سرطان تخمدان هشتمین سرطان شایع در خانم ها و پنجمین علت مرگ ناشی از سرطان در زنان است. این سرطان در تخمدان ها شروع می شود. اعضای دوقلویی که تخمک های زن را تولید می کنند و منبع اصلی هورمون های زنانه به نامهای استروژن و پروژسترون هستند.

درمان های امروزی برای سرطان تخمدان نسبت به گذشته بسیار موثرتر و کارآمدتر شده اند و اگر بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شده و تحت درمان قرار گیرد، درمان موثرتر خواهد بود.

علایم سرطان تخمدان

تورم یا فشار در ناحیه شکم

احساس درد در شکم یا لگن

احساس سیری زودرس هنگام صرف غذا

تکرر ادرار

این علایم می توانند توسط علل دیگری جز سرطان ایجاد شوند. ولی اگر در هفته های متوالی چنین علایمی وجود داشت باید با پزشک مشورت کرد.

عامل خطر:

سوابق خانوادگی

خطر ابتلا به سرطان تخمدان در زنانی که بستگان نزدیک آنها قبلا دچار انواع سرطان از قبیل تخمدان، سینه و روده بوده اند بسیار بیشتر از سایر افراد است. محققان براین باورند که تغییرات ژنتیکی به ارث رسیده، باعث ایجاد ۱۰درصد از موارد سرطان های تخمدان است. این تغییرات ژنتیکی شامل جهش ژنتیکی BRCA ۱ و BRCA ۲ می شود که می تواند عامل سرطان سینه باشد. خانم هایی که در خانواده آنها سابقه سرطان وجود دارد باید بطور منظم به پزشک مراجعه کنند. پیگیری های مداوم می تواند در جلوگیری از سرطان و تشخیص زودهنگام بیماری موثر باشد.

عامل خطر:

سن

مهم ترین عامل خطر برای ابتلا به سرطان تخمدان، سن است. احتمال ابتلا به سرطان در زنانی که به سن یائسگی رسیده اند بیشتر است. استفاده از درمان های بعد از یائسگی نیز می تواند خطر ابتلا را افزایش دهد. این ارتباط در زنانی که داروهای استروژنی را بدون داروهای پروژسترونی حداقل بمدت ۵ تا ۱۰ سال مصرف کرده باشند، بسیار بیشتر می شود. پزشکان درباره اینکه اگر ترکیب این دو دارو استفاده شود در میزان ابتلا به سرطان تاثیرگذار است یا نه، دچار شک هستند.

عامل خطر:

چاقی مفرط

زنان چاق بیش از سایر زنان در معرض خطر ابتلا به سرطان تخمدان هستند. همچنین خطر مرگ ناشی از سرطان تخمدان در زنان چاق نیز در مقایسه با زنانی که چاق نیستند بالاتر است.

مراحل سرطان تخمدان

جراحی اولیه در سرطان تخمدان می تواند به تشخیص اینکه سرطان تا چه حدی گسترش پیدا کرده کمک کند؛ گسترش سرطان تحت مراحل زیر توضیح داده می شود:

مرحله ۱:

منحصر به تخمدان (یک یا هر دو)

مرحله ۲:

درگیری رحم و عضوهای مجاور تخمدان

مرحله ۳:

درگیری غدد لنفاوی یا قسمت های داخلی شکم

مرحله ۴:

انتشار و دست اندازی به اعضای دورتری مانند ریه یا کبد.

انواع سرطان تخمدان

شایعترین نوع سرطان تخمدان، سرطان های اپیتلیال تخمدان هستند. اینها تومورهای بدخیمی هستند که از سلول های موجود در سطح تخمدان ها به وجود می آیند. برخی از تومورهای اپیتلیالی بدخیم نیستند و کاملا سرطانی به حساب نمی آیند. اینگونه تومورها دارای احتمال کمی برای بدخیمی هستند، روند رشد کندتری دارند و نسبت به انواع سرطانی کمتر خطرناکند.

میزان مرگ و میر در اثر ابتلا به سرطان تخمدان

سرطان تخمدان در سال های گذشته یک تشخیص وحشتناک به شمار می رفت. اما در ابتدای قرن بیست ویکم بسته به مرحله تومور هنگام تشخیص میزان زنده ماندن بیمار بین ۱۸ تا ۸۹ درصد تخمین زده می شد. همچنین در سال های اخیر با توجه به پیشرفت های رخ داده در تشخیص و درمان های موثر ایجاد شده برای این بیماری، میزان زنده ماندن زنانی که به تومورهای با احتمال کم بدخیمی مبتلا هستند، به ۷۷ تا ۹۹ درصد افزایش یافته است.

جراحی سرطان تخمدان

جراحی در سرطان تخمدان برای تشخیص سرطان و تعیین مراحل پیشرفت آن است؛ اما این روش می تواند نخستین مرحله درمان نیز باشد. هدف این است که بافت های سرطانی در حد امکان برداشته شوند. این عمل می تواند شامل برداشتن یک تخمدان و اعضای نزدیک به آن در مرحله اول باشد. در مراحل پیشرفته تر ممکن است نیاز به برداشتن هر دو تخمدان، رحم و بافت های اطراف آنها باشد.

