گفتکو با فریبا غفاری

امروزه صحبت های زیادی در مورد اشتغال، اشتغال زائی و پر کردن وقت های فراغت جوان ها مطرح است، چرا که با استفاده بهینه از این موضوع و بهاء دادن به آن می توان گام های بسیار مؤثر و بنیادی در عرصه های مختلف اقتصادی، اجتماعی و گاهی سیاسی برداشت.

من ”فریبا بختیاری“ در سال ۱۳۴۸ در ”شهر ری“ به دنیا آمدم. اولین گام هائی که در جهت پر کردن وقت های فراغت خود برداشتم، درست در ۳۱ سال پیش بود. آن زمان من کودکی ۶ ساله بودم. خواهرم که ۲ سال از من بزرگتر بود، سعی داشت از مادرم که در زمان خود، بانوئی تلاشگر، هنرمند و فعال بود، هنر قلاب بافی را بیاموزد. من که کودکی شیطان و در عین حال کنجکاو بودم، در ار آموزشی آنها دخالت می کردم. مادر برای سرگرمی من، یک قلاب و کمی نخ را در اختیارم گذاشت و وقتی به علاقه و استعدادم پی برد، فقط زنجیره زدن را به من آموخت. درست به یاد دارم دست های کوچکم بازی نمی کرد و بسیار برایم سخت بود ولی چون با اصرار آموزش دیده بودم، سعی کردم برای نشان دادن توانائی خود، کار را به بهترین نحو پیش ببرم. یکی دو روز گذشت، اولین تولید صنعت دستم را به نمایش گذاشتم، یک گلولهٔ بزرگ نخ بود که شاید در دست های بزرگ مادر به زور جا می گرفت. این گلوله تمام زنجیره هائی بود که من با آن قلاب بر نخ زده بودم. بسیار خوشحال شدم. موفقیت جالب و لذت بخشی که باعث تشویق من از سوی مادر و دیگران شد. در نتیجه در اندک زمانی بقیهٔ آموزش پایه و سایر آموزش های قلاب بافی را در حد ابتدائی آموخته و در نتیجه از نخ های ضایعاتی منزل کیف کوچکی برای خودم بافتم.

همین قلاب بافی در سال های بعد یک هنر و منبع درآمدی برایم شد و به تولید رومیزی و روتختی های زیبائی پرداختم. کم کم با دیگر کارها آشنا شدم، علاقهٔ بسیار زیادی داشتم؛ طوری که حتی کمترین پول جیبی خود را خرج خرید وسایل مورد نیاز کاردستی های موردعلاقه ام می کردم، آن وقت ها، نظر اقتصادی خانوادهٔ ما در حد متوسط جامعه بود و همچنین از نظر فرهنگی، هزینه کردن برای علاقهٔ فرزندان کاری عبث و بیهوده محسوب می شد.

کم کم به سن ۱۲ و ۱۳ سالگی رسیدم. بنا به توصیه ٔ دوستان، اطرافیان و مادرم و پافشاری من پس از پرس و جوی بسیار آدرس آموزشگاه خانم ”صبا“ در پیچ شمیران را پیدا کردیم و یکی از اثرهای هنری آن زمان خویش را برداشته و همواره مادرم خدمت ایشان رفتیم وقتی ایشان این اثر را که بدون مربی و آموزش از کسی اقدام به خلق آن کرده بودم، ملاحظه کردند، (نوعی شماره دوزی روی تار و پود پارچه که بسیار ظریف و پرکار است) بسیار مرا مورد تشویق قرار دادند و طبق نظر ایشان، آن نوع درخت جزء ترم های دوم و سوم آموزش ایشان بود. در کلاس ایشان ثبت نام کردم و رفت و آمد من روزهای دوشنبه و چهارشنبه به سمت کلاس شروع شد.

درست از ”شهر ری“ تا پیچ شمیران با حمل و نقل آن زمان ۳ ساعت رفت و ۳ ساعت برگشت و ۲ ساعت کلاس داشتم و در کل، یک صبح تا عصر در راه بودم، به علت سختی راه و هزینه های بالای این هنر، مجبور بودم در یک جلسه چندین کار را آموزش ببینم و حتی با کمک گرفتن از هم دوره هایم که همه از من بزرگتر بودند، از هر کدام یک سوزن یاد می گرفتم و نزل که می آمدم، تمرین می کردم. بالاخره کلاس را به علت مشکل های ذکر شده نیمه کاره رها کردم.

در سن ۱۴ سالگی کلاس سوم راهنمائی بودم که با ورود خواستگار، شرایط ازدواج من فراهم شد. بله، خیلی زود بود و خیلی از نقشه هایