دارو غذا نیست ولی اگر به حد درمانی مصرف شود سم هم نیست. این ساده ترین و در عین حال علمی ترین تعریفی است که از دارو شده است. هر دارو مانند هر ابزار یا وسیله یی دارای خصوصیاتی است که در اینجا مهمترین آنها به زبانی ساده شرح داده می شود:

نام دارو:

هر دارو دارای یک نام عمومی (ژنریک) است که هر کارخانه ی داروسازی این نام ژنریک را با یک نام اختصاصی (تجارتی) به بازار عرضه می نماید.

فرمول:

هر دارو دارای فرمول شیمیایی است که ممکن است ساده و یا گسترده و از یک فرمول یا چند فرمول تشکیل شده باشد.

مکانیسم اثر:

دارو بعد از وارد شدن در بدن برای اثر بخشی باید به خوبی اثر کند که مکانیسم اثر دارو گفته می شود.

فارماکوکینتیک:

به طور خلاصه به معنای اثر بدن بیمار روی دارو مانند اتصال به پروتئینهای پلاسما، زمان اثر دارو، مدت زمانی که دارو در بدن می ماند، زمان رسیدن به حداکثر اثر درمانی عمرنیمه ی دارواست.

موارد مصرف:

دارونیز مانند هر وسیله ی دیگری دارای موارد استعمالی است که این امر توسط پزشک مشخص می شود.

متابولیسم:

مجموعه ی تغییرات شیمیایی دارو در بدن تا جذب و اثرآن متابولیسم خوانده می شود. اکثر داروها برای جذب باید به صورت محلول در آب درآیند. مهمترین محل متابولیزه شدن داروکبد است.

جذب:

بیشترین قسمت دارو در روده ی کوچک جذب می شود ولی این امر مانع از آن نیست که دارو در مری ، معده یا روده بزرگ جذب نشود.

دفع:

بیشترین دفع دارو از طریق کلیه ها است که این امر بستگی به غلظت دارو، فرمول دارو و سرعت تصفیه ی آن در کلیه دارد به جز کلیه ها دارو ممکن است از طریق مدفوع، تعریق و یا ...دفع شود.

مقدارمصرف (دوزاژ):

این عنوان از نحوه ی استفاده ی چگونگی مصرف دارو صحبت می کند که تعیین مقدار آن باید توسط پزشک تعیین شود.

حساسیت:

هر فردی ممکن است به هر ماده ی غذایی و یا دارویی حساس باشد که این حساسیت ممکن است گذرا (مانند خواب آلودگی) و یا شدید ( مانند پنی سیلین) باشد.

موارد منع استعمال:

در صورتی که مصرف دارو نزد بیمار خاصی غیر مجاز باشد استفاده از آن موجب وخیم تر شدن حال بیمار می گردد.

عوارض جانبی:

طبعاً هر دارویی با اثر روی یک عنصر احتمالاً عنصر دیگر را تحت تأثیر قرار می دهد که گاهی اوقات این عوارض ثانویه نامطلوب می باشند و گاهی مطلوب که در مورد اخیر حتی موارد استعمال اصلی دارو را تحت الشعاع قرار می دهد مانند ماینوکسیدیل که در اصل داروی ضد فشارخون است ولی در مصرف عملاً دیده شده که سبب رویش مو می گردد و امروزه به عنوان یکی از داروهای پرمصرف در ریزش مو مصرف می شود.

احتیاطات:

مصرف هر دارویی باید با احتیاط صورت گیرد که با شرایط بالینی خاص هر بیمار این احتیاطات شدت وضعف دارد.

مصرف در بارداری:

از دهه ی ۱۹۶۰ که مصرف قرصی به نام تالیدومید سبب تولد نوزادان ناقص الخلقه گردید مصرف دارو در دوران بارداری مورد توجه قرار گرفت. غیر از موارد خاص مصرف هر نوع دارویی در سه ماهه ی اول حاملگی ممنوع است.

مصرف در دوران شیردهی:

به علت ترشح هر نوع دارو و حتی بعضی از اغذیه در داخل شیرمادر، دارو ممکن است از طریق شیر به بدن نوزاد وارد شود.

مصرف دارو در نوزادان، خردسالان، سالمندان

مصرف دارو در نوزادان (سنین قبل از دبستان)، خردسالان (سنین بعد از دبستان) و درسالمندان (به علت فرسودگی بافتها) با مصرف دارو در افراد معمولی متفاوت است.

شرایط نگهداری دارو:

این باور که کلیه داروها باید در یخچال نگهداری شوند باور غیر صحیحی است. در نگهداری دارو باید به برچسب روی دارو در مورد نحوه ی نگهداری آن دقت کافی شود.

اشکال دارویی:

داروها به طور معمول به شکل جامد (قرص، کپسول، شیاف)، مایع (شربت، ژل، پماد) و تزریقی (وریدی، عضلانی و جلدی) و...عرضه می گردند.

دکتر احمد رهنمای چیت ساز

داروساز