عادت به مصرف هرروزه انواع آجیل و شیرینی در طول ایام عید ممکن است خیلی ها، مخصوصا خیلی از کودکان، را عادت بدهد که این الگوی غذایی را بعد از عید هم ادامه بدهند و از آنجا که بیشتر کودکان توجهی به میزان مصرف خوراکی های موردعلاقه شان ندارند، احتمال بروز انواع سوءهاضمه در آنها زیاد خواهد بود...

با دکتر محمدجعفر فره وش، فوق تخصص گوارش و دانشیار مرکز تحقیقات گوارش دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره پیشگیری از سوءهاضمه و انواع دردهای شکمی کودکان گفت وگو کرده ایم.

اگر پرخوری کودکان در ایام نوروز به بعد از ایام عید هم تسری پیدا کند، باعث چه مشکلاتی می شود؟

واقعیت این است که بعضی بچه ها بعد از دیدوبازدیدهای سال نو و تا مدتی پس از تعطیلات، دچار ناراحتی گوارشی مانند سنگینی سردل، نفخ، تهوع، آروغ و بوی بدی که از حلق بیرون می زند، می شوند. بروز این نشانه ها می تواند علل مختلفی داشته باشد اما اگر دلیل آن فقط پرخوری باشد، مشکل مهمی نیست و با پرهیز می توان آنها را کاهش داد.

این ناراحتی گوارشی همان چیزی است که در اصطلاح عامیانه به آن رودل می گویند؟

بله، رودل کردن اصطلاح عامیانه ای است که مردم درباره سوءهاضمه های موقت و خفیف به کار می برند و معادل علمی آن دردهای کولیکی یا قولنج گوارشی است. خیلی ها در توصیف این دردها می گویند: «دلم درد می گیرد و ول می کند.» پرخوری یکی از مهم ترین علل دردهای کولیکی است اما می تواند علل جدی تری هم داشته باشند.

مثلا چه عللی؟

دردهای گوارشی می توانند بی سابقه و ناگهانی باشند یا مزمن، طولانی و تکرارشونده. اگر کودک علایم تب، لاغرشدن در مدتی کوتاه و اسهال خونی ندارد و و دل دردش کم نمی شود، احتمال دارد دچار التهاب معده یا همان گاستریت ناشی از فعالیت باکتری هلیکوباکتر و زخم های ناشی از آن شده باشد. نشانگان روده تحریک پذیر ناشی از اضطراب و نرفتن به دستشویی خارج از خانه به دلیل وسواس و اکراه هم می توانند از علل این دردها باشند. والدین باید به فرزندشان آموزش دهند که ادرار و مدفوع خود را زود تخلیه کنند زیرا نگه داشتن ادرار و مدفوع در بزرگسالی مشکل ساز می شود. متاسفانه گاهی بعد از سفرهای نوروزی هم به علت خوردن غذا در رستوران های غیربهداشتی آمار مسمومیت غذایی افزایش می یابد.

آیا برای درمان درمان دل درد کودک باید حتما به متخصص مراجعه کرد؟

اگر درد شکمی بعد از چند ساعت بهبود نیافت یا با علایم دیگر گوارشی مانند تهوع، استفراغ، یبوست و اسهال، همراه بود، باید به متخصص مراجعه کنیم تا مطمئن شویم کودک به بیماری جدی تری مثل آپاندیسیت، التهاب روده و معده و مسمومیت غذایی مبتلا نشده است. در این موارد نباید به کودک نبات داغ یا مسکن داد و فورا باید به بیمارستان مراجعه کرد.

آیا رودل باعث استفراغ هم می شود؟

استفراغ معمولا نشانه مسمومیت غذایی است اما پرخوری هم می تواند باعث استفراغ شود و بعد از یک بار استفراغ این معده خالی و راحت می شود اما تکرار استفراغ مشکلی است که متخصص باید بررسی کند.

اگر مشکل کودک فقط ناشی از پرخوری باشد، بعد از چه مدتی برطرف می شود؟

معمولا این حالت بعد از چند ساعت برطرف می شود و دادن نبات و مایعات سبک مثل چای کمرنگ به کودک می تواند تحریک پذیری معده را کم کند.

مصرف سیب و خیار با پوست باعث رودل می شود؟

نبودن روش های دقیق تشخیصی مانند اندوسکوپی در گذشته، باعث می شد طبیبان برخی بیماری های گوارشی مثل سوءهاضمه، زخم معده و روده تحریک پذیر را در یک گروه قرار دهند بنابراین به بیمار رژیم های غذایی سختی می دادند که باعث یبوست و فقر ویتامینی و ضعف عمومی او می شد اما میوه و سبزی برای سلامت دستگاه گوارش بسیار مفیدند و پزشکان فقط برای برخی بیماران مثلا مبتلایان به ریفلاکس پرهیز از خوردن مرکبات و میوه های اسیدی را توصیه می کنند.

نوع و حجم غذا هم در ایجاد رودل موثر است؟

بله، کودکی که روده تحریک پذیر دارد، نباید انواع غذاها را در یک وعده بخورد. والدین باید به فرزندشان یاد دهند تنوع غذا در سفره برای احترام به ذائقه های مختلف است و لازم نیست همه از تمام خوراکی ها بخورند. والدین خودشان هم باید این الگوی تغذیه ای را رعایت کنند. مصرف انواع غذاها در یک وعده باعث کشش خون به معده می شود و در نتیجه فرد احساس خمودگی، خستگی و کم حوصلگی می کند.

مگر معده با آنزیم های گوارشی نمی تواند این مواد را به راحتی هضم کند؟

تجزیه هر نوع ماده غذایی در معده و روده زمان مشخصی دارد مثلا تجزیه چربی و پروتئین به ترتیب ۵ و ۳ ساعت زمان می برد بنابراین تا ساعت ها احساس راحتی را از فرد می گیرد. درست این است که تعداد وعده های غذایی افزایش و حجم آنها کاهش یابد.

این درست است که می گویند مصرف تخمه با پوست باعث رودل می شود؟

بله و دلیلش هم این است که برای طعم دادن به تخمه از موادی مثل جوهرلیمو استفاده می شود که معده را تحریک می کند. علاوه بر این، پوست تخمه در بدن هضم نمی شود و اگر خوردن تخمه با پوست تداوم یابد، به مرور پوست ها در دستگاه گوارش جمع و باعث انسداد روده می شود.

کلا کسی که رودل کرده باید از خوردن چه خوراکی هایی پرهیز کند؟

انواع کاکائو، قهوه، چای پررنگ، نوشابه، غذاهای کنسروی، غذاهای تند، ترش، چرب و به خصوص فست فود.

یاسمین ثریا

توصیه‌ها و هشدارهای دکتر محمدجعفر فره‌وش فوق‌تخصص گوارش