داشتن آگاهی نسبت به بسیاری از اتفاقات غیرمنتظره باعث می شود با کمترین آسیب و خسارت با آنها مواجه شویم. گرمازدگی یکی از همان اتفاقاتی است که بهترین راه پیشگیری در مواجهه با آن، شناخت درست نسبت به این پدیده است...

با اینکه احتمال گرمازدگی در افراد مبتلا به دیابت بیشتر از سایر افراد است اما اکثر آنها راه های پیشگیری و مقابله با این پدیده خطرناک را نمی دانند. دکتر آدرین ناسار، فوق تخصص بیماری های غدد در ایالات متحده آمریکا، پس از مطالعه روی بیماران خود نتایجی در همین مورد منتشر کرده است.

به گفته او، بدن مبتلایان به دیابت به دلیل وجود قند بالا همیشه در معرض خطر کم آبی قرار دارد. علاوه بر آن، چون قدرت تعریق در این افراد کاهش پیدا کرده، احتمال گرمازده شدن در فصول گرم سال به شدت بالا می رود.

دکتر ناسار به کمک یک تیم تحقیقاتی نتایج ۱۵۲ مطالعه مختلف در مورد ارتباط دیابت و گرمازدگی را جمع آوری و تحت بررسی های آماری قرار داد. درنهایت مشخص شد که اکثر دیابتی ها زنگ خطرهای شروع گرمازدگی را نمی شناسند. حتی ۲۰ درصد آنها اصلا نمی دانند دمای بیش از ۱۰۰ درجه فارنهایت (۷/۳۷ درجه سانتی گراد) خطر بروز گرمازدگی را به دنبال دارد. البته وقتی رطوبت هوا بالا باشد حتی ۸۰ درجه فارنهایت (۶/۲۶ درجه سانتی گراد) هم خطرناک محسوب می شود. چون رطوبت زیاد در هوا جلوی عرق کردن را می گیرد. دمای مرکزی در بدن دیابتی ها که در حالت عادی هم سیستم تعریق درستی ندارند بلافاصله بالا می رود.

افزایش دمای مرکزی بدن حالت خطرناکی را به وجود می آورد که حتی می تواند به مرگ منجر شود. اما متاسفانه نتایج تحقیقات نشان داد که فقط نیمی از مبتلایان به دیابت خطر هم زمانی گرما و هوای مرطوب را می شناسند.

هوای گرم به جز احتمال ایجاد گرمازدگی برای بیماران دیابتی خطرهای دیگری هم به همراه دارد. مثلا انسولین در محیط گرم به سرعت تخریب می شود و کارایی خود را از دست می دهد. اما نکته مهم این است که سایر داروهای خوراکی ضددیابت هم درست مثل انسولین در هوای گرم اثر خود را از دست می دهند ولی اکثر مردم از چنین اتفاقی خبر ندارند. چندی پیش مطالعه ای هم در این مورد انجام شد و مشخص شد که ۳۹ درصد قرص های خوراکی ضددیابت در مجاورت گرما کاملا بی اثر می شوند. حتی ۴۱ درصد گلوکومترها (دستگاه های سنجش گلوکز سریع) و ۳۸ درصد نوارهای تست قندخون هم در هوای گرم قادر نیستند قندخون صحیح را نمایش دهند.

دکتر ناسار و بسیاری از متخصصان دیگر معتقدند تنها راه مقابله با این حوادث افزایش آگاهی بیماران و خانواده های آنها است. همه دیابتی ها باید بدانند که اگر در هوای گرم از منزل خارج می شوند انسولین، داروها و وسایل تست قندخون را بدون کیف های مخصوص خنک کننده همراه نبرند. در ضمن علایم شروع گرمازدگی و راه های پیشگیری و برخورد با آن باید به این بیماران آموزش داده شود.

● علایم گرمازدگی

نشانه های بروز گرمازدگی در افراد مختلف متفاوت و حتی گاهی شبیه علایم ناشی از سوختگی است اما اگر فرد دیابتی در معرض هوای گرم یا مرطوب قرار گرفت با بروز هر یک از نشانه های زیر باید فورا به گرمازدگی مشکوک شود:

▪ احساس خالی شدن سر یا وجود سرگیجه

▪ تعریق بیش از حد یا کاملا برعکس، یعنی داغ شدن و قرمزی پوست ولی عدم تعریق

▪ گرفتگی عضلانی

▪ سرد شدن پوست

▪ سردرد

▪ تند شدن ضربان قلب

▪ احساس تهوع

اینها همگی علایم شروع گرمازدگی هستند و در صورت عدم رسیدگی به موقع فرد دچار توهم می شود و سپس از حال می رود.

● چه باید کرد؟

اگر فرد دیابتی متوجه هر یک از علایم شروع گرمازدگی شد، باید فورا به پزشک یا درمانگاه مراجعه کند. اما اگر علایم به قدری شدید شده بود که توانایی انجام این کار را نداشت، باید فورا با اورژانس و نزدیکان خود تماس بگیرد. اطرافیان بیمار باید تا رسیدن مأموران اورژانس چند اقدام اولیه و مهم را انجام دهند:

▪ بیمار را در یک اتاق خنک ببرند و طوری بخوابانند که پاهای او کمی بالاتر از بقیه بدنش قرار بگیرد.

▪ تمام لباس های فرد را دربیاورند و پوست بدن او را با آب خنک خیس کنند و او را باد بزنند.

▪ روی کشاله های ران و زیر بغل او کیسه های یخ بگذارند تا دمای مرکزی بدن او پایین بیاید.

● ۴ اصل مقابله با گرمازدگی

۱) اگر عادت به ورزش روزانه در هوای آزاد دارید، در فصول گرم سال این کار را به صبح زود یا هنگام غروب آفتاب موکول کنید.

۲) هنگامی که بیرون از خانه می روید مقادیر زیادی مایعات بنوشید، حتی اگر احساس تشنگی نمی کنید. البته به یاد داشته باشید که نوشیدنی هایی مثل قهوه و چای باعث خروج آب از بدن می شوند پس نوشیدنی های مناسبی در فصول گرم نیستند. اما آب یا نوشیدنی هایی مثل شربت آب لیموی کم شیرین مایعات بسیار مناسبی برای جلوگیری از گرمازدگی محسوب می شوند.

۳) همیشه لباس های رنگ روشن بپوشید و استفاده از کلاه و عینک آفتابی را هم فراموش نکنید.

۴) چون افراد دیابتی کمتر از حد عادی عرق می کنند، بهتر است در هوای گرم روزی یک یا دو نوبت دوش بگیرید تا دمای بدن شان پایین بیاید.