ـ گفت گو با دكتر علیرضا كلانتر معتمدی، فوق تخصص جراحی عروق

ما سعی می كنیم با استفاده از كمپرس كردن عروق به وسیله باندكشی مخصوص و ایجاد یك فشار مناسب، ورم را بخوابانیم و یا كارهایی مثل ماساژتراپی انجام دهیم.

سه گروه رگ در بدن وجود دارد. آنها را می شناسید و شاید تاحدی هم با وظایفشان آشنا باشید. گروه اول شریان ها یا سرخرگ ها هستند كه خون تمیز و حاوی اكسیژن در آنها جاری است. آنها چه بزرگ و قطور باشند و چه نازك و ظریف، غذا و اكسیژن را به همه سلول های بدن می رسانند. گروه دیگر كه ورید یا سیاهرگ نام دارند، خون تیره و بدون اكسیژن را از سلول ها دور كرده و به ریه می برند تا دوباره به وسیله پمپاژ قلب به گردش خون برگردد. گروه بعدی رگ های لنفی هستند. درون رگ های لنفی آب و املاح، پروتئین و نمك قرار دارد.

از بیماری های عروق شروع كنیم.

شایع ترین درگیری ها مربوط به وریدهاست، به خصوص وریدهایی كه در اندام های تحتانی مثل پا قرار دارند. خون ممكن است در عروق پا لخته شود و سبب ورم اندام تحتانی شود. تورم عروق و ظاهر شدن آنها رامی توانید در پای اغلب خانم ها ببینید، حال چه به صورت ر گ های ریز و تار عنكبوتی و چه درشت تر كه نهایتا رگ های واریسی واضح در زیر پوست ایجاد می كنند. به هر حال شیوع این درگیری در خانم ها بیشتر است.

چرا؟

خانم ها اغلب به دلیل اثری كه هورمون های زنانه روی عروق بدن آنها دارد، بیشتر دچار مشكلات عروقی مانند واریس می شوند البته آقایان هم مبتلا می شوند اما شیوع آن در خانم ها بیشتر است. درمان خاصی هم نیاز نیست، مگر اینكه شخص به خاطر زیبایی و رنجی كه از ظاهر بد این رگ ها می كشد، به پزشك مراجعه كند و جراحی شود.

این بیماری را در دست ها هم داریم؟

بله اما نادرتر است. خون مسافت بیشتری را در پاها طی می كند اما طول دست ها، كمتر است. علاوه بر این، دست ها به منبع اصلی پمپاژ یعنی قلب نزدیك ترند. با این حال، بیماری هایی هم داریم كه ناشایع اند ولی وریدهای دست را درگیر می كنند، مثلا گاهی دنده گردنی یا نوعی بیماری به اسم T.O.S ایجاد می شود كه در آن عضلات، فشار غیرطبیعی را به ورید وارد می كنند.

علایم درگیری رگ های بدن با هم فرق دارند؟

بله، اگر شریان ها درگیر باشند، بیماران با عوارض ناشی از كم خونی به ما مراجعه می كنند. مثلا فردی تصلب شرایین دارد و به دنبال این بیماری، گرفتگی عروق پیدا كرده است. بنابراین در هنگام راه رفتن پاهایش درد می گیرند. گاهی پیش می آید كه آن قدر پا كم خون می شود كه حتی در استراحت هم دردناك می شود. به دنبال آن زخم هایی در انگشتان پا ایجاد می شود. این زخم های ناشی از كم خونی گاهی به قطع عضو هم منجر می شوند اما اگر وریدها درگیر باشند، همان طور كه گفتیم دست و یا پا ورم می كند و دردناك است. درباره رگ های لنفی هم همین طور است ولی تفاوت هایی با نوع وریدی دارد. به هر حال این بیماران به دلیل ورم پا، در هنگام راه رفتن مشكل خواهند داشت.

