طبق گزارش انجمن دیابت ایران آمار افراد دیابتی در کشورمان به بیش از ۶ میلیون نفر می رسد و گفته می شود این آمار تا ۲۰ سال آینده دو برابر خواهد شد! به این ترتیب در هر خانواده ای حداقل یک دستگاه گلوکومتر پیدا می شود. اما عدم آشنایی کافی با این دستگاه باعث می شود فرد یا در اندازه گیری قند خون دچار اشتباه شود یا کلا از خیر این دستگاه بگذرد.

قند خون چگونه در خانه اندازه گیری می شود؟

پس از کشف انسولین، کنترل قند خون توسط بیمار در منزل دومین پیشرفت اساسی بشر در زمینه بیماری دیابت بوده است. بیماران دیابتی به خصوص کسانی که از انسولین استفاده می کنند از این طریق می توانند قندشان را اندازه گیری کنند و براساس آن رژیم غذایی و دز انسولین دریافتی شان را کنترل کنند. برای استفاده از دستگاه اندازه گیری قند خون یا «گلوکومتر» باید یک قطره کوچک از خون را روی نوار یک بار مصرف گلوکومتر قرار داد و نوار را داخل دستگاه گذاشت. ترکیبات شیمیایی به کار رفته در این نوارها با برخورد با خون می توانند میزان گلوکز خون را نشان دهند. برخی از این دستگاه ها میزان جریان الکتریکی را در خون اندازه گیری می کنند و بر اساس آن قند را می سنجند. برخی دیگر نیز از لحاظ رفلکت طیف نوری و سیر انعکاس نور میزان قند خون را نشان می دهند.

نتیجه دستگاه قند خون با نتیجه آزمایشگاه چه فرقی دارد؟

تشخیص دیابت نباید با استفاده از این دستگاه ها صورت بگیرد بلکه باید حتما آزمایش خون داده شود. یعنی مریض باید به آزمایشگاه مراجعه کند تا از خون وریدی اش نمونه گیری شود. دستگاه های قند خون معمولا از خون نوک انگشت استفاده می کند. این خون از طریق مویرگ ها گرفته می شود و کامل است یعنی هم دارای سلول است و هم مایع پلاسما. درحالی که آزمایشگاه سلول را از خون جدا می کند و فقط میزان قند خون پلاسما یا سرم خون وریدی را نشان می دهد. همین مساله باعث می شود میزان قند خونی که دستگاه ها نشان می دهند حدودا ۱۵درصد از آزمایشگاه کمتر یا بیشتر باشد.

کد نوار گلوکومتر را حتما باید با دستگاه تطبیق دهید؟

نوارهای گلوکومتر در قوطی ای جداگانه قرار دارند. توصیه می شود حتما بعد از درآوردن نوار از قوطی در آن بلافاصله بسته شود تا بقیه نوارها حرارت نبینند و با رطوبت کمتری مواجه شوند. قوطی نوارها را در محلی که رطوبت یا درجه حرارت خیلی بالا یا پایین دارد نگهداری نکنید و همیشه به تاریخ انقضای نوار توجه کنید. هر قوطی حاوی یک نوار کنترل است که قبل از سایر نوارها باید داخل دستگاه گذاشته شود تا کد دستگاه با کد نوارها یکسان شود. در واقع با خرید هر قوطی جدید باید این کار انجام شود. در غیر این صورت ممکن است نتیجه قند خون صحیح نشان داده نشود. گاهی اوقات دستگاه گلوکومتر کثیف می شود و لازم است با یک دستمال مرطوب آغشته به آب و صابون تمیز شود. توصیه می شود برای این کار از الکل و مانند آن استفاده نشود.

آیا لازم نیست دست را با الکل ضدعفونی کنیم؟

برای کنترل قند خون باید نکات خاصی را رعایت کرد. اول از همه باید دست ها را شست و خشک کرد زیرا چربی پوست دست می تواند روی میزان قند خون اثر بگذارد. البته لازم نیست پوست را با الکل ضدعفونی کنید. علاوه براین بهتر است همیشه از یک نقطه ثابت برای گرفتن خون استفاده نشود. هربار یک انگشت را انتخاب کنید و دفعه بعد به صورت چرخشی از انگشتی دیگر استفاده کنید. دستگاه های جدیدتر هم وجود دارند که می توانند از نواحی دیگر مانند بازو، ساعد و ران نیز خون بگیرند اما فعلا بیشتر دستگاه هایی که در ایران موجود هستند از نوک انگشت خون می گیرند. برخی دستگاه ها دارای قلم های مخصوص خون گیری هستند که به صورت اتوماتیک پوست را سوراخ می کنند. البته استفاده از این قلم ها معمولا بدون درد است. اگر هم خونی خارج نشد می توان دست را به سمت پایین گرفت و به آرامی انگشت را فشار داد تا خون خارج شود. برخی قلم ها دارای درجات مختلف برای میزان نفوذ سوزن به انگشت هستند.

