تومورهای مغزی از جمله ترسناك ترین تومورها برای تمام افراد محسوب می شوند اما شاید بخش بسیار قابل توجهی از این ترس و وحشت نادانسته های بسیار زیاد ما در مورد این بیماری ها باشد. شنیدن سخنان آقای دكتر رحمت یكی از برجسته ترین جراحان مغزو اعصاب ایران می تواند اطلا عات ارزشمندی در این زمینه در اختیارمان قرار دهد.

مردم از ابتلا به تومورهای مغزی خیلی می ترسند. از علت ابتلای بعضی از افراد به این تومورهاشروع كنیم.

واژه تومورهای مغزی یك واژه عام است، به طوری كه از ضایعات بسیار خوش خیم تا بسیار بدخیم به عنوان تومورهای مغزی شناخته می شوند؛ حتی ضایعاتی كه از جاهای دیگر بدن در مغز جایگزین می شوند، تومورهای مغزی نامیده می شوند. به طور كلی علت به وجود آمدن تومور مغزی مانند بسیاری از بیماری ها هنوز به خوبی شناخته نشده است. در حال حاضر علت هایی مثل تغییر و نقایص ژنی برای ایجاد تومورها بیان شده است ولی هنوز نمی دانیم به چه علت این ژن ها دچار تغییر و در نتیجه، بروز تومورهای مغزی می شوند. تومورها بستگی به نوع و محلشان می توانند بسیار ساده یا بسیار پیچیده باشند.

چه قسمت هایی از مغز درگیر می شوند؟

تومورها به طور كلی دو دسته هستند، دسته اول از عروق یا پرده های مغزی منشاء می گیرند كه معمولا خوش خیم تر هستند. این تومورها اكثرا خارج بافت مغزی تشكیل می شوند ولی ممكن است به داخل مغز فرو روند. دسته دوم تومورهایی هستند كه از سلول های خود مغز به وجود می آیند كه اینها از داخل بافت مغز منشاء می گیرند و حد مشخصی با بافت مغزی ندارند بنابراین باعث بروز گرفتار ی های بیشتری می شوند.

سن بروز آن چه زمانی است؟

تومورهای مغزی در همه سنین ممكن است ایجاد شوند، حتی تومورهایی هستند كه زمان جنینی در مغز ایجاد می شوند. من بیماری سه قلو داشتم. هنگامی كه اینها به دنیا آمدند یكی از آنها كاملا سالم بود، یكی تومور مغزی داشت كه فوت كرد و قل سوم تومور مغزی داشت كه جراحی شد و بهبود پیدا كرد. با اینكه ژنتیك را در ایجاد آن دخیل می دانند اما این سه قلوها ازلحاظ بروز تومور با هم كاملا متفاوت بودند و اینكه چه عاملی باعث این حالت است، مشخص نیست. تومورهای خوش خیم در بچه ها و جوانان هم دیده می شود اما متاسفانه تومورهای جوانان اكثرا بدخیم هستند و بسیار سریع رشد می كنند. در زنان و مردان، هر دو ممكن است تومور ایجاد شود و فرق چندانی با هم ندارند.

درمان این تومورها چگونه است؟

هر توموری درمان اختصاصی خود را دارد. غیر از عمل جراحی، گذاشتن برق یا اشعه برای سوزاندن سلول های تومور شیمی درمانی هم برای درمان به كار می رود، هرچند كه شیمی درمانی موفقیت چندانی در درمان تومورهای مغزی نداشته است البته ناگفته نماند گاهی از شیمی درمانی نتایج خوبی به دست آمده است.

كارهای دیگری هم انجام شده است كه چندان رایج نشده است از دیگر روش هایی كه گاهی مواقع استفاده می شود، كارگذاری مواد رادیواكتیو در محل تومورهاست. همچنین اخیرا اشعه گاما و ایكس هم روی یك ناحیه خاص از تومور می تابانند كه نتایجی داشته است. البته این امكانات ممكن است در همه جا در دسترس نباشد اما هرجا كه این امكانات در دسترس باشد می توان در برخی از موارد ازآنها استفاده كرد. به هرحال انتخاب نوع درمان همواره به عهده پزشك استو برحسب شرایط بیمار و نوع تومور تعیین می شود. خوشبختانه پیشرفت ها به حدی بوده اند كه در حال حاضر درمان های متععدی وجود دارند و وضعیت از قبل بهتر شده است، اما بیماران باید انتخاب نوع درمان را به پزشك خود واگذار كند.

