امروزه ابتلا به کبد چرب به ویژه در میان جوانان کشور به دلیل پیروی از رژیم های غذایی غلط، کمی تحرک و افزایش پشت میزنشینی بسیار افزایش پیدا کرده است. این بیماری از بیماری های خطرناکی است که علامت خاصی ندارد و چون دیر تشخیص داده می شود، می تواند حتی باعث فوت فرد مبتلا شود...

کبدچرب چه بیماری ای است و چگونه فردی به آن مبتلا می شود؟

کبدچرب در اثر تجمع چربی در سلول های کبد به وجود می آید و در افرادی که دچار اختلال در متابولیسم بدن هستند و چربی و قندخونشان بالاست، بیشتر دیده می شود. البته فردی که به آن مبتلا می شود، زمینه ژنتیکی هم دارد. در این بیماری تری گلیسیریدی که در سلول ها تجمع یافته از سلول های کبدی خارج نمی شود. وقتی به تدریج چربی در سلول های کبدی جمع می شود، اصطلاحا می گویند فرد دچار کبدچرب غیرالکلی شده است. با بروز استرس یا بیماری های جزئی که بر سیستم ایمنی تاثیر می گذارند، سلول هایی که دچار تجمع چربی شده اند، ملتهب می شوند و فاز دوم بیماری به شکل هپاتیت چرب غیرالکلی بروز می کند. تا این مرحله کبدچرب قابل درمان است اما در صورتی که فرد متوجه نشود یا پیگیر درمان نباشد، وارد مرحله سیروز و بدخیمی های کبدی می شود که درمان ندارد زیرا سلول های کبدی تخریب شده اند و راهی جز پیوند کبد باقی نمی ماند.

این بیماری علامت خاصی دارد که به محض مشاهده آن، برای درمان اقدام شود؟

نه، متاسفانه یکی از مشکلات کبدچرب این است که نشانه خاصی ندارد و فقط با انجام آزمایش یا سونوگرافی می توان این بیماری را تشخیص داد. البته برخی علایم در همه بیماران مبتلا شایع است؛ از جمله خستگی و درد در ناحیه بالا و سمت راست شکم.

کبد چرب بیماری شایعی است؟

طبق آمار، مشخص شده فاز اول این بیماری در ۳۰درصد و فاز دوم آن در حدود ۱۰ درصد جمعیت ایران شیوع دارد. متاسفانه کبدچرب مختص سن یا جنس خاصی نیست و حتی در کودکان، به خصوص آنهایی که مشکلات ژنتیکی دارند، دیده می شود. البته هرچه سن بالاتر رود، چون چربی و قندخون افزایش پیدا می کند، احتمال بروز این بیماری بیشتر می شود.

سبک زندگی هم در ابتلا به کبدچرب تاثیر دارد؟

بله، ۷۰ درصد افراد دچار کبدچرب به اضافه وزن و چاقی مبتلا هستند و سابقه قند و چربی خون بالا دارند. درواقع کسانی که رژیم غذایی ناسالمی دارند (به خصوص مصرف بالای چربی های اشباع و قندهای ساده) و فعالیت بدنی شان کم است، بیشتر به کبدچرب مبتلا می شوند.

درمان این بیماری چگونه است؟

کبدچرب درمان دارویی خاصی ندارد. تغییر در شیوه زندگی، درمان اصلی و پیشگیرانه این بیماری است. فردی که به چاقی مبتلاست، با کمی کاهش وزن بهبود می یابد. مطالعه های مختلف نشان داده اند اگر این افراد ۵ تا ۱۰ درصد وزنشان را کاهش دهند، آنزیم های کبدی به حد طبیعی بازمی گردد. لازم است فرد مبتلا به متخصص تغذیه مراجعه کند و رژیم غذایی خاصی داشته باشد تا هرچه سریع تر بهبود یابد و بیماری اش وارد فاز ۲ و ۳ نشود.

منظورتان از رژیم غذایی خاص چیست؟

میزان کربوهیدرات (قند) و به خصوص کربوهیدرات های ساده و همین طور چربی ، به خصوص چربی های اشباع، باید در رژیم این افراد کم شود. مبتلایان به این بیماری بهتر است برای پخت و پز از چربی های غیراشباع مانند روغن های مایع و گیاهی مثل روغن کانولا و زیتون استفاده کنند؛حتما چربی های قابل رویت گوشت را (چه قرمز چه سفید) بگیرند و ترجیحا در هفته بیش از ۲ بار گوشت قرمز نخورند و مصرف فیبر را افزایش دهند. فیبر در انواع سبزی و سبوس غلات به وفور یافت می شود. میوه ها هم فیبر خوبی دارند اما چون حاوی قند فراوانی هستند، باید به میزان متعادل (یعنی حداکثر ۳ واحد در روز و به دفعات)میوه مصرف کنند یعنی بیمار مبتلا به کبدچرب نمی تواند ۳ میوه را با هم بخورد اما مصرف سبزی ها برایش آزاد است. مصرف غلات سبوس دار یا سبوس به صورت جدا در سوپ، کوکو، کتلت و... نیز برای این بیماران مفید است. موادغذایی با خواص ضدالتهابی مثل روغن ماهی نیز بهتر است در برنامه غذایی این افراد گنجانده شود. ورزش و تحرک بدنی برای مبتلایان به کبدچرب ضروری است و حتما باید ۳۰ دقیقه تا یک ساعت ورزش کنند. با این سبک زندگی چربی کمتری در سلول های کبد ذخیره می شود و به مرور بهبود می یابند.

حذف یک وعده غذایی (مخصوصا شام) را به این بیماران توصیه می کنید؟

نه، تعداد وعده های غذایی باید زیاد و حجمشان کم باشد. اگر حجم بالایی از خوراکی را در یک وعده مصرف کنند، تمام مواد غذایی در کبد به تری گلیسیرید تبدیل می شود. کبد این بیماران در آزاد کردن تری گلیسیرید از بافت کبدی و انتقال آن به سایر بافت ها مشکل دارد بنابراین با این روش دچار مشکلات حادتری خواهند شد. مبتلایان به کبدچرب باید ۶ وعده غذایی داشته باشند و در هر وعده میزان کالری دریافتی شان محدود باشد.

موادغذایی خاصی وجود دارد که باید از برنامه غذایی آنها حذف شود؟

میزان کربوهیدرات های ساده و چربی اشباع باید کاملا محدود شوند. این افراد باید میزان مصرف چربی اشباع را به کمتر از ۱۰ درصد کل چربی های مصرفی برسانند. رعایت این مساله یعنی دریافت چربی اشباع از لبنیات یا گوشت و جایی برای مصرف موادغذایی چرب مثل کره و خامه باقی نمی ماند. این بیماران به عنوان صبحانه می توانند یک واحد نان سبوس دار با پنیر کم چرب و سبزی بخورند. مصرف یک لیوان شیر کم چرب یا چای بدون قند یا هر نوع نوشیدنی بدون قند دیگر هم در طول روز برایشان مجاز است. غذاهای سرخ کرده برای این افراد مناسب نیست و بهتر است مواد غذایی آب پز یا بخارپز بخورند.

حرف آخر؟

هنوز دارویی برای درمان این بیماری یافت نشده اما مبتلایان برای پایین آوردن چربی و قندخون باید دارو مصرف کنند. مصرف مکمل هایی مثل روغن ماهی که خواص ضدالتهابی دارد نیز برای پیشگیری از پیشرفت بیماری کمک کننده است.

سمیه مقصودعلی