چه تفاوتی؟

ورم هایی كه در نوع درگیری عروق لنفاوی پیش می آید خیلی سفت تر بوده و آن قدر سخت هستند كه به درمان ها پاسخ مناسب نمی دهند و اصولا درمان قطعی ندارند، در حالی كه وریدهای متورم به درمان پاسخ خوب می دهند.

چه درمانی انجام می دهید؟

ما سعی می كنیم با استفاده از كمپرس كردن عروق به وسیله باندكشی مخصوص و ایجاد یك فشار مناسب، ورم را بخوابانیم و یا كارهایی مثل ماساژتراپی انجام دهیم.

چرا رگ های لنفی درگیر می شوند؟

درگیری این رگ ها ( كه آنها را به نام سپیدرگ می شناسیم) وقتی به وجود می آید كه مواد موجود در رگ لنفی یا ساخته نشوند یا به صورت صحیح به وجود نیایند. در این صورت دست یا پای مورد نظر ورم می كند. تا امروز هنوز درمان قطعی و موفقی برای این بیماری نداریم. اقدامات درمانی هم فقط می تواند ورم را كمتر كند. علت این درگیری های لنفی بیشتر مادرزادی است و در موقع بلوغ در افراد ظاهر می شود البته گاهی هم به دنبال جراحی ممكن است پیش بیاید.

چه جراحی هایی؟

مثال واضح آن در بیمارانی است كه به سرطان پستان مبتلا هستند. در این افراد برای تعیین میزان درگیری، از غدد لنفاوی زیر بغل تكه برداری می كنند و گاهی این غدد را تخلیه می كنند. علاوه بر این به دنبال ادامه درمان با رادیوتراپی و اشعه درمانی در واقع این غدد را با برق می سوزانند. واضح، كه دستی كه غدد لنفاوی مربوط به آن برداشته شده است، دچار درگیری عروق لنفاوی می شود و ورم می كند.

از درگیری شریان ها نگفتید؟

اشاره ای كردیم كه بعضی از بیماران به دنبال بروز بیمار ی هایی مثل دیابت و تصلب شرایین و به خصوص استفاده از سیگار دچار درگیری عروق می شوند. این بیماری ها موجب می شوند رگ ها از حالت طبیعی و سالم خارج گردند و ضخیم و سخت شوند. به این ترتیب، خون در آنها به سختی جریان پیدا می كند و گاهی لخته می شود. خون لخته شده درون رگ های بسیار ریز می رود و آنها را می بندد. بافت مورد نظر كه رگ تغذیه دهنده اش بسته شده است می میرد و زخم هایی كه به وجود می آیند به خاطر كم خونی آن ناحیه هستند. این زخم ها گاهی به قطع عضو منجر می شوند. بیماران ما بیشتر یا سیگاری و یا مبتلا به دیابت هستند. این افراد بیشتر در عروق پاها درگیری دارند.

چرا پاها؟

دست ها، عروق فرعی زیادی دارند كه اگر هر سه رگ اصلی دست هم دچار مشكل شود آنها خون رسانی را ادامه می دهند. البته پاها هم دارای این رگ های فرعی هستند اما چون طول بیشتری از دست دارند، خون مجبور است مسافت بیشتری را طی كند و اضافه بر این، سرعت جریان خون در پاها (كه از قلب دورترند) به نسبت كمتر شده است. برای همین، در مبتلایان به دیابت، مشكلات مختلفی را در پاها می بینیم.

همه مشكلاتشان مربوط به درگیری عروق است؟

خیر، دیابتی ها كه امروز متاسفانه ۱۰ تا ۱۵ درصد ایرانی ها را تشكیل می دهند، در هر مرحله ای از این بیماری كه باشند، درگیری اندام تحتانی دارند (۱۵ درصد از آنها) این درگیری ها، یا به صورت عفونت یا درگیری اعصاب محیطی و بی حسی پاها است و یا به صورت درگیری عروق محیطی اما متاسفانه دیابتی ها به خاطر اینكه درگیری اعصاب پا دارند، به بی حسی پاها دچار هستند و اگر به دلیل عوامل فشاری یا برنده پایشان آسیب ببیند و زخم بشود متوجه نمی شوند. علاوه بر این آنها درجاتی از تصلب شرایین را هم دارند و عروقشان درگیر است و این زخم ها خیلی دیر جوش می خورند.

