عفونت ادراری یکی از بیماری هایی است که ممکن است شیوع آن در کودکان چندان زیاد نباشد اما عواقبی که می تواند به دنبال داشته باشد آنقدر مهم است که هر پدر یا مادری باید برای سالم ماندن فرزندش و دور ماندن او از این آسیب ها و عواقب، این بیماری را بشناسد. وقتی عفونت ادراری در بچه ها رخ می دهد، ممکن است خودش نشانه وجود یک اختلال مهم تر در دستگاه ادراری کودک باشد. تقریبا شبیه به یک کوه یخ که ما فقط سر آن را که از آب بیرون زده می بینیم. به همین دلیل است که در کودکان نمی توان مانند بزرگسالان فقط عفونت را با آنتی بیوتیک درمان کرد و پرونده بیماری را بست. کودکان بعد از اینکه عفونت شان درمان شد، باید بررسی شوند تا علت ایجاد این مشکل روشن شود. خلاصه برای آنکه خیال تان راحت شود، باید به طورکامل قضیه عفونت ادراری کودک تان را جدی بگیرید و تا روشن شدن همه چیز صبر داشته باشید. توضیحات بیشتر را از زبان دکتر محمدعلی فلاح، رزیدنت تخصصی اورولوژی بیمارستان لبافی نژاد بشنوید.

شیوع عفونت ادراری در کودکان

تقریبا ۵ درصد نوزادانی که به علت تب به پزشک مراجعه می کنند، دچار عفونت ادراری هستند. قبل از یک سالگی شیوع عفونت ادراری در پسرها بیشتر است و جالب است بدانید قبل از۶ ماهگی شیوع عفونت ادراری در پسرهای ختنه نشده ۱۰ برابر پسرهای ختنه شده است. بنابراین ختنه یکی از عواملی است که به جلوگیری از عفونت ادراری کمک می کند. در سنین زیر یک سالگی، عفونت ادراری در پسرها بیشتر است اما در سنین بالاتر و به خصوص دوران مدرسه و در سنین بلوغ عفونت ادراری دردخترها بیشتر می شود.

علت عفونت ادراری

چند عامل موجب عفونت ادراری در بچه ها می شوند. یکی از این عوامل سن است. به طوری که سن کمتر از یک سال، شانس عفونت را بیشتر می کند. دلیل آن هم این است که در این سن هنوز تکامل سیستم ایمنی هنوز کامل نشده و بچه ها در برابر عفونت آسیب پذیرتر هستند. اختلالات ادرار کردن هم موجب عفونت ادراری در کودکان می شوند. مثلا بچه هایی که ادرارشان را زیاد از حد نگه می دارند بیشتر در معرض خطر عفونت ادراری هستند. اختلالات دستگاه ادراری مانند وجود مثانه نوروژنیک (مثانه عصبی) یا انسداد راه خروج ادرار هم می تواند باعث ابتلا به عفونت ادراری شود. یکی دیگر از علل عفونت ادراری هم جمع شدن میکروب ها در اطراف مجرای ادراری است که به ویژه در پسرهای ختنه نشده بیشتر اتفاق می افتد. همچنین یکی از علل مهم عفونت ادراری برگشت ادرار یا ریفلاکس است که بیشتر در دختربچه ها دیده می شود. برگشت ادراری یا ریفلاکس به معنای آن است که ادرار از مثانه به سمت بالا بر می گردد. این بیماری بسیار مهم است زیرا ممکن است باعث تخریب و از کار افتادن کلیه ها شود.

راه های پیشگیری از عفونت ادراری

یکی از بهترین راه ها برای پیشگیری از عفونت ادراری در بچه ها، ختنه است. اگر قبل از یک سالگی پسرها را ختنه کنیم، به میزان زیادی از بروز عفونت ادراری در آنها جلوگیری می شود. راه دیگری برای پیشگیری از عفونت ادراری وجود دارد، دادن آموزش به بچه ها در مورد عادات صحیح دستشویی رفتن و رعایت بهداشت. کودکان باید یاد بگیرند که ادرارشان را برای مدت طولانی نگه ندارند. همچنین تغذیه سالم، مصرف مایعات و میوه ها و سبزی ها به کاهش بروز یبوست کودکان (که خود می تواند عاملی برای عفونت ادراری باشد) و سلامت دستگاه ادراری و دستگاه ایمنی بدن کمک می کند.

علائم عفونت ادراری چیست؟

شناخت علائم عفونت ادراری در بچه ها خیلی مهم است چون بچه ها نمی توانند حرف بزنند و ما باید از علائم ظاهری آن ها حدس بزنیم که ممکن است دچار مشکلی باشند. حتی ممکن است گاهی علامت خاصی در این گروه سنی دیده نشود. در بچه های زیر ۲ سال علائم تب، بیقراری، بوی بد ادرار، درد شکم، بی حالی و خوب شیر نخوردن و وزن نگرفتن می توانند علائم عفونت ادراری باشند. در کودکان بالای ۲ سال علائم سوزش ادرار، تکرر ادرار، درد پهلو، تهوع و استفراغ و حتی اسهال هم به موارد فوق اضافه می شود. یکی دیگر از علائم عفونت ادراری می تواند تب های غیرقابل توجیه باشد. یعنی کودکی که دچار تب می شود و هیچ علت دیگری برای آن پیدا نمی کنیم. این کودک ممکن است به عفونت ادراری مبتلا باشد.

