یاقوت دارای ترکیب اکسید المینیوم (Al۲o۳ )است که به دلیل وجود عناصر واسطه به رنگهای متفاوتی یافت می شود. در تجارت بین المللی رنگ قرمز آنرا Ruby (یاقوت قرمز) و رنگهای دیگر یاقوت را Sapphire می نامند که همیشه این نام با رنگ آن همراه است مثل Blue Sapphire (یاقوت کبود) ، Yellow Sapphire (یاقوت زرد) و Colorless Sapphire (یاقوت بیرنگ) و ...

از معادن اصلی یاقوت در جهان می توان کشورهایی مثل تایلند ، ویتنام ،کامبوج ،برمه ،سریلانکا ، ماداگاسکار ،پاکستان ، افغانستان ،هند ،امریکا و آفریقای شرقی را نام برد.

سختی یاقوت ۹ است و به همین علت سنگی مناسب برای استفاده روزانه در صنعت جواهرات بوده و براحتی تخریب نمی شود.یاقوت قرمز: Ruby

مشهورترین معدن که دارای بهترین کیفیت یاقوت قرمز در دنیا می باشد برمه است که نام آن به میانمار Myanmar تغییر پیدا کرده است . یاقوتهای قرمز خالص و یا دانه اناری ازمعدن mogok برمه استخراج می گردد و در دنیای تجارت از ارزش بالایی برخوردار هستند. رنگ قرمز یاقوت با معانی متفاوتی در تاریخ و فرهنگ ها به همراه بوده است. برای مثال در برخی از فرهنگها رنگ قرمز به رنگ قرمز خون جاری در بدن تشبیه شده است که به انسان قدرت زندگی می دهد.

این یاقوتهای قرمز، رنگ قرمز زیبای خود را به علت وجود عنصر کرومیوم و فقدان عنصر آهن بدست آورده اند.

یاقوت کبود :

(blue sapphire)

پس از یاقوت قرمز ، یاقوت کبود با ارزش ترین سنگ در خانواده ی یاقوت هاست .بهترین رنگ طبیعی یاقوت کبود ازمعادن کشمیر هند استخراج می گردد و دارای رنگ آبی پررنگ مخملی است . البته یاقوتهای سریلانکا هم می توانند دارای رنگ زیبای یاقوت کبود کشمیر هند باشند. وجود عناصری چون تیتانیوم و آهن باعث ایجاد رنگ آبی مایل به بنفش در یاقوت کبود می شود .

از منابع مهم یاقوتهای کبود می توان کشمیر هند ،سریلانکا،برمه،تایلند،پاکستان ،افغانستان ، استرالیا و آمریکا را نام برد .

قابل ذکر است که در درجه بندی کیفیت و ارزش یاقوتها ۴ فاکتور تأثیر گذار هستند که عبارتند از:

۱) رنگ( Color)

۲) پاکی(Clarity)

۳) برش (Cut )

۴) وزن (Carat weight )

رنگ (Color):

رنگ مهمترین فاکتور در افزایش قیمت سنگهای رنگی و یاقوتهاست .

برای مثال یاقوت قرمز می تواند دارای رنگ قرمز ،نارنجی یا قرمز مایل به بنفش باشد ولی بهترین رنگ یاقوت قرمز، رنگ قرمز خالص همراه با مقداری کمی از رنگ بنفش می باشد(رنگ دانه اناری).

باید توجه داشته باشید قیمت یاقوت قرمز هنگامیکه رنگ قرمز یاقوت همراه با رنگ بنفش و یا نارنجی و یا حتی قهوه ای باشد بسیار کاهش می یابد .از طرف دیگر رنگ قرمز یاقوتها باید از غلظت خوبی برخوردار باشد زیرا پایین بودن غلظت رنگ، باعث تغییر رنگ قرمز به رنگ صورتی شده که قیمت و بهای کمتری دارد.

پاکی( Clarity)

پاکی سنگ عبارت است از خالی بودن سنگ از هرگونه ناخالصی های درونی و مشکلات سطحی. به عبارتی همانند دیگر سنگهای گرانبها هرچه سنگ مورد نظر پاکتر باشد به قیمت آن افزوده می شود زیرا وجود ناخالصی ها در سنگ نه تنها از زیبایی سنگ می کاهد بلکه در براقی و استحکام و رنگ سنگ نیز تأثیر گذار می باشد .

دقت داشته باشید که یاقوتهای قرمز پاک، بسیار کمیاب بوده و از قیمت بسیار زیادی برخوردار هستند.

