِ ساختاری رحم آشنا شوید. رحم از سه لایه متفاوت تشكیل شده است:

۱) لایه نازک داخلی

۲) بخش میانی یا لایه عضلانی

۳) لایه نازك خارجی

فیبروم در بیشتر موارد، در بخش عضلانی رحم به وجود می آید و البته در صورت رشد، ممکن است به نواحی دیگر رحم نیز گسترش پیدا کند. در موارد نادری، رشد شدید و سریع فیبروم باعث می شود که این تومور به نواحی خارج از رحم نیز گسترش یابد. برخی از انواع این تومورها، به سمت داخل حفره رحمی رشد می كنند و برخی دیگر نیز که در دهانه رحم یا در لوله های رحمی قرار دارند، مشكلات خاص خودشان را به بار می آورند. بی خطرترین نوع فیبروم از لحاظ جایگیری، فیبروم زیرصفاقی است.

نشانه هایش چیست؟

بیشتر فیبروم ها علامت یا نشانه خاصی ندارند و در صورت علامت دار بودن نیز، علایم بالینی این تومورها، بر حسب اندازه و جایگاهشان، متفاوت است. مثلاً فیبرومی كه در پایین یا بالای ساختمان رحم قرار گرفته باشد، معمولاً باعث می شود که بیمار با شكایت خونریزی مراجعه كند. اما گهگاه ممکن است علایم دیگری نظیر درد و احساس سنگینی و فشار در پایین شكم نیز وجود داشته باشد.

اختلالات خونریزی اغلب به صورت افزایش مدت و میزان خونریزی، یا به صورت لكه بینی بین دو خونریزی ماهانه گزارش می شود. به این ترتیب، بیمار ممكن است قاعدگی های طولانی، شدید و دردناكی داشته باشد و شكل طبیعی عادت ماهانه اش را از دست بدهد. اما فیبروم های زیرصفاقی معمولاً هیچ خونریزی ایجاد نمی كنند و در صورتی که اندازه شان خیلی بزرگ شود، تنها منجر به احساس سنگینی و فشار در زیر شكم می شوند. این فیبروم ها می توانند در صورت فشار به اعضای مجاور خود، منجر به تكرر ادرار یا یبوست شوند. این تومورها در برخی موارد باعث دردهای مزمن لگنی می شوند و گاهی درد قاعدگی، برجسته ترین علامت این تومورها است. فیبروم ها به ندرت ممکن است به نازایی منجر شوند.

فیبروم ارثی است؟

تحقیقات متعددی نشان داده است که ژنتیك هم نقش بسزایی در ابتلا به این تومور دارد؛ به طوری كه اغلب این بیماران، سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری را در پرونده پزشکی شان ذكر می كنند. اما جز ژنتیک، عوامل دیگری نیز در شکل گیری و رشد فیبروم ها دخیلند.

فیبروم و هورمون

شواهدی در دست است که نشان می دهد ایجاد و رشد فیبروم ها، وابسته به یكی از هورمون های جنسی موسوم به استروژن است. این هورمون جنسی، از تخمدان ترشح می شود و به دلیل ترشح ماهانه اش در خانم ها، هر رحمی را كه حساس باشد، در معرض ایجاد یا رشد این توده قرار می دهد. در خانم هایی كه مبتلا به بیماری تخمدان ِ پر از کیست (PCO) هستند یا هورمون جنسی مردانه شان (كه در زنان هم به مقدار كمی ترشح می شود) به همراه استروژن، در تمام دوره ماهانه شان به طور یكنواختی بالا است، احتمال تشكیل این توده های خوش خیم بیشتر است. همچنین در افرادی که رنگ پوستشان تیره است، فیبروم ها بیشتر دیده می شوند.

فیبروم و بارداری

اگر محل قرارگیری فیبروم مانع از انتقال تخمك و اسپرم شود، ممکن است مشكلاتی را در باروری به وجود آورد؛ مثلاً استقرار این تومور در دهانه رحم یا لوله های رحمی و همچنین استقرار نامناسب آن در حفره رحمی می تواند منجر به سقط یا نازایی شود. از طرفی در دوران بارداری نیز به دلیل افزایش هورمون استروژن، اندازه این غده ها افزایش پیدا می كند و این امر، مشكلاتی را برای زایمان (چه طبیعی، چه سزارین) ایجاد می نماید.

فیبروم و یائسگی

همان طور كه گفته شد، رشد فیبروم وابسته به هورمون استروژن است. از آن جا که در سنین نزدیك به یائسگی و پس از آن، سطح هورمون استروژن در بدن زنان كاهش پیدا می کند، وقتی خانم ها پا به این سنین می گذارند، حجم فیبروم هایشان كوچك تر می شود و در پاره ای موارد نیز این توده ها به طور خودبه خودی از بین می روند.