آیا می شود در دمای معمولی اتاق قند خون خود را اندازه بگیرید؟

برخی شرایط می توانند بر اندازه گیری قند خون توسط دستگاه تاثیر بگذارند. برای مثال کسانی که کم خونی دارند ممکن است میزان قند خون شان توسط دستگاه یک مقدار بالاتر نشان داده شود. در مقابل آن، کسانی که میزان هموگلوبین یا هماتوکریت خون شان بالاتر است ممکن است قندشان توسط دستگاه پایین تر نشان داده شود. البته عواملی مثل ارتفاع، درجه حرارت، رطوبت، میزان اسید اوریک خون، میزان ویتامین C و... نیز می توانند روی قند اندازه گیری شده توسط دستگاه اثر بگذارند. این دستگاه بهتر است در دمای معمولی اتاق (حدود ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتی گراد) استفاده شود.

چه زمانی از روز باید قند خود را اندازه بگیریم؟

توصیه می شود قندهای اندازه گیری شده خود را در یک جدول یادداشت کنید و در زمان ویزیت پزشک آن را به همراه داشته باشید. پزشک می تواند از این جدول برای تنظیم دز انسولین یا داروهای مصرفی تان استفاده کند. قند خون در افراد مبتلا به دیابت نوع یک باید به صورت ناشتا، دو ساعت بعد از وعده های غذایی و در صورت لزوم یک تا دو بار در ساعت سه صبح اندازه گیری شود. کنترل دفعات قند خون در بیمارانی که از انسولین استفاده می کنند حداقل سه بار ذکر شده است. البته این میزان در خانم های باردار ممکن است به شش بار هم افزایش پیدا کند. بیماران مبتلا به دیابت نوع دو نیز می توانند در همین ساعات ذکر شده قند خون خود را اندازه بگیرند.

قند خون طبیعی برای افراد دیابتی چقدر است؟

قند خون طبیعی ناشتا (بعد از هشت ساعت ناشتا بودن) برای افراد دیابتی باید حدودا بین ۸۰ تا ۱۳۰ باشد و قند خون طبیعی دو ساعت بعد از هر وعده غذایی برای این افراد باید کمتر از ۱۶۰ باشد. درخانم های باردار که از انسولین استفاده می کنند میزان قند خون ناشتا (اندازه گیری شده توسط دستگاه گلوکومتر) باید کمتر از ۹۰ تا ۹۵ و قند خون طبیعی یک ساعت بعد از وعده های غذایی کمتر از ۱۴۰ و دو ساعت بعد از وعده های غذایی کمتر از ۱۲۰ باشد. در بیماران دیابتی قند خون نباید کمتر از ۷۰ باشد و اگر قند کمتر از ۶۰ باشد بیمار علامت دار می شود. قند خون کمتر از ۴۵ نیز می تواند بسیار خطرناک باشد.

میزان قند خون طبیعی چقدر است؟

قند خون طبیعی ناشتا برای کسانی که دیابتی نیستند باید کمتر از ۱۰۰ میلی گرم در دسی لیتر باشد. در صورتی که این میزان بیشتر از ۱۲۶ باشد و این میزان یک بار دیگر هم تکرار شود فرد مبتلا به بیماری دیابت است. همچنین اگر فردی علامت دار باشد یعنی علایم بیماری دیابت را داشته باشد (تکرر ادرار، پرنوشی و کاهش وزن) و در عین حال قند خون تصادفی اش (قند خونی که بدون توجه به زمان گرفته شود) برای حتی یک بار بالای ۲۰۰ باشد فرد مبتلا به دیابت است. البته این معیارها آزمایشگاهی هستند و با دستگاه گلوکومتر نباید به تشخیص دیابت پرداخت. همچنین کسی که قند خون ناشتایش بین ۱۰۰ تا ۱۲۶ است مستعد بیماری دیابت محسوب می شود.

ستاره محمد