برش (Cut):

لازم به ذکر است که اگر یاقوتی با دقت بسیار برش خورده باشد می تواند دارای رنگ و براقی بهتری باشد . در هنگام خرید به شکل هندسی سنگ برش خورده توجه داشته باشید تا از قرینگی کاملی برخوردار باشد . اگر برش سنگ مورد نظر شما گرد است باید کاملاً گرد باشد و تمام صفحات برش خورده بر روی سنگ از نظم و ترتیب خاصی پیروی کنند در غیر این صورت بهای سنگ کاهش می یابد .

وزن (Carat Weight):

واحد اندازه گیری وزن یاقوت ها همانند دیگر سنگهای گرانبها و نیمه گرانبها بر اساس قیراط می باشد . یک قیراط ۲/۰ گرم ویا هر ۵ قیراط یک گرم است. هرچه وزن سنگ بیشتر شود قیمت آن هم تصاعدی افزایش می یابد زیرا هرچه اندازه و وزن بیشتر شود بسیار کمیاب تر بوده گرانبهاتر است.

نکات مهم درباره ی یاقوت ها :

امروز به دلیل کمیابی یاقوتها با کیفیت عالی، صنعت ساخت یاقوتهای مصنوعی و بهسازی در جهان پیشرفت چشمگیری داشته است و جداسازی یاقوتهای طبیعی از یاقوتهای طبیعی بهسازی شده ویا یاقوتهای مصنوعی باید توسط کارشناسان متخصص گوهرشناسی در لابراتوارهای مجهز صورت گیرد که در ذیل به صورت مختصر به نمونه هایی از آنها اشاره خواهد شد:

یاقوتهای مصنوعی :

( Syn corundums )

صنعت ساخت یاقوتهای مصنوعی از سال ۱۹۰۲ آغاز و به صنعت جواهرسازی راه یافت. این نوع یاقوتها دارای خواص فیزیکی و نوری ،ترکیب شیمیایی و ساختمان کریستالی یکسان با نمونه های طبیعی خود هستند و جداسازی آنها از نمونه های طبیعی از روی ناخالصی های آنها در لابراتوارهای گوهرشناسی میسر بوده که گاهی این کار هم توسط گوهرشناسان در بعضی از نمونه ها می تواند بسیار دشوار باشد و از آنجایی که سنگهای مصنوعی از قیمت بسیار کمی برخوردار هستند حتماً قبل از خرید از اصالت آنها اطمینان حاصل نمایید.

یاقوتهای بهسازی و یا فرآیند شده (Enhanced Corundums)

از آنجایی که صنعت فرآیند سازی یاقوتها به قرن ها پیش بر می گردد، ولی در سالهای اخیر سرعت چشمگیری در پیدایش روش های متفاوت دیده می شود . توجه داشته باشید که یاقوتها به دلایل مختلف می توانند بهسازی شوند که عبارتند از :

۱) جهت افزایش ،کاهش ویا تغییر رنگ در سنگ

۲) جهت افزایش بیشتر پاکی در سنگ

۳) جهت افزایش استحکام بیشتر سنگ

۴) جهت بوجود آوردن پدیده ستاره ای در یاقوتها ویا از بین بردن آنها

حال با توجه به روش های مختلف فرآیندسازی و کیفیت خوب آنها متذکر می شویم که یاقوتها را به هیچ عنوان قبل از کسب اطمینان از اصالت آنها توسط گوهرشناس خریداری ننمایید زیرا از نظر قیمت و ارزش ،سنگهای طبیعی فرآیند نشده با کیفیت خوب بسیار با ارزش تر از سنگهای طبیعی هستند که به طریقی مورد بهسازی قرارگرفته اند و از نظر ظاهری زیبا دیده می شوند.

البته قابل ذکر است که سنگهایی که مورد بهسازی قرار گرفته اند شاید از زیبایی و استحکام خوبی برخوردار باشند ولی باید این سنگها با نام سنگهای طبیعی فرآیند شده و با قیمت بسیار نازلتر ارائه شوند ونه به عنوان سنگهای طبیعی با قیمتهای گزاف.

بسیاری از یاقوت های کبود توسط حرارت (Heat) بهسازی می شوند تا رنگ آنها تیره و یا روشن تر گردد تا در بازار جهانی با قیمت بیشتری به فروش برسند .

موارد استفاده ی یاقوتها :

چنانچه یاقوت ها از کیفیت مناسبی برخوردار باشند، در صنایع جواهر و جواهرسازی مورد استفاده قرار می گیرند ،در غیر این صورت می توان از یاقوت ها در دیگر صنایع مثل صنعت لیزر ،صفحات برش و سایش ،مته ،ساعت سازی ،دندان پزشکی و ... استفاده نمود.