این بیماری عفونتی است که عمدتاً کبد را گرفتار می کند. در اینجا این بیماری پنج دسته ویروس نقش دارند: ۱. ویروس هپاتیت A و ۲. ویروس هپاتیت B و ۳ ویروس هپاتیت C و ۴ ویروس هپاتیت D و ۵. ویروس هپاتیت E. از موارد یاد شده، ویروس هپاتیت A و ویروس هپاتیت E می توانند از طریق آب آلوده یا غذای آلوده به مدفوع بیماران، منتقل شوند. ویروس های B و C و D بیشتر از طریق انتقال خون، به کار بردن سرنگ و یا لوازم جراحی و دندان پزشکی آلوده، انتقال مادر به جنین و یا استفاده از تیغ، مسواک و یا حوله آلوده، انتقال می شوند. هپاتیت های ویروسی بعد از یک دوره کمون که بسته به نوع ویروس متفاوت است. بروز می کنند. به عنوان نمونه دوره کمون هپاتیت A، پانزده تا ۴۵ روز و دوره کمون هپاتیت E از دو هفته تا دو ماه متغیر است. علایم اولیه بیماری بسیار متغیر است. دو هفته قبل از بروز زردی علایمی از قبیل بی اشتهائی، تهوع، استفراغ، خستگی، دردهای عضلانی و مفصلی، سردرد و... ممکن است بروز کند. همچنین بیمار ممکن است سابقه تیره رنگ شدن ادرار و تغییر رنگ مدفوع به رنگ خاک رس را حدود یک تا پنج روز قبل از زردی بدهد.بعد از علایم، زردی ظاهر می شود که با ظاهر شدن زردی، علایم اولیه کاهش می یابند. کبد و طحال (به خصوص کبد) بزرگ شده و در لمس حساس می شوند. بهبود کامل بیماری، از لحاظ بالینی و همچنین از لحاظ آزمون های بیوشیمیائی در هپاتیت A و E بعد از یک تا دو ماه و در هپاتیت B و C اگر عارضه ای رخ نداده باشد، پس از سه تا چهار ماه روی می دهد. نکته مهم در مورد هپاتیت B نقش آن در ایجاد سرطان سلول های کبد در انسان است. به طوری که شواهد موکدی وجود دارد که ویروس هپاتیت B، موجب بروز ۸۰% نوعی سرطان کبد موسوم به ”هپاتوسلولارکار سینوما“ است، با توجه به اینکه حداقل ۲۰۰ میلیون نفر حامل هپاتیت B در جهان وجود دارد، اهمیت پیشگیری از بیماری را صد چندان می نماید.راه های جلوگیری از انتقال بیماری: بهترین روش برای کاهش انتقال بیماری هپاتیت (به خصوص هپاتیت A و E) رعایت بهداشت فردی و همچنین دفع بهداشتی فاضلاب ها است که از آلودگی آب، شیر و غذا جلوگیری می کند. از این گذشته اقداماتی از قبیل ضدعفونی کردن سوزن، سرنگ و لوازم جراحی و همچنین بررسی خون اهداکنندگان خون از نظر وجود این ویروس ها، از روش های دیگر پیشگیری از هپاتیت است.البته امروز واکسن هپاتیت B، پیشگیری از هپاتیت B را تا حد زیادی امکان پذیر ساخته است، واکسن هپاتیت B در بدو تولد، ۱/۵ ماهگی و ۹ ماهگی در بچه ها تزریق می شود. همچنین در افرادی که در معرض خطر بیشتری قرار داردند از قبیل پزشکان، کادر پرستاری و... نیز واکس تجویز می شود بدین نحو که واکسن در سه نوبت به طوری که فاصله نوبت اول تا دوم یک ماه و فاصله نوبت اول تا سوم شش ماه باشد تزریق می گردد.