فیبروم و كم خونی

فیبروم ها در برخی موارد می توانند خونریزی های شدیدی ایجاد كنند كه زمینه را برای بروز کم خونی مهیا می کند. گاهی نیز به علت این كه بیمار، دیر به پزشك مراجعه می کند، خونریزی ناشی از فیبروم باعث كم خونی شده و فرد را دچار عوارض ثانویه حاصل از این بیماری می کند؛ عوارضی از قبیل رنگ پریدگی زودرس، ضعف، بی حالی، بی خوابی، كم خوابی، عصبانیت، تحریك پذیری و تعریق بیش از حد. در موارد شدید، بیمار با كمترین فعالیتی دچار تپش قلب می شود و نفس كم می آورد. در این موارد، معمولاً پزشكان در حالی که به دنبال علت كم خونی می گردند، به طور اتفاقی متوجه حضور فیبروم در رحم بیمار می شوند.

فیبروم در تور تشخیص پزشکان

فیبروم ها معمولاً با معاینات پزشكی تشخیص داده می شوند و پزشكان معمولاً پس از معاینه کامل لگن، فیبروم را تشخیص می دهند. در مواردی هم طی بررسی های پاراکلینیک (مثلاً از طریق سونوگرافی) این تومورها کشف می شوند. سونوگرافی به خوبی می تواند این تومورها را نشان دهد. در برخی موارد نیز برای تشخیص دقیق محل و اندازه فیبروم از MRI كمك گرفته می شود. هیستروسكوپی نیز روش دیگری برای تشخیص فیبروم است. در این روش، وسیله ای از طریق دهانه رحم، وارد رحم می شود و از این طریق، فیبروم به تشخیص می رسد.

کی مجبوریم جراحی کنیم؟

متخصصان زنان و زایمان بر این باورند که در صورت بروز موارد شش گانه زیر، نیاز به جراحی وجود خواهد داشت:

۱) خونریزی غیر طبیعی و كم خونی ناشی از آن

۲) درد مزمن همراه با احساس فشار و درد آزاردهنده

۳) درد ناگهانی ناشی از پیچ خوردن فیبروم

۴) وجود علایم ادراری، مانند آسیب یا گشاد شدن مجاری ادراری (ناشی از فیبروم)

۵) بزرگی بیش از حد رحم، به همراه علایم فشاری بر ساختمان های مجاور، همراه با احساس ناراحتی

۶) بزرگی سریع رحم طی سال های پیش از یائسگی یا هرگونه افزایش اندازه رحم در دوران پس از یائسگی

پیشگیری از فیبروم

توصیه می شود زنانی که احتمال ابتلایشان به این بیماری بیشتر است، هر ۶ ماه یك بار برای چک آپ به پزشك متخصص مراجعه كنند. آن ها همچنین می توانند با انجام سونوگرافی های مداوم، تحت كنترل باشند. پیشگیری از این لحاظ اهمیت دارد كه تومورهای فیبرومی در نیم درصد موارد ممکن است بدخیم شوند و از طرف دیگر، خانم هایی كه سابقه فیبروم داشته اند نیز لازم است تحت نظر باشند، چراکه در ۱۰ درصد موارد، احتمال عود فیبروم وجود دارد.

فیبروم و بدخیمی

درصد بسیار كمی از فیبروم ها بدخیم هستند یا این که ممکن است در آینده به یک تومور بدخیم تبدیل شوند. نوع بدخیم این تومور، لیومیوم ساركوما است. در این كه فیبروم ها بعداً بدخیم می شوند یا این كه بعضی فیبروم ها از ابتدا بدخیم هستند، هنوز بین پزشكان اختلاف نظر وجود دارد. اما بیشتر محققان بر این باورند كه لیومیوم ساركوما از ابتدا یك تومور جداگانه است که خاصیت بدخیمی دارد. لیومیوم ساركوما به بافت ها و اعضای مجاور رحم حمله ور و از راه جریان خون و لنف، در تمام نقاط بدن منتشر می شود. این تومور بدخیم معمولاً به استخوان ها، ریه ها و كبد نیز دست اندازی می کند.متخصصان زنان و زایمان بر این باورند که اساساً خونریزی های دوران یائسگی را نباید ساده تلقی کرد.

آن ها می گویند علایم زیر ممكن است با شروع سرطان رحم همراه باشند: خونریزی و ترشح غیر عادی، به خصوص بعد از سن یائسگی بروز اختلال یا درد هنگام ادرار كردن مقاربت دردناك درد در ناحیه لگن

البته این نکته را هم نباید از قلم انداخت که اگرچه علایم فوق الذکر ممكن است مربوط به سرطان رحم باشد، ولی اغلب اوقات این علایم هیچ ارتباطی با سرطان ندارد. با وجود این، توصیه می شود که اگر خانمی دچار یكی از علایم فوق شد، هرچه زودتر به پزشك مراجعه كند تا پزشك با انجام معاینه و آزمایش های لازم، مشکل او را تشخیص داده و برای درمان اقدام کند.