شیمی درمانی

در همه مراحل سرطان تخمدان، بعد از جراحی معمولا شیمی درمانی استفاده می شود. در این مرحله از درمان از داروهایی استفاده می شود تا سلول های باقی مانده سرطانی را از بین ببرد. دارو ممکن است برای چندماه تجویز شود و ممکن است از طریق وریدی یا مستقیما از طریق شکمی (داخل صفاقی) انجام شود. زنانی که تومور با احتمال پایین بدخیمی دارند، تا زمانی که تومور شروع به رشد مجدد نداشته باشد تحت شیمی درمانی قرار نمی گیرند.

درمان هدفدار

محققان در حال بررسی و کار روی روشی هستند که در آن نحوه رشد سرطان تخمدان مورد هدف قرار می گیرد. این روند، ساخته شدن عروق جدید نام دارد که شامل شکل گیری رگ های جدید خونی برای تغذیه تومور است. نوعی دارو به نام آواستین (avastin) این فرآیند تشکیل عروق جدید را متوقف می کند که باعث از بین رفتن یا توقف رشد تومور می شود. آواستین برای سایر سرطان ها به کار می رود اما محققان سرطان تخمدان هنوز در حال آزمایش این روش هستند، چون ممکن است عوارض جانبی جدی به دنبال داشته باشد.

بعد از درمان:

یائسگی زودهنگام

هنگامی که هر دو تخمدان زنان برداشته می شود، آنها دیگر قادر به تولید استروژن نیستند. این باعث یائسگی می شود و این امر به سن بیمار بستگی ندارد. افت سطح هورمون در خون می تواند باعث شرایط پزشکی خاصی شود، از جمله پوکی استخوان. برای زنان حیاتی است که تحت مراقبت مداوم بعد از درمان سرطان تخمدان قرار گیرند.

بعد از درمان:

داشتن تحرک

بعد از دوران درمان ممکن است خانم ها احساس کنند که زمان زیادی طول می کشد تا آنها انرژی خود را دوباره به دست بیاورند. بعد از درمان سرطان، خستگی مفرط بسیار رایج است. شروع کردن یک برنامه ورزشی ملایم یکی از موثرترین راه های بازیابی انرژی و بهبود احساسی است. با تیم پزشکی خود مشورت کنید تا تصمیم بگیرند که چه نوع فعالیت ورزشی برای شما مناسب تر است.

کاهش دهنده خطر:

بارداری

زنانی که بارداری را تجربه می کنند نسبت به کسانی که باردار نشده اند، کمتر در معرض ابتلا به سرطان تخمدان هستند. با هر بار حاملگی خطر ابتلا کمتر می شود؛ همچنین شیر دادن به کودکان خطر ابتلا را کمتر می کند.

کاهش دهنده خطر:

قرص های ضدبارداری

خطر ابتلا به سرطان تخمدان همچنین در خانم هایی که از قرص های ضدبارداری استفاده می کنند، کمتر از سایرین است. در زنانی که حدود ۵ سال از قرص های ضدبارداری استفاده کرده اند، ریسک ابتلا به سرطان نسبت به خانم هایی که از این قرص ها استفاده نمی کنند، نصف می شود.

کاهش دهنده خطر:

بستن لوله ها

در برخی از موارد بستن لوله ها برای جلوگیری از سرطان تخمدان توصیه می شود. همین عمل هنگامی که جراحی برداشتن رحم انجام می شود، صورت می گیرد که در این مرحله رحم در حالی برداشته می شود که تخمدان ها سالم می مانند.

کاهش دهنده خطر:

برداشتن تخمدان ها

برای خانم هایی که در آنها جهش ژنتیکی وجود دارد و ریسک ابتلای آنها به سرطان های رحم و تخمدان بالاست، یک راه درمان برداشتن هر دو تخمدان است. این عمل در زنانی که بالای ۴۰ سال هستند و عمل برداشتن رحم را انجام داده اند، قابل انجام است.

کاهش دهنده خطر:

رژیم غذایی کم چربی

در حالی که هنوز رژیم غذایی خاصی برای جلوگیری از سرطان تخمدان وجود ندارد، شواهدی وجود دارد که رژیم غذایی و چیزی که شما می خورید می تواند تفاوت ایجاد کند. در یکی از تحقیقات اخیر، زنانی که بمدت ۵ سال اخیر از رژیم کم چرب استفاده کرده اند، کمتر در معرض خطر پیشرفت سرطان تخمدان قرار داشته اند. برخی از محققان گزارش داده اند که آمار ابتلا به سرطان در افرادی که میزان بالایی از سبزیجات مصرف می کنند، کمتر است، اما در این زمینه نیاز به مطلعات بیشتری وجود دارد.

دکتر علی عربعلی