آسکاریس: بیماری ناشی از آلوده شدن انسان توسط این کرم آسکاریانیس نامیده می شود. تخمین زده می شود که قریب به یک چهارم مردم جهان به این کرم آلوده باشند. آسکاریس در تمام سنین دیده می شود ولی در بچه ها شیوع بیشتری دارد. کرم بالغ در روده کوچک انسان مبتلا زندگی می کند. کرم ماده در هر روز تعدادی زیادی تخم می گذارد. تخم های کرم از مدفوع افراد آلوده دفع می گردد و چنانچه به وسیله آب، سبزیجات و یا غذاهای آلوده خورده شود به روده کوچک رسیده، در آنجا باز شده و از هر تخم لاروی حاصل می شود که دیواره روده را سوراخ کرده به کبد می رسد، سپس به ریه ها رفته و پوست اندازی می کند و از آنجا به حلق آمده دوباره بلعیده می شود، به روده رسیده و بالغ می شود. علایم بیماری بعد از یک دوره کمون که تا دو ماه نیز می تواند طول بکشد ظاهر می شود. شایع ترین شکایت بیماران، درد مبهم شکمی است. گاهی در اثر مهاجرت لاروها به ریه ممکن است سبب بروز حساسیت در بیمار شده و حملات آسم را در فرد ایجاد می کند. در موارد شدیدتر بیماری ممکن است کرم های بالغ مهاجرت کنند و از راه دهان و یا سوراخ های بینی خارج شوند. همچنین ممکن است به کیسه صفرا، کبد و آپاندیس حمله کنند و گاهی نیز سبب انسداد روده می شوند. تشخیص این بیماری با یافتن تخم ها در مدفوع حاصل می شود. برای درمان آن از داروهای مختلفی از قبیل لوامیزول، مبندازول و... استفاده می شود.

پیشگیری: تدارک آب آشامیدنی سالم، دفع بهداشتی مدفوع انسان، استفاده نکردن از مدفوع انسان به عنوان کود، رعایت بهداشت فردی و برنامه های آموزش بهداشت برای مدارس.

کرم گینه، پیوک: تخمین زده می شود که در سراسر جهان نزدیک به بیست میلیون نفر آلوده به این کرم وجود دارد، کرم بالغ به طور عمده در بافت های زیر پوستی بدن فرد مبتلا به ویژه در پوست ساق پا زندگی می کند و سبب بروز واکنش التهابی به ویژه در پوست ساق و سبب تشکیل تاول در آنجا می شود. در صورت تماس پای فرد با آب، تاول می ترکد و این انگل، تعداد زیادی لارو را وارد آب می کند. این لارو را نوعی سخت پوشت آب شیرین به نام ”سیکلوپس“ می خورد و انسان از راه خوردن آب حاوی سخت پوست یا ماهی که از سخت پوست تغذیه کرده، آلوده می شود. بعد از ورود این انگل به بدن انسان، در دیواره روده کوچک نفوذ کرده و وارد مویرگ های آن ناحیه شده و از آنجا سرانجام وارد بافت های زیر پوستی می شود. درمان این بیماری در صورتی که محل کرم دقیقاً شناسائی شود، برداشتن کرم از طریق عمل جراحی است.

پیشگیری: تهیه آب آشامیدنی سالم، جوشاندن آب های مشکوک، مبارزه با سخت پوست از طریق کلرزنی آب.

کرم کدوی سگ: بیماری ناشی از آلوده شدن انسان توسط این کرم، بیماری هیداتیت یا کیست هیداتید Hydatid Chyst نامیده می شود. شیوع این بیماری بستگی به ارتباط نزدیک انسان و سگ آلوده دارد. در یک بررسی آماری نشان داده شد که شیوع این عفونت در مسیحیان لبنان دو برابر بیشتر از مسلمان این کشور است و این امر به دلیل اعتقادات مسلمین مبتنی بر نجس بودن سگ است. همچنین نشان داده شده که خطر عفونت در نگه دارندگان سگ ۲۱ برابر کسانی است که سگ ندارند. تخم این انگل به طور معمول توسط مدفوع سگ آلوده دفع می گردد و چنانچه آب، سبزیجات و یا غذای انسان توسط آن آلوده گردد متعاقباً وارد بدن می شود. سبب بیماری هپاتیت می شود آلودگی انسان معمولاً در دوران کودکی رخ می دهد، اما نشانه های بیماری چندین سال بعد بروز می کند. کیست هیداتید بیشتر از همه در کبد تشکیل می شود البته در اعضاء دیگر از قبیل ریه ها، کلیه ها، و مغز و... نیز تشکیل می گردد. علایم بیماری بسته به محل استقرار کیست دارد و تا زمانی که کیست خیلی بزرگ نشده باشد و یا پاره نشده باشد علایم زیادی ایجاد نمی شود مگر بی اشتهائی، سوءهاضمه و ناراحتی گه گاه شکمی. پارگی کیست، سبب آزاد شدن اجزاء آن شده که این اجزاء می توانند از راه خون به بافت های دیگر بدن رفته و کیست های دیگری را در آن نواحی ایجاد کنند و از این نظر شبیه سرطان عمل می کند. کیست کبدی چنانچه پاره شده و به داخل حفره قفسه سینه تخلیه شود می تواند تب و یرقان ایجاد کند. کیست مغزی می تواند سبب افزایش فشار داخل جمجمه و همچنین بروز صرع شود. کیست کلیوی منجر به بروز تب، خون ادراری و اختلال عملکرد کلیه می شود.