سیگار چگونه موجب درگیری عروق می شود؟

هنوز دقیقا نمی دانیم چگونه اما سیگار پدیده التهابی شدیدی در عروق بدن ایجاد می كند و هم سرخرگ را درگیر می كند و هم سیاه رگ را. رگ ها را كلفت و ضخیم می كند و چون این عروق ملتهب هستند، جراحی هم كمك چندانی نمی كند. بیماری شایعی به نام برگر وجود دارد كه متاسفانه در جوانان ایرانی هم بسیار شایع است. این بیماری كه مبتلایانش بدون استثنا سیگاری هستند در مردها بسیار بیشتر از زنان (نسبت ۴۰ به یك) است، بیماران در عروق ریز تا متوسط درگیری دارند و به دنبال كشیدن سیگار، زخم هایی سیاه رنگ و بسیار دردناك، این افراد را به عذابی سخت، دچار می كند كه از درد شدید انگشتان دست یا پا شب ها خواب ندارند. این درد زیاد ناشی از بسته شدن رگ تغذیه كننده انگشتان است و در واقع بافت خاص به خاطر اینكه درحال از بین رفتن و مرگ است، درد دارد. قطع انگشتان سیاه شده و حتی در موارد پیشرفته قطع دست از ناحیه مچ، عاقبت این بیماران است.

چرا برای این بیماران جراحی عروق انجام نمی شود؟

برگر هم بیماری خیلی خوبی است و هم خیلی بد. چون برخلاف دیگر بیماری ها كه رگ های بزرگ تر را درگیر می كنند و می توان عامل تنگی را از داخل رگ خارج كرد و یا آن رگ را پیوند زد، برگر رگ های ریز را درگیر می كند و رگ آن قدر ملتهب است كه پیوند زدن فایده چندانی ندارد اما خیلی خوب است چون با قطع سیگار سیر پیشرفت بیماری به سرعت كاهش می یابد و اغلب به قطع عضو منجر نمی شود. البته جوانان باید سیگار را ترك كنند، چون بعضی ها به جای انجام این كار، به دنبال درد شدیدی كه دارند، از تریاك استفاده می كنند و یك معضل دیگر را به معضلات خود می افزایند. هم خودشان نباید سیگار بكشند و هم باید كمك كنند همكاران و افراد مرتبط با آنها سیگار را ترك كنند چون اگر شما در ارتباط زیاد با فرد سیگاری باشید، به نسبت سه به یك خودتان غیرمستقیم سیگار مصرف كردید (هر سه سیگاری كه او می كشد، شما با استنشاق دود سیگار انگار یك سیگار كشیده اید.)

از پیشگیری نگفتید؟

با توجه به اینكه مهم ترین و شایع ترین بیماری ها یا عواملی كه سبب درگیری عروق می شوند دیابت و سیگار هستند، بنابراین توصیه ای كه می توانیم بكنیم:

پرهیز از مصرف سیگار است. به دیابتی ها هم توصیه می كنیم: به موقع به متخصصان غدد مراجعه كنند و با كنترل قند خون از عوارض دیابت بكاهند وهرگونه تغییر رنگ و حس پا را با مراجعه به پزشك جدی بگیرند. همان طور كه تنظیم قند خون در شما عزیزان موجب می شود عفونت ها كم شوند اگر در دیابتی ها، عفونت رخ دهد و قند خون را با كمك همكاران غدد و تغذیه، تحت كنترل نداشته باشند مشكلات عظیمی رخ می دهد كه واضح ترین آن خوب نشدن و یا بهبودی كند زخم هاست.

الهه رضائیان