چه وقت به پزشک مراجعه کنیم؟

پا پیچ خورده و باعث ورم، کبودی، و درد شده است.

تورم بدون دلیل بیش از ۷۲ ساعت طول کشیده است.

تورم بدتر می شود یا به دنبال آسیب دیدگی قادر به راه رفتن نیستید.

ورم قوزک نشانهٔ چیست؟

قوزک انسان نمونهٔ حیرت آوری از مهندسی زیست مکانیک است شبکهٔ در هم پیچیده ای از استخوان، عصب، ماهیچه و رگ های خونی است که با هماهنگی کامل با هم کار می کنند. اما مثل بیشتر دستگاه های پیچیده، اگر هماهنگی آنها به هم بخورد، تمام دستگاه ناگهان به هم می ریزد.

وقتی قوزک شما آسیب ببیند، این مفصل آرام کانون فعالیت می گردد. اعصاب، ماهیچه ها، و بافت های دیگر تحریک می شوند. رگ ها و مویرگ ها پاره شده و خون از آنها به بیرون نشت می کند. خون بیشتری برای التیام به ناحیهٔ آسیب دیده وارد می شود. مایع بیش از آنچه خارج می شود به آنجا می آید، و تورم روی می دهد.

شایع ترین آسیب قوزک برگشتگی یا چرخش مفصل به طرف داخل است که به رگ به رگ شدن و پارگی رباط، وتر یا ماهیچه یا حتی شکستگی استخوان منجر می گردد. همهٔ اینها ممکن است باعث تورم، زخم و کبودی شوند. فقط پزشک می تواند علت را تشخیص دهد.

علاوه بر آسیب دیدگی، علل دیگری نیز برای ورم قوزک وجود دارد و تمام آنها تقریباً شایع هستند. کار کشیدن بیش از حد خیلی زیاد، خیلی زود، و خیلی سریع می تواند به تجمع زیاد مایع و تورم منجر شود. این کار ممکن است مثلاً باعث التهاب وترها شود. در این حالت، کشیدگی و کار تکراری وتری را پاره یا آزرده کرده و ورم ایجاد می کند. کم کاری قوزک هم مشکلی است. اگر مستعد احتباس آب هستید، ول گشتن در یک روز گرم قوزکی به اندازهٔ یک پرتقال برایتان می سازد. برخی داروها نیز ورم قوزک به وجود می آورند.

حتی چیز پیش پا افتاده ای مثل کفش هم می تواند باعث ورم قوزک شود. کفش تنگ یا گشاد، فرسوده، بدون استحکام، یا نامناسب برای مورد استفاده می تواند قوزک را متورم کند.

بیماری های عروق و گردش خون نیز می توانند ورم قوزک ایجاد کند. نارسائی سیاهرگی یعنی ضعف دریچه های درون سیاهرگ ها خون را به درون مفصل قوزک پس می زند و به ورم قوزک منجر می گردد. ورم قوزک از بیماری قلبی هم به وجود می آید که خود علل مختلفی دارد، مثل بالا بودن فشار خون، حملهٔ قلبی یا هر چیزی که ماهیچهٔ قلب را ضعیف کند.

علل شایع دیگر ورم مزمن قوزک بیماری های عروق لنفاوی (سپید رگ ها) و کلیه، بیماری قند، نقرس، و التهاب شبه روماتیسمی مفاصل است.

درمان ورم قوزک

ورزشکاران معمولاً زود از ورم قوزک بهبود می یابند، چون علت آن خیلی زود تشخیص داده می شود. این نصیحت را آویزهٔ گوش کنید، اگر قوزکتان بعد از یک آسیب دیدگی ورم کرد، وقت را هدر ندهید و فوراً به پزشک مراجعه کنید. پزشک دستور عکس برداری می دهد و شکستگی احتمالی را درمان می کند. در اینجا چند مداوائی را که خود نیز می توانید انجام دهید گفته می شود.

اصول چهارگانه را رعایت کنید. استراحت (یعنی برداشتن بار از روی قوزک)، گذاشتن یخ (چند بار در روز و هر بار به مدت ۱۵ دقیقه برای کنترل خونریزی و نشت مایع)، بستن (با استفاده از باندپیچی کشسان یا پابند مخصوص بی حرکت کردن مفصل) و بالا گرفتن (بلند کردن قوزک به طوری که جاذبهٔ زمین مایع را از آن بیرون بکشد). این اصول چهارگانه را سه تا پنج روز رعایت کنید.

مسکن را با احتیاط مصرف کنید. مسکن های ضدالتهاب مثل آسپیرین و ایبوپروفن درد را آرام می کنند، ولی نباید وقتی که آسیب باعث ورم شده است مصرف شوند، چون خود اینها خونریزی را زیادتر می کنند. استامینوفن برای تسکین درد بهتر است، ولی اثر ضدالتهابی ندارد.

با انشگتان ماساژ دهید. ماساژ دادن قوزک تا حدی که باعث درد نشود خوب است. روزی یک یا دو بار به آرامی قوزک را به طرف زانو ماساژ دهید تا مایع از مفصل آن خارج شود.

در آب قدم بزنید. قدم زدن در آب عمیق تا کمر ورزش خوب و مناسبی برای قوزک و کاهش ورم است. حرکت آب به دور ماهیچه ها به تخلیهٔ مایع جمع شده کمک می کند.

داروهایتان را کنترل کنید. قوزک پف کرده اغلب ناشی از واکنش داروهاست. از پزشک معالج خود دربارهٔ احتمال دخالت داروی مصرفی در پیدایش ورم و امکان تغییر نوع دارو یا مقدار آن سئوال کنید.

کفش دویدن بپوشید. کفش فرسوده، نامناسب، یا بد ممکن است عامل اصلی ورم قوزک باشد. اگر لازم است با قوزک ورم کرده راه بروید، بهترین کفش، کفش دویدن است، چون سبک و راحت است و کفی و قوس و محافط قوزک دارد و ناحیهٔ آزرده را تحریک نمی کند.

پیاده روی کنید. ورم مزمن قوزک معمولاً ناشی از عدم تحرک است. فقدان حرکت ماهیچه ای باعث تجمع مایع می شود که خود به کاهش فعالیت هرچه بیشتر می انجامد.

برنامهٔ پیاده روی و ورزش منظم می تواند این چرخه نامطلوب را شکسته و قوزک را به حالت عادی برگرداند.

آن را خنک کنید. قوزک را مخصوصاً در مراحل اولیه تورم خنک کنید. اگر مویرگ ها را گشاد می کند، اما نشت خون و مایع را نیز زیاد کرده و باعث بدتر شدن تورم می گردد. گذاشتن یخ بر روی قوزک جریان خون را بهتر می کند. گذاشتن به موقع پا و قوزک در آب سرد به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه به بهبود ورم کمک می کند.

رجوع کنید به: درد قوزک؛ احتباس آب.