سرطان رحم نیز مانند اکثر سرطان ها با تشخیص زودرس و معالجه به موقع می تواند به بهبود کامل منجر شود. زنان مبتلا به سرطان گردن رحم اگر در مراحل اولیه با آزمایش معروفه به آزمایش پاپ تشخیص داده شوند، معالجه آنها آسان و در دسترس خواهد بود (آزمایشی که در دسترس همه است). این جزوه نشانه ها و عوامل مؤثر در ایجاد هر دو سرطان رحم (سرطان اندومتر و سرطان گردن رحم) را توضیح می دهد.

رحم چیست؟

رحم که اغلب به آن زهدان یا بچه دان نیز گفته می شود، یک عضو ماهیچه ای تو خالی است که در لگن خاصره زنان قرار گرفته است. در زنان حامله رحم در حدود ۵/۷ سانتی متر طول دارد و به شکل گلابی است. رحم قسمتی از دستگاه تولید مثل زنان و محلی برای رشد جنین در طی آبستنی می باشد. در طی حاملگی با رشد جنین رحم نیز بزرگ می شود.

رحم از دو بخش تشکیل شده است:

قسمت حفره مانند تو خالی رحم که ساختار ماهیچه ای دارد و از لایه ای سلولی به نام اندومتر پوشیده شده است.

قسمت دوم گردن رحم است که بین جسم رحم و قسمت خارجی دستگاه تناسلی زنانه قرار گرفته است.

پس از ختم قاعدگی در یک زن باردار، اندومتر شروع به رشد کرده و پر خون می گردد.

با شروع قاعدگی بعدی، این اندومتر رشد یافته، ریزش می کند و به همراه مقداری خون خارج می گردد. این چرخه به طور مرتب در طی دوران باروری زن ادامه می یابد که به آن عادت ماهانه می گویند.

سرطان رحم تمام خصوصیات عمومی سرطان ها را دارا است. وقتی که دربارهٔ سرطان رحم صحبت می کنیم در واقع به دو نوع مختلف سرطان اشاره می شود. یکی از این دو، سرطان گردن رحم و دیگری سرطان لایه پوشاننده داخلی رحم یا سرطان اندومتر می باشد.

این دو نوع سرطان، در دو گروه سنی متفاوت شیوع بیشتری دارند. سرطان گردن رحم در سنین پائین تر ایجاد می شود و سرطان اندومتر معمولاً مخصوص سنین بالا است.

در بیشتر موارد سرطان گردن رحم، سلول های پوشاننده دهانه رحم قبل از سرطانی شدن تغییرات خفیف تا شدیدی را در طی چند سال پیدا می کنند، این تغییرات پیش سرطانی را دیسپلازی می گویند.

معمولاً در رحم نیز بافت پوشاننده یا آندومتر تغییرات پیش سرطانی خفیف یا شدیدی را قبل از تبدیل شدن به سرطان پیدا می کند که به آن هیپرپلازی می گویند.

لزوماً این تغییرات پیش سرطانی همیشه به سرطان تبدیل نمی گردد ولی هر دوی این تغییرات به عنوان علائم هشداردهنده بوده و در صورت برخورد با آنها باید درمان شده و پیگیری و معاینه مرتب صورت گیرد.

کشف زود هنگام سرطان های رحم و گردن رحم اهمیت حیاتی دارد. وقتی که سرطان رحم در مراحل اولیه و محدود به رحم پیدا شود، احتمال بهبود کامل آن بیش از ۸۰% است ولی اگر بیماری در مراحل اولیه درمان نشود، سرطان به لایه های عمقی رحم و بعد از آن به اعضاء مجاور گسترش می یابد و یا حتی به اعضاء دور دست بدن تهاجم می نماید. در این مرحله، درمان مؤثر سرطان رحم دشوار و گاه ناممکن می باشد.

چون سرطان رحم و گردن رحم از لحاظ سیر و درمان دو مشی متفاوت دارند، به هر کدام از این سرطان ها به طور جداگانه خواهیم پرداخت.

علل ایجاد سرطان گردن رحم چیست؟

علت اصلی ایجاد سرطان گردن رحم به خوبی شناخته شده است ولی عواملی وجود دارد که می توانند احتمال ابتلا به سرطان گردن رحم را افزایش دهند. این عوامل عبارتند از:

الف ازدواج در سنین پائین

ب به دنیا آوردن فرزندان زیاد

ج ابتلا به بعضی بیماری های عفونی و مقاربتی

د استعمال دخانیات

ه بعضی عوامل ژنتیکی

وجود هر یک از عوامل فوق، لزوماً به معنی ابتلای حتمی به سرطان گردن رحم نیست بلکه عوامل ذکر شده همه می توانند خطر ابتلای به سرطان را افزایش دهند.

علائم سرطان گردن رحم چیست؟

سرطان گردن رحم در مراحل اولیه هیچ گونه علامتی ندارد. این نکته اهمیت پیگیری مرتب و انجام آزمایش های لازم به خصوص انجام پاپ اسمیر را مشخص می نماید. در مراحل پیشرفته تر، سرطان گردن رحم با علائمی مثل خروج ترشحات غیرطبیعی و معمولاً بدبو از دستگاه تناسلی، خونریزی های غیر طبیعی زنانه، خونریزی بعد از مقاربت، درد پشت و احساس ناراحتی در لگن خود را نشان می دهد. باید توجه داشت که این علائم در بیماری های دیگر غیر از سرطان دهانه رحم نیز دیده می شوند. توجه به این علائم و مراجعه به پزشک سبب می گردد تا سرطان گردن رحم از دیگر بیماری ها تشخیص داده شود.

