خیلی ها وقتی حمام می کنند، احساس آرامش پیدا می کنند؛ مخصوصا وقتی با آب سرد دوش می گیرند. شما هم همین طور فکر می کنید یا کاملا برعکس؟

سال های سال است که از آب برای مقاصد درمانی استفاده می شود؛ از هزاران سال قبل تا به امروز....

اما این روش درمانی هم برای خودش آدابی دارد و در کنار این آداب، خطراتی. در «موضوع ویژه» این هفته قصد داریم درباره این موضوع بحث کنیم؛ «آب درمانی». تاریخچه این درمان به دوران روم و یونان باستان برمی گردد و در حال حاضر نیز آب درمانی بخش عمده ای از سیستم طب سنتی محسوب می شود. با «موضوع ویژه» این هفته همراه شوید.

● آب چگونه درمان می کند؟

خواص درمانی آب به ویژگی های مکانیکی و دمایی آن بستگی دارد. در این روش درمانی از واکنش بدن به تحریک سرما یا گرمای آب استفاده می شود. فشار آب و تحریک حسی آب را هم باید در این بین موثر دانست. اعصاب بدن آنچه را که حس می شود، از طریق پوست به اندام های بدن می برند و این تحریکات با تحریک سیستم ایمنی، تولید هورمون های مربوط به استرس، بهبود گردش خون و دستگاه گوارش، کمک به گردش خون و کاهش حساسیت بدن به درد، خصوصیات درمانی خود را بروز می دهند.

● دوش آب سرد خطر هم دارد؟

البته باید در نظر گرفت که دوش آب سرد به کودکان و سالمندان توصیه نمی شود و سونای سرد هم در افراد مبتلا به بیماری قلبی نباید مورد استفاده قرار بگیرد. افراد با فشارخون بالا نیز اصلا نباید از آب سرد برای مقاصد درمانی مختلف استفاده کنند.

● دوش آب سرد بهتر است؟

معمولا آب سرد باعث تحریک، تقویت و افزایش فعالیت درونی بدن می شود؛ به عنوان مثال اگر احساس خستگی یا تنش دارید توصیه می شود دوش ولرم و بلافاصله بعد از آن دوش آب سرد بگیرید تا جسم و روحتان طراوت و تازگی پیدا کند. وقتی کل بدن در آب فرو برود احساس سبکی و بی وزنی خوشایندی به وجود می آید. ضمن اینکه آب اثر هیدروستاتیک مناسبی داشته و احساسی شبیه ماساژ ایجاد می کند. آبی که در جریان باشد و به بدن برخورد کند، گیرنده های لامسه را تحریک می کند، گردش خون را تقویت کرده و سفتی عضلات را نیز از بین می برد.

● فواید آب درمانی

فواید آب درمانی را می توان با این معیارها در نظر گرفت: افزایش دفع مواد زاید و کمک به سم زدایی، ریلکس کردن عضلات سفت و تحت استرس، افزایش میزان متابولیسم و فعالیت گوارشی، هیدراته کردن (آبرسانی) سلول ها، بهبود تون پوست و عضله، تقویت سیستم ایمنی و افزایش تاثیر سیستم ایمنی و بهبود عملکرد ارگان های داخلی به دلیل تحریک جریان خون.

● خوبی های آب سرد چیست؟

آب سرد در تسکین التهاب تاثیر بسزایی دارد. هیچ دارویی نمی تواند با سرعت و به خوبی آب سرد، دمای بدن را کاهش داده و تب را تخفیف دهد. آب سرد نبض را تا ۲۰ ضربه در دقیقه کاهش می دهد و ظرف چند دقیقه، دمای بدن کاهش چشمگیری پیدا می کند. استفاده طولانی مدت از آب سرد، باعث تسکین درد می شود که در دردهای عضلانی و ناشی از سوختگی تاثیر آن بسیار قابل توجه است. برای قطع خون ریزی داخلی (به خصوص در استخوان ها و عضلات) نیز یکی از اقدامات، استفاده از آب سرد است. از آب سرد استفاده درمانی خاصی هم می شود؛ آن هم در درمان وریدهای واریسی یا جای زخم هاست. دوش و حمام با آب سرد تحریک کننده و انرژی دهنده است، به کاهش جریان خون کمک می کند، التهاب و کبودی را تخفیف داده و اگر عروق بیش از حد گشاد شده باشند آنها را منقبض می کند.

توجه به این نکته مهم است که برای آب درمانی با آب سرد، قوانین و ضوابط خاصی وجود دارد و حتی مدت زمان مواجهه با آب سرد هم مهم است. در غیر این صورت، واکنش هایی نامقبول به وجود می آید. همین موارد، این هشدار را می دهد که آب درمانی چه نوع سرد و چه نوع گرم آن باید تنها توسط افراد کارشناس انجام شود. در آب درمانی با آب سرد بدن باید قبل و بعد از درمان، گرم شود. به همین دلیل محیطی که آب سرد درمانی در آن انجام می شود باید دمای قابل قبولی داشته باشد.