درمان: برای درمان بیماری هیداتید از روش جراحی استفاده می شود.

پیشگیری: از بین بردن سگ های ولگرد، اجتناب از خوردن سبزیجات، میوه جات و یا آب هائی که احتمال آلودگی دارند، اجتناب از نزدیکی با سگ ها.

شیستوزوما: پنج نوع از این انگل وجود دارد که می تواند انسان را آلوده کند و هر کدام تمایل خاصی به یک قسمت از بدن دارد. به عنوان مثال یک نوع از این انگل به نام شیستوزوما هماتوبیوم که در ایران نیز شایع است، در شبکه عروقی مثانه مستقر می شود میزبان های واسطه این بیماری که عمدتاً حلزون ها هستند در آب زندگی می کنند و انسان از طریق شنا کردن در چنین آب هائی آلوده می گردد، بدین ترتیب که لارو این انگل از حلزون های آلوده جدا شده و قادر به نفوذ به پوست سالم انسان است پس از نفوذ به بافت های زیر پوستی به یک مرحله لاروی دیگر تبدیل می شود و سرانجام بسته به نوع انگل در محل مورد علاقه خود در بدن انسان، مستقر می شود. اولین نشانه های عفونت، پیدایش بثورات پوستی خارش دار در محل ورود انگل است. در صورتی که تعداد زیادی انگل وارد شده باشد، یک تا دو ماه پس از تماس علایمی از قبیل تب، لرز، تعریق، بزرگی غدد لنفاوی، بزرگی کبد و طحال، ظاهر می شود. البته بسته به نوع انگل، علایم اختصاصی ایجاد می شود مثلاً آن نوعی که در شبکه عروقی مثانه مستقر می شود سبب سوزش ادار و خون اداری می شود.

درمان: داروی انتخابی علیه این انگل ها ”Praziquantel“ است.

پیشگیری: از بین بردن حلزون ها در مناطق آلوده، جلوگیری از تماس افراد با آب آلوده، توصیه به کشاورزان جهت پوشیدن چکمه کار در مزارع مرطوب.

کرم های قلابدار انسانی: تخمین زده می شود در سراسر جهان پانصد میلیون نفر مبتلا به این کرم ها باشند. این کرم ها خون خواری می کنند و به همین علت برآورد می شود که روزانه بیش از یک میلیون لیتر خون تلف شود. آلودگی به این کرم ها در همه سنین دیده می شود. کرم های بالغ در روده کوچک انسان مبتلا زندگی می کنند و به پرزهای روده می چسبند و توسط حفرات دهانی خود، خون خواری می کنند. تخم این کرم ها با مدفوع خارج شده و در خاک های مرطوب، این تخم ها باز شده و لارو از آنها خارج می شود. این لارو چند بار پوست اندازی کرده و به لارو آلوده کننده تبدیل می شود که معمولاً روی برگ علف ها رفته و در فرصت مناسب از طریق منافذ پوست انسان وارد بدن می شود. همچنین این لاروها می توانند از راه آشامیدن آب آلوده و با خوردن غذای آلوده وارد بدن انسان شود و طی مراحل به کرم بالغ تبدیل شود.

علایم عمده بیماری شامل کم خونی فقر آهن، ضعف، خستگی و تنگی نفس به دنبال فعالیت است.

درمان: برای درمان آن بیماری از داروهای مختلفی از قبیل مبندازول، پیرانتل پاموات و... استفاده می شود.

پیشگیری: تهیه آب آشامیدنی سالم، دفع بهداشتی مدفوع، استفاده نکردن از کود انسانی برای زمین های کشاورزی، اجتناب از تماس پوست با خاک آلوده.