چگونه درمان می شود؟

وقتی کودک با این علائم مراجعه کرد و آزمایش ادرار داد، اگر جواب آزمایش عفونت را نشان بدهد درمان شروع می شود که عمدتا شامل آنتی بیوتیک است. البته اگر کودک تب داشته باشد و بدحال باشد باید بستری شود و آنتی بیوتیک ها را به صورت تزریقی و از راه سرم دریافت کند اما اگر وضعیت وی به حدی بحرانی نباشد که نیاز به بستری شدن داشته باشد، با تشخیص پزشک می تواند درمان را در منزل و با آنتی بیوتیک های خوراکی ادامه دهد. اگر کودک تب نداشته باشد ولی به هر دلیلی قادر به خوردن شربت آنتی بیوتیک نباشد باز هم باید بستری شود تا در بیمارستان آنتی بیوتیک ها را به صورت تزریقی دریافت کند. یکی از موارد دیگری که پزشک صلاح می داند کودک را بستری کند، زمانی است که احساس کند مادر به کودک خوب رسیدگی نمی کند و اگر کودک به منزل برود احتمالا مراقبت های خوبی دریافت نخواهد کرد. بنابراین تصمیم می گیرد که کودک را بستری و از بهبود او اطمینان حاصل کند.

پزشک چه اقداماتی انجام می دهد؟

وقتی والدین به عفونت ادراری در فرزندشان شک می کنند، باید او را نزد پزشک ببرند؛ کاری که حتما پزشک برای کودک انجام می دهد درخواست آزمایش ادرار است البته اگر کودک بسیار بدحال و تبدار باشد پزشک او را بستری می کند. سایر آزمایش هایی که بنابر تشخیص پزشک در روزهای آینده لازم است انجام شود تهیه عکس رنگی از مثانه (VCUG ) یا سونوگرافی کلیه ها هستند که برای بررسی سلامت دستگاه ادراری و کلیه ها ضرورت دارند.

دروه درمان چقدر طول می کشد؟

طول دوره درمان عفونت ادراری نسبتا زیاد و بین ۱۰ روز تا ۲ هفته است. نکته مهم در مورد درمان عفونت ادراری آن است که وقتی درمان به پایان رسید حتما باید پیگیری های لازم انجام شود تا علت اصلی عفونت ادراری روشن شود. به عبارت دیگر، پزشک از والدین می خواهد که حدودا بین یک تا ۶ هفته بعد از پایان درمان، مجددا کودک را برای پیگیری بیاورند. سپس پزشک باید بررسی کند که آیا سیستم ادراری کودک مشکلی دارد یا خیر. آزمایش هایی مانند عکس رنگی مثانه بعد از اینکه کودک کاملا خوب شد و آزمایش ادرار دیگر عفونتی را نشان نداد، انجام می شوند تا مشکلات احتمالی دستگاه ادراری مشخص شده و درمان شوند. وقتی مشکلات دستگاه ادراری مشخص شد، پزشک تصمیم می گیرد که آیا این مشکلات با بزرگ شدن کودک برطرف می شوند یا نیاز به جراحی دارند. اگر لازم باشد صبر کنیم تا کودک با بزرگ شدنش بهتر شود، پس در این مدت باید آنتی بیوتیک هایی را مصرف کند که از ابتلای مجدد او به عفونت ادراری جلوگیری کنند.

این هشدار را جدی بگیرید

اگر کودک به موقع درمان نشود، ممکن است بافت های کلیه آسیب ببینند و در آینده مشکلات بدی مثل نارسایی کلیه و فشار خون بالا به سراغ کودک بیاید. بنابراین درمان عفونت ادراری در کودکان نباید به تعویق انداخته شود یا ناتمام رها شود. همچنین بعد از اینکه کودک درمان شد باید حتما پیگیری ها و مراجعات بعدی را جدی بگیرید. هدف از این پیگیری ها و بررسی ها آن است که از بروز عوارض آتی عفونت جلوگیری شود. اگر کودکی دچار عفونت ادراری شود و این عفونت به کلیه او آسیب بزند، این کودک باید تا بزرگسالی از نظر فشار خون و دفع پروتئین در ادرار مورد بررسی قرار بگیرد.

چه کودکانی آنتی بیوتیک مصرف کنند؟

بعد از اینکه عفونت ادراری درمان شد ممکن است لازم باشد کودک برای مدتی مصرف آنتی بیوتیک را ادامه دهد تا از ابتلای مجدد او به عفونت اداری جلوگیری شود. به این کار پیشگیری با آنتی بیوتیک یا پروفیلاکسی می گوییم که با همان آنتی بیوتیک های معمولی ولی با دوز کمتر انجام می شود. کودکان به ویژه در سنین زیر ۵ سال تا وقتی به طور کامل از نظر اختلالات ساختاری دستگاه ادراری بررسی نشده اند باید آنتی بیوتیک مصرف کنند و تا وقتی پزشک اطمینان حاصل کند، دستگاه ادراری هیچ مشکلی ندارد مصرف آنتی بیوتیک باید ادامه پیدا کند. اما اگر دستگاه ادراری مشکل داشت، باید حتما آنتی بیوتیک ادامه پیدا کند. در بعضی کودکان مصرف آنتی بیوتیک برای پیشگیری از عفونت های بعدی اهمیت ویژه ای دارد از جمله کودکان زیر ۶ ماه، کودکانی که سابقه عفونت ادراری داشته باشند، کودکانی که برگشت ادرار دارند، کودکانی که بررسی دستگاه ادراری آنها نشان دهنده انسداد است، یا کودکانی که به هر دلیل سیستم ایمنی ضعیفی دارند. به علاوه کودکانی که مکررا مبتلا به عفونت ادراری می شوند ولی در عین حال هیچ گونه مشکلی در سیستم ادراری شان ندارند، آنها هم باید آنتی بیوتیک را برای مدت طولانی مصرف کنند.

سیب سبز

باز نشر اختصاصی: مجله اینترنتی Bartarinha.ir