● تحقیق جدیدی درباره آب سرد

یکی از خبرهایی که اخیرا منتشر شده و بسیار مورد توجه قرار گرفته، استفاده از آب سرد در درمان آرتروز و فیبرومیالژی است. آ رتریت یا آرتروز به معنای التهاب مفاصل استخوانی است. التهاب باعث تورم منطقه مربوطه می شود. این قضیه برای تمام افراد جا افتاده که در محل تورم از یخ استفاده کنند تا ورم کمتر شود. بیماران مبتلا به این دو بیماری معتقدند که کمپرس سرد در محل ابتلا باعث کاهش تورم و درد می شود. در این تحقیق مشخص شده فرو بردن کل بدن این بیماران تا گردن در استخر آب سرد نمی گذارد مفاصل بدن نسبت به هم حرکات سایشی پیدا کند و تسکین بسیار خوبی برای درد مبتلایان محسوب می شود. شناور شدن در آب سرد باعث افزایش متابولیسم (سوخت و ساز) بدن می شود.

● خوبی های دوش آب سرد

استفاده از دوش آب سرد (چه آب چشمه، چه آب تصفیه شده) باعث استحکام عضلات شده و در نتیجه احتمال آسیب عضله، کمتر می شود. ضمن اینکه خلق و خوی فرد بسیار بهتر می شود. آب سرد باعث ترشح ماده ای در بدن به نام اندورفین می شود که احساس بهتری در فرد به وجود می آورد. در افرادی که مبتلا به التهاب ریه ها و مجاری برونش هستند، در صورت استفاده از کمپرس سرد یا دوش سرد چند بار در هفته، التهاب و تورم ریه ها کمتر می شود. نکته ای که بسیار مهم و قابل توجه است، این است که در آب درمانی (چه با آب سرد، چه با آب گرم) نباید خودسرانه عمل کرد؛ چون این موضوع به بیماری، سن، وضعیت جسمانی و روحی فرد، مدت زمان مواجهه و نحوه مواجهه با آب بستگی دارد و باید کاملا با توصیه متخصصان و در صورت لزوم توسط کارشناس مربوطه انجام شود در غیر این صورت عواقبی در پی خواهد داشت.

● انواع آب درمانی

آب درمانی انواع متنوعی دارد. در آب درمانی خارجی، بدن در آب فرو می رود یا روی بدن از آب سرد یا یخ یا آب گرم استفاده می شود و براساس دمای آب، تاثیرات مختلف درمانی حاصل می شود. در آب درمانی با آب سرد، جریان خون پوست و عضلات زیر آن تحریک می شود. کمپرس سرد یا استفاده از کیسه های یخ برای پیچ خوردگی ها، سردرد یا تسکین دندان درد کاربرد دارد. استفاده از بسته های آب سرد در درمان بیماران روان پزشکی هم گاهی موثر بوده است.

● دکتری به نام آب سرد طبیعی

در آب درمانی با آب سرد معمولا از آب سرد چشمه ها و دریاها استفاده می شود. این درمان قدمتی ۱۵۰ ساله دارد و امروزه با رو ش های کنترل شده با استفاده از درمانگرهای ماهر این کار انجام می شود. برای آنکه بدانیم آب درمانی با آب سرد چگونه عمل می کند باید بدانیم واکنش بدن به آسیب ها مثل کشیدگی عضلات، پیچ خوردگی، بریدگی، کبودی و سایر موارد مشابه چیست. آنزیم ها و پروتئین های خاصی طی آسیب سلولی در محل آسیب، ترشح و رها می شوند که رهایش آنها باعث گشادی عروق خونی می شود که همین اتفاق، نفوذپذیری عروق را افزایش می دهد.

در مرحله بعد لنفوسیت ها (دسته ای از سربازان بدن) از طریق منافذ عروقی وارد محل آسیب می شوند تا عفونت را از بین ببرند. مایعات اضافی برای حمل اکسیژن و پروتئین ها به منظور ترمیم بافت در اطراف محل آسیب جمع می شوند. آسیب بافتی ترشح بعضی هورمون ها را هم به دنبال دارد که همین موضوع درد را در محل آسیب به وجود می آورد. کاربرد آب سرد در درمان، ۳ واکنش اساسی را موجب می شود. در سطح سلولی، پاسخ متابولیک سلول ها کاهش پیدا می کند در نتیجه میزان اکسیژن مورد نیاز سلول ها کم شده و کمبود اکسیژن در سلول ها، کمتر می شود. آب سرد، نفوذپذیری دیواره عروق خونی را کاهش داده و به این طریق میزان مایعات جمع شده در محل آسیب را کمتر می کند.

مورد سوم اینکه سرما، محل آسیب را تا حدی بی حس می کند و حالت مسکن دارد. میزان نمک موجود در آب دریا یا چشمه باعث افزایش فشار اسمزی شده، قابلیت هدایت آن افزایش یافته و تاثیرات درمانی بیشتر می شود.