من در سه دهه گذشته بارها به چین سفر کرده ام، اما هرگز رهبران این کشور را تا به این اندازه نامطمئن به آینده ندیده بودم.

شاید بیان این نکته کمی اغراق آمیز باشد که پرجمعیت ترین کشور جهان حرکتی متزلزل و تردیدآمیز دارد. طنز قضیه اینجاست که زمانی که رهبران سیاسی ایالات متحده و آسیا در حال بحث بر سر مواجهه با آنچه آنان خطر از جانب چین می نامند، هستند دولتمردان چینی هم در پی آنند تا بدانند بهترین شیوه مقابله با بسیاری معضلات که کشورشان را تهدید می کند چیست؛ چینی ها پی برده اند که بسیاری از این مخاطرات مربوط به مسائل و مشکلات داخلی است.

وضعیت چین در سه دهه گذشته بسیار وابسته به رشد فزاینده اقتصادی، صادرات وسیع و درحال افزایش، ایجاد سطح بالای اشتغال، افزایش استانداردهای زندگی و درنتیجه آرامش و سکوت حاکم بر اجتماع بوده است.

اما احتمالا این دوره به پایان خود رسیده است. رشد ناچیز اقتصادی در اروپا و آمریکا در سال های اخیر و دورنمایی به مراتب بدتر برای آینده، امکان محو کالاهای چینی را از این بازارها محدود کرده است. در چین نیز مقاومت جدی برای پایین نگه داشتن مصنوعی سطح ارزش یوآن به منظور کاهش هزینه های صادرات و رساندن کالاهای ارزان قیمت به مصرف کنندگان اروپایی و آمریکایی همواره وجود داشته است. نیاز به فقرزدایی از زندگی صدها میلیون چینی و خشم و نفرت از نابرابری در درآمد و ثروت و نیاز به حفظ نرخ رشد بالا، فشارهای داخلی هستند که دولت چین را وادار کرده است به دنبال مکمل ها و نه جایگزین برای این رشد صادرات محور باشد. درنتیجه در شروع این مرحله گذار آنچه الزاما این رشد را متوقف خواهد کرد، افزایش تقاضای داخلی است. نظیر تمامی گذارهای اقتصادی، تمایل به برقراری مجدد توازن بسیار ساده تر از عملی کردن آن است.

آنچه تحقق این مهم را بسیار دشوار می کند تورم و حباب مسکن در چین است که باید کنترل شود. فشارهای کنونی ناشی از سیاست های اقتصادی منفعلانه در سال های قبل و یا به عبارتی هراس از مخاطرات پیگیری اهداف بلند مدت اقتصادی به دلیل وجود انتقادات سیاسی کوتاه مدت بوده است. مساله بغرنج دیگر این است که چین باید در بحبوحه مرحله گذار سیاسی روند انتقال اقتصادی اش را دنبال و آن را متحمل شود. رهبران جدید چین یک سال است که قدرت را به دست گرفته اند. این زمامداران با مجموعه ای از چالش های وحشتناک مواجه اند که بسیاری از آنها اکنون خود را نشان داده است: وخامت اوضاع زیست محیطی، جمعیت رو به پیری و شرایط سیاسی بیش از پیش شکننده، بخشی از معضلات پیش روی آنهاست. اعتراضات اخیر در شهرهای جنوبی هایمن و ووکان فقط نمونه کوچکی از این مشکلات بوده است. چین در سال گذشته اعتراضات سیاسی بالای صد هزار نفر را که غالبا از نارضایتی از بی عدالتی ها و مصادره زمین تا بیکاری و محیط زیست را شامل می شده، تجربه کرده است.

