ابوعلی سینا در کتاب «قانون در طب» می فرماید: «می دانیم که منشأ همه علوم به سوی حکمت اولی اوج می گیرد و آن حکمت اولی را علم ماوراءالطبیعه می نامند.»

حکیم بزرگ ایرانی به این فرآیند در فصل «عوارض ناشی از حرکات نفسانی» در کتاب «قانون در طب» اشاره کرده است. در این فصل توضیح داده شده که: «جنبش روح با تمام عوارض نفسانی همراه و یا دنباله روی آنهاست. از آثار تصورات نفسانی است کسی که بدن اش برای جوش آمدن خون آمادگی دارد، اگر به رنگ سرخ چشم بدوزد و در آن فکر کند، خون اش به حرکت می افتد. مثال دیگر در این باب این است که وقتی کسی ترشی می خورد، اگر کسی به او نگاه کند، دندان اش کند می شود و یا وقتی در یکی از اندام هایش درد دارد، شخص دیگری که او را ببیند و در آن اندام دقت کند، همان اندام در او به درد می آید و هر گاه کسی به چیز هراس انگیزی و یا کاری خوشایند فکر کند، مزاج اش بر اثر تفکر تغییر می نماید.»

● رابطه پزشک و بیمار

طبیب فردی است که با علم یا فن پزشکی و کاربرد آن سر و کار دارد. فیلسوف به کسی گفته می شود که از دانش های عالی فلسفه برخوردار است. حکیم دوست دار خرد است. در پزشکی جدید، یک پزشک فقط یک طبیب نیست، بلکه از تمام دانش های نو برخوردار است که به بهبود بیماران اش وابسته است.

در این جا باید برای نگرش بیماران در رابطه با توانایی های پزشکان واقعه ای را نقل کنم که در سال ۱۳۷۸ اتفاق افتاد. پیرزنی روستایی که شاید تمام عمر به پزشک مراجعه نکرده بود، پس از اینکه می شنود دکتری به روستا آمده، به درمانگاه روستای خود مراجعه می کند. وارد اتاق می شود. سلام می کند و می نشیند. پزشک جوان که طرح خود را در روستا می گذراند، او را ساکت می بیند. می پرسد: «خب مادر جان، ناراحتی شما چیست؟» و بیمار با تعجب به او نگاه کرده می گوید: «تو دکتری! چرا از من می پرسی؟» و پزشک جوان می گوید: «من از کجا بدانم؟» و پیرزن از اینکه می بیند پزشک حاذق نیست، با عصبانیت درمانگاه را ترک می کند.

● دعا، هوشیاری معنوی

اگرچه انتظارات بیماران تا این حد غیرمعقول است، هنوز پزشک جایگاهی رفیع در دل مردم دارد و باید جایگاه اش را ارج نهد و قدر آن را بداند، زیرا دل مردم خانه خداست. می دانیم خواست تمام پزشکان به دلیل طبیعت شغل شان بهبود بیماران شان است.

شاید توجه نکرده باشیم که دعا نوعی درخواست است. اگر کمی دقت کنیم، متوجه می شویم که دعای پزشکان مدام و ممتد است. از دیدگاه روان شناسی، دعا یک رفتار است که می تواند ذهن را متاثر کند، ولی در حقیقت دعا رکنی از روان است، زیرا رفتاری است که مورد تصدیق و موافقت جمعیت کثیری از انسان هاست. این رفتار جمعی، ارتباط تنگاتنگی با علم دارد. ارتباطی که تاکنون نادیده گرفته شده و در نهایت گروهی آن را به عنوان شاخه ای از علم سایبرنتیک یا علم کنترل ذهن بدن محسوب می کنند. برخی از افراد معتقدند دعا معجزه می کند، ولی گروهی دیگر معجزه را فقط در اسطوره ها جستجو می کنند. در دنیای امروز در هر زمینه ای از علم یا هنر، خلاقیت حرف اول را می زند. خلاقیت نوعی هوشیاری معنوی است که از ناخودآگاه به خودآگاه نقب می زند.

یکی از سر راست ترین روش های رسیدن به هوشیاری معنوی، دعا است. هوشیاری معنوی را شهود هم می نامند، آنچه دانشمندان مختلفی اکتشافات و اختراعات خود را مدیون این پدیده از آگاهی بشری می دانند. امروز جمع کثیری از افراد تحصیل کرده، از جمله پزشکان آگاهی خود را مدیون کتاب های درسی شان هستند. آنچه بیرون از کتاب ها است، از آگاهی آنان بیرون است. شخص خلاق باید بخشی از آگاهی خود را برای به وقوع پیوستن غیرممکن اختصاص دهد. مسلما آنچه به نظر غیرممکن می رسد، ولی ما هرازگاهی شاهد آن هستیم. این غیرممکن های ممکن شده از کجا سرچشمه گرفته اند، اگر منشأ آن در آگاهی ما نیست؟ مسلما در آگاهی برتری وجود دارد که آن را می توانیم «هوشیاری الهی» بنامیم.

● نمونه هایی از کشف و شهود در علم

این نوع هوشیاری با درجات متفاوت نسبت به علم و آگاهی انسان ها بر همه می تابد. بسیاری از پزشکان تشخیص های مشکل را شهودی انجام می دهند، ولی نمی دانند چگونه نمونه های آشکار این حقیقت را در تاریخ علم هم می توان یافت. مثلا پوانکاره، ریاضی دان فرانسوی و ککوله شیمیدان به طوری که خودشان اعتراف کرده اند، کشفیات مهم علمی خود را مدیون الهامات تجسمی ناگهانی ناخودآگاه بوده اند. تجربه عرفانی دکارت حاکی از همین پدیده بود. دیمیتری ایوانویج مندلیف هم سرنوشتی مشابه داشت. او در آگاهی خود از همان آغاز، عناصر را به صورت اجزایی از یک سیستم یگانه می دید، نه به شکل مجموعه ای از مواد تصادفی. در زمان مندلیف ۶۳ عنصر شناخته شده بود. در جدولی که در سال ۱۸۶۹ ترتیب داد، فقط ۳۶ عنصر از اصل تصاعدی وزن اتمی تبعیت می کرد. برای ۲۰ عنصر این اصل نقش شده بود. برای ۷ عنصر باقی مانده مندلیف وزن اتمی آنها را طبق جدول خود تصحیح کرد. او به قدری به سیستمی که پیدا کرده بود اطمینان داشت که بر اساس آن خواص اصلی عناصری را که هنوز کشف نشده بود پیشگویی کرد.

مسلما مندلیف سیستم خود را بر اساس واقعیت علمی موجود کشف نکرد، بلکه برخلاف آنها، او مثل آنکه جدول خود را از قبل دیده باشد، واقعیت هایی را مورد توجه قرار می داده که با نظر او تناقض نداشته باشد. در اینجا مندلیف مافوق عقل و شعور و ذکاوت خود را ظاهر ساخت و اینجاست که نبوغ از استعداد مجزا می شود. فرصتی که ودیعه طبیعت است و به یاری آن می توان وراء موانع و پوشش ها حقیقت را دید.

● اکسیر، عنصر گمشده

صرف نظر از نحوه کشف مندلیف، باید اذعان کنیم که در جدول مندلیف جای یک عنصر خالی است. عنصری که وزن اتمی آن متغیر بوده و تمام عناصر دیگر را تحت تاثیر خود قرار می دهد. این عنصر هنوز نام مشخصی ندارد و وجود آن مبتنی بر شواهد علمی است. می توان آن را Evidence Based Element نامید؛ عنصر مبتنی بر شواهد. فعلا آن را اکسیر می نامیم. در فرهنگ لغت، اکسیر مترادف با کیمیا است. در اصطلاح کیمیاگران، جوهری که ماهیت جسمی را تغییر دهد، مثلا جیوه را نقره و مس را طلا کند. چنین جوهری هنوز کشف نشده است. مجازا هر چیز بسیار مفید و کمیاب را هم می گویند. می دانیم کل دانش بشری را نمی توان در قالب های شناخته شده ریخت و به آن فرم داد. بخشی از این دانش کیمیاگری است که در سطح اسطوره باقی مانده است. آیا هرگز فکر کرده اید اکثر قریب به اتفاق طبیبان معروف و باتجربه تشخیص و درمان را شهودی انجام می دهند، بدون آنکه از روند طبیعی یا ماورای طبیعی آن آگاه باشند.