حاملگی خارج از رحم، از موضوع های مهم مبحث بارداری است و بسیاری از زنان به آن مبتلا می شوند. شیوع حاملگی خارج از رحم در چند سال اخیر افزایش یافته است اما خوشبختانه به علت تشخیص زودهنگام این عارضه، احتمال مرگ ناشی از این عارضه كاهش یافته است.

امروزه به علت استفاده از روش های پیشگیری از بارداری مانند آی.یو.دی، احتمال بروز حاملگی خارج از رحم زیاد است و زنانی كه از این روش كنترل یا پیشگیری از بارداری بهره می برند باید بیشتر مراقبت خود باشند و در صورت وجود هرگونه علا مت خطری به پزشك مراجعه كنند. اگر با استفاده از آی. یو.دی علایم دال بر حاملگی مشاهده شد برای رد احتمال بارداری خارج از رحم، باید بلافاصله به پزشك متخصص زنان و زایمان مراجعه شود.

بارداری نابجا یا خارج از رحم یا در اصطلاح پزشكی E.P، از فوریت های طب زنان است. همان طور كه همه افراد به ویژه خانم ها می دانند، رحم محیط مناسبی برای رشد جنین است و در تمام ۹ ماه بارداری شرایط لازم را برای پرورش جنین در خود دارد.

اگر حاملگی در لوله های رحم یا داخل دهانه رحم و یا آن قسمت از لوله ها كه داخل جسم رحم است و هنوز وارد فضای خود رحم نشده است رخ بدهد و یا در داخل خود شكم اتفاق بیفتد، طبیعتا آن محیط مذكورشروع به خون ریزی می كند و اگر تخم بارور شده در آنجا جایگزین شود، عوارض و اعلام خطر را بیان می كند و می تواند بسیار جدی و خطرناك باشد و زندگی مادر را تهدید كند.

عاقبت جنینی كه در محل نامناسب قرار گرفته این است كه این جنین رشد نخواهد كرد و سقط خواهد شد. او محكوم به مرگ است و تازه زندگی مادر را هم به طور جدی تهدید می كند.

در به وجود آمدن حاملگی خارج از رحمی دو عامل مهم است. یكی اینكه مسیر عبور تخم مناسب نباشد و به صورت نسبی، انسداد داشته باشد.

دوم اینكه خود تخم بارور شده مشكل داشته باشد، یعنی جنین به وجود آمده خیلی خوب و با كفایت نبوه و یا حركت مناسبی نداشته و كند پیش رفته است.

یك توضیح اینجا ضروری است. از لحظه به وجود آمدن، تخم به طور دایم در حال تقسیم شدن و بزرگ شدن است، اگر به موقع از مسیر لوله رحمی رد نشود به دلیل بزرگ شدن سایزش در آنجا كه شایع ترین محل حاملگی خارج از رحم است (لوله رحمی)، گیر می كند و یا اگر لوله ها بسته باشد، تخم به جای طی كردن محل لوله ها، به داخل حفره شكمی می افتد و آنجا رشد می كند یا روی خود تخمدان رشد می كند یا در جدار رحم گیر می كند كه این مورد آخری از همه خطرناك تر است.

اگر به دلیل رشد جنین در این جدار كه از یك طرف به لوله رحم وصل است پارگی رخ بدهد، هم رحم پاره می شود و هم لوله و خون ریزی بسیار شدید و خطرناكی روی می دهد.

شیوع حاملگی خارج از رحم در چند سال اخیر افزایش پیدا كرده است چون یكی از عوامل بروز آن سن بالای بارداری است. جوانان امروزه دیر ازدواج می كنند و سن باروری آنها بالا رفته است. سن بالا یعنی بالای ۳۵ سال برای اولین بارداری.

علت دیگر شیوع حاملگی خارج از رحمی، ازدیاد عفونت های دستگاه تناسلی است. متاسفانه داشتن رفتارهای پرخطر جنسی و علل دیگر اجتماعی، فرهنگی و عفونت های لگن به این قضیه دامن می زنند.

كسانی كه از برخی روش های جلوگیری از بارداری مثل آی یو دی و یا قرص های پروژسترونی به تنهایی استفاده می كنند، كسانی كه جراحی روی ناحیه لگن داشته اند مثل آپاندیسیت، كیست های تخمدانی یا سابقه سزارین، نسبت به جمعیت عادی در معرض شیوع بیشتری هستند. در كسانی كه یك بار سابقه حاملگی نابجا داشتند، خطر تكرار آن۱۰ تا ۲۵ برابر دیگران است.

از عوارض حاملگی خارج از رحم، خونریزی شدید است كه به طور معمول در روند حاملگی رخ می دهد. اولین علامت، ممكن است لكه بینی باشد كه اغلب همراه با درد زیر شكم است. هنگامی كه حاملگی پیشرفت می كند و جنین بزرگ تر می شود، احتمال لكه بینی یا تبدیل آن به خونریزی و به ویژه خونریزی شدید بیشتر می شود. مشخصه حاملگی خارج از رحم، وجود درد است كه به طور ناگهانی شروع می شود. افرادی كه مشخصات آنها در چند سطر گذشته نوشته شد، در معرض خطر ابتلا به این عارضه اند و در صورت به وجود آمدن علا یم خونریزی و درد باید بلا فاصله به پزشك خانواده و بعد پزشك متخصص زنان مراجعه كنند.

دکتر اعظم السادات موسوی

متخصص زنان و سرطانهای زنان