نقش زنان در پیشگیری و درمان سرطان گردن رحم چیست؟

برای کاهش خطر ابتلا به سرطان گردن رحم، دوری از عوامل خطرزا که در سئوال دوم ذکر شد می تواند کمک کننده باشد ولی پیشگیری صد در صد امکان پذیر نیست. با این حال سرطان گردن رحم را می توان در مراحل بسیار ابتدائی که به طور کامل درمان پذیر است، شناسائی کرد. راه شناسائی زودرس سرطان گردن رحم انجام مرتب آزمایش پاپ اسمیر است. این آزمایش تغییرات خفیف سلولی را که ممکن است به سرطان منجر شود، نشان می دهد. برای انجام این آزمایش هر زن لازم است که به طور مرتب به پزشک مراجعه نماید. پزشک مقداری از سلول های موجود بر روی گردن رحم را برداشته و پس از قرار دادن آنها روی لام های شیشه ای، جهت بررسی به آزمایشگاه می فرستد. نتیجه آزمایش، وضعیت فرد را از لحاظ ابتلا به سرطان گردن رحم مشخص خواهد کرد. انجام این آزمایش به طور سرپائی بوده، چند دقیقه بیشتر طول نمی کشد و ناراحتی خاصی ایجاد نخواهد کرد.

انجام پاپ اسمیر برای چه افرادی توصیه می شود؟

تمام زنان ازدواج کرده که بین ۲۰ تا ۷۰ سال سن دارند، باید به طور مرتب این آزمایش را انجام دهند.

این آزمایش در چه فواصلی باید تکرار شود؟

این آزمایش باید هر سه سال یکبار انجام شود. در نوبت اول و دوم، فاصله انجام این آزمایش یک سال است. در موارد خاصی پزشک دستور تکرار آزمایش در فواصل کمتر را می دهد که نباید موجب نگرانی گردد.

بهترین روز انجام آزمایش چه روزی است؟

بهتر است این آزمایش حداقل ۷ روز بعد از آخرین روز قاعدگی انجام گیرد. نباید قبل از انجام آزمایش کانال زایمانی شسته شود زیرا شستشوی زیاد باعث از بین رفتن سلول های موجود و اختلال در نتیجه آزمایش می شود. اگر شما به علت برداشتن رحم در سنین قبل از یائسگی قاعده نمی شوید، راجع به بهترین زمان این آزمایش با پزشک خود مشورت نمائید.

آیا بعد از برداشتن رحم نیز انجام آزمایش ضروری است؟

کسانی که به هر علت رحم آنها را خارج کرده اند، لازم است که جهت تصمیم گیری دربارهٔ انجام این آزمایش با پزشک خود مشورت نمایند.

نتیجه این آزمایش به چه صورت است؟

در بیشتر اوقات نتیجه آزمایش طبیعی است. گاه ممکن است درخواست تکرار آزمایش شود که معمولاً به دلیل نامناسب بودن نمونه گرفته شده از سلول ها و عدم امکان اظهار نظر صحیح دربارهٔ آن است.

اگر نتیجه آزمایش غیرطبیعی باشد، ممکن است تغییرات خفیف سلولی یا عفونت را نشان دهد. در مواردی که تغییرات شدید سلولی نشان داده شده است، احتمال وجود سرطان وجود دارد.

اگر در آزمایش پاپ اسمیر سرطان گردن رحم تشخیص داده شود، چه باید کرد؟

هنگامی که سرطان گردن رحم فقط با آزمایش پاپ اسمیر تشخیص داده شود، در مراحل بسیار ابتدائی بوده و با درمان مناسب به طور کامل قابل بهبود است. بنابراین بدون نگرانی جهت برنامه ریزی درمان به پزشک متخصص مراجعه نمائید. به خاطر داشته باشید سرطان گردن رحم با مراجعه مرتب و انجام پاپ اسمیر قابل درمان قطعی است.

چه عواملی باعث ایجاد سرطان لایه پوشاننده سطح داخلی رحم (اندومتر) می شود؟

هنوز علت اصلی سرطان اندومتر شناخته شده است ولی عوامل مختلفی وجود دارد که ممکن است باعث افزایش احتمال ابتلا به سرطان رحم شود. از این عوامل می توان چاقی، فشار خون بالا، بیماری قند (دیابت) استفاده از بعضی داروها و هورمون ها را نام برد.

سرطان اندومتر معمولاً در سنین بعد از یائسگی دیده می شود و به ندرت در زنان جوان پدیدار می گردد.

علائم سرطان اندومتر چیست؟

مهمترین علامت این بیماری خونریزی غیرطبیعی از دستگاه تناسلی است. هر نوع خونریزی بعد از سن یائسگی در زنان و نیز خونریزی های غیرطبیعی قبل از یائسگی باید مورد بررسی و توجه دقیق قرار گرفته و فرد از نظر وجود سرطان رحم بررسی گردد. در بسیاری از موارد این خونریزی ها علل غیر سرطانی دارد ولی توجه زودهنگام، در مواردی که سرطان عامل این خونریزی هاست، می تواند باعث نجات جان بیمار گردد.

درمان سرطان های رحم و گردن رحم چیست؟

در درمان این دسته از سرطان ها، از روش های جراحی، پرتو درمانی (رادیوتراپی) و گاه شیمی درمانی و هورمون درمانی استفاده می شود. انتخاب هر کدام از این روش های درمانی بر اساس نوع بیماری و میزان گستردگی آن انجام می پذیرد. هرچه بیماری در مراحل ابتدائی تر کشف گردد، درمان سبک تر، عوارض آن کمتر و موفقیت آن بیشتر می باشد.