بیماران با چه علائمی بیشتر مراجعه می كنند؟ مثلا اكثر مردم سردرد را یكی از علائم مهم تومورهای مغزی می دانند .آیا واقعا این علامت همیشه اهمیت دارد؟

سردرد علامتی است كه بسیار فراوان است. سردرد می تواند از یك خستگی ساده، گرسنگی، سرماخوردگی، عصبانیت و تغییرات فصل ایجاد شود. حتی مشكلات روانی ممكن است باعث بروز سردرد شود اما تومورهای مغزی و مننژیت هم كه بیماری های جدی تری هستند سردرد می شوند. بنابراین سردرد علامتی اختصاصی نیست. آنچه من می توانم برای مردم بگویم این است كه اگر فرد هر روز صبح از خواب بیدار شود و سردرد داشته باشد و این سردرد بعد از مدت كوتاهی از بین برود، این نوع سردرد یك علامت جدی است و باید حتما پیگیری شود. مخصوصا مواقعی كه این سردرد به تدریج شدیدتر و مدت آن بیشتر می شود ممكن است این نوع سردرد نشانه ای از ضایعات داخل جمجمه باشد.

سایر علائمی كه می تواند ایجاد شود، چه چیزهایی هستند؟

تهوع و استفراغ هم ممكن است ایجاد شود، اما این علائم در همراهی با اكثر سردردها ایجاد می شود. اگر تهوع صبحگاهی وجود داشته باشد یعنی فرد بلافاصله بعد از بیدارشدن از خواب تهوع داشته باشد و بعد بهبود یابد، حتما چنین تهوعی باید پیگیری شود. از علائم دیگر همراه تومورهای مغزی تشنج است. تومورهای مغزی ممكن است خود را به صورت تشنج نشان دهند اما لازم به ذكر است ۷۵ درصد بیمارانی كه تشنج می كنند ممكن است هیچ ضایعه واضحی در مغز نداشته باشند. بنابراین هر تشنجی نشانه تومور نیست اما هر كسی كه دچار تشنج می شود باید حتما بررسی شود.

اگر در خانواده ای كسی مبتلا به تومور مغزی باشد، سایر افراد خانواده باید بررسی شوند؟

ارثی بودن تومورهای مغزی در یك مورد خاص وجود دارد؛ مثلا در بیماری خاصی به نام نوروفیبروماتوزیس. چنین بیماری خاصی زمینه ژنتیك دارد اما بقیه تومورها ثابت نشده كه زمینه ژنتیك و ارثی داشته باشند، هرچند بیمارانی داشتیم كه چندین نفر از افراد یك خانواده گرفتار تومور مغزی بودند. معمولا وقتی یك نفر از افراد خانواده مبتلا به تومور مغزی می شود ، بقیه افراد نگران می شوند كه می توان برای رفع این نگرانی یك بررسی انجام داد.

عوامل محیطی هم موثرند؟

گفته شده است كه عوامل محیطی هم موثر است زیرا یك سری تومورهای مغزی بودند كه ما در گذشته آنها را بیشتر می دیدیم اما در حال حاضر شیوع آنها كمتر شده و احتمال زیاد است كه عوامل محیطی در ایجاد آن نقش داشته باشند؛ حتی گفته شده است كه ویروس ها هم در ایجاد بعضی از تومورهای مغزی نقش دارند. مثلا تومورهایی كه از ناحیه بینی و حلق به قاعده جمجمه انتشار می یابد، اكثرا ثابت شده است كه منشا ویروسی دارند. شیوع این تومورها قبلا در شرق دور و ایران زیاد ولی در اروپا كم بود اما در حال حاضر به علت پیشرفت وضع بهداشت و كنترل بیماری های ویروسی مدت هاست كه چنین تومورهایی را در ایران كم می بینیم. بنابراین پیشگیری ها و تقویت دفاع بدن از بروز چنین تومورهایی جلوگیری كرده است.

بیمارانی كه جراحی روی تومور مغزی آنها انجام می شود، آیا محدودیتی برای انجام كارها و فعالیت های روزمره یا ورزشی دارند؟

بعد از گذراندن دوره نقاهت همه كاری می توانند بكنند و ما هیچ منعی برای بیماران نمی گذاریم. بیشتر مسائل روحی بیماران است كه فكر می كنند باید فعالیتشان محدود شود، مثلا خانمی بود كه حدود ۳۷ سال داشت و در ۷ سالگی جراحی شده بود و از آن به بعد، یك زندگی كاملا عادی را ادامه داده بود و هیچ مشكلی هم نداشت.

بنابراین صرفا انجام عمل جراحی نقص عضو یا نقص فعالیتی را برای بیمار به وجود نمی آورد. اگر بیمار به دلایل خاصی دچار نقص عضو باشد، مساله این فرد جداست. بعد از جراحی مغزی بیماران مانند یك فرد عادی می توانند هر نوع فعالیتی داشته باشند و این بدترین چیز است كه یك بیمار بعد از جراحی تمام زندگی و فعالیت های خود را رها كند و خانه نشین شود، مگر اینكه واقعا تومور عودهای مكرر داشته باشد و توانایی فرد را برای انجام فعالیت سلب كند. پس نباید هیچ ترس و نگرانی در این مورد داشت. فعالیت و ورزش لا زمه زندگی است و باعث بهبود كیفیت زندگی آنها می شود.

تومورهای مغزی در گفتگو دكتر حمید رحمت، جراح مغز و اعصاب

سارا محمدی