چین همچنین در فراسوی مرزهایش نیز با تحولاتی مواجه بوده است. دیپلماسی زورمدارانه چین و اظهارات مقامات سیاسی مبنی بر حق حاکمیت انحصاری بر دریای چین جنوبی این کشور را در منطقه منزوی و درنتیجه همکاری با ایالات متحده برای مهار چین را سودمندتر کرده است. چینی ها همچنین نگران نتایج بالقوه طرفداران استقلال تایوان در انتخابات ژانویه ۲۰۱۲ این کشور و نیز خشمگین از تمهیدات غرب برای ایجاد رابطه با برمه و نیز مرگ کیم جونگ ایل در کره شمالی که می تواند باعث هجوم پناهندگان کره ای به مرزهای چین و ایجاد مناقشه جدید و یا حتی اضمحلال کره شمالی شود، هستند که این آخری حتی می تواند زمینه ساز یک عقبگرد استراتژیک در مواضع چینی ها باشد. چین به هیچ وجه نمی خواهد شاهد یک شبه جزیره متحد تحت حاکمیت سئول و بر مدار آمریکا باشد.

این موارد، بسیاری را در منطقه و ایالات متحده و به خصوص آنها که به چین به عنوان یک تهدید فزاینده می نگرند ترغیب خواهد کرد که در صدد بهره برداری از شرایط دشوار حاکم بر «کشور حوادث» باشند. اما باید جلوی این اغواگری ها را گرفت. به نفع جهان نیست که چین منزوی شود و به هر طریق باید مانع افزایش رنجش چینی ها شد. مصلحت حکم می کند که چین برای مدیریت اقتصادی جهان، روند تغییرات آب و هوایی و مبارزه با تکثیر سلاح های هسته ای با توافقات و تنظیمات جهانی هماهنگ شود. برای جلوگیری از شکست پاکستان در مبارزه با مشکلات داخلی اش و روند صلح آمیز اتحاد دو کره – البته اگر روزی چنین اتفاقی رخ دهد – به کمک چین نیاز است. هیچ دلیل منطقی و موجهی برای تضعیف چین وجود ندارد. مقامات آمریکا باید جلوی توصیفات مکرر هیلاری کلینتون از دریای چین جنوبی به عنوان «دریای فیلیپین غربی» را بگیرند. چنین اظهاراتی فقط احساسات ناسیونالیستی در چین را تشدید و خوراک مناسبی به صدها میلیون کاربر اینترنت در این کشور می دهد. آخرین نکته این است که دنیا باید از چینی که در صدد حل مشکلات داخلی اش از طریق ماجراجویی و توسعه طلبی در خارج باشد، بپرهیزد. هدف باید پایبند کردن چین به تعهدات بین المللی و اقدام از طریق سازمان های بین المللی باشد. این امر به معنای پیگیری اختلاف نظرهای تجاری از طریق سازمان تجارت جهانی و عدم توسل به واکنش های یک جانبه است. نمایندگان کنگره آمریکا نیز باید این نکته را در نظر بگیرند که ارزش یوآن بالا رفته و مازاد تجاری چین در حال کاهش و صادرات ایالات متحده به این کشور در حال افزایش است. تداوم چنین دورنمایی بسیار ارزشمند است.

چین ممکن است دومین اقتصاد جهان باشد، اما درآمد سرانه آن حداکثر فقط یک پنجم اغلب کشورهای توسعه یافته است و به رغم افزایش توان نظامی اش، بودجه نظامی چین شاید فقط یک چهارم ایالات متحده باشد. حتی اگر کسانی بروز مشکلات آینده در چین را زیاد جدی ندانند موضوع بر سر ظهور این کشور به عنوان یک ابرقدرت که امری اجتناب ناپذیر است نیست، بلکه مساله خصوصیات یک چین به مراتب قدرتمندتر است. ایجاد مانع در برابر احتمال تهاجم و تجاوز چین مطلوب است، اما انتخاب سیاست تحدید نفوذ عجولانه خواهد بود و می تواند درواقع به ایجاد روابط خصمانه که تامین کننده منافع هیچ کس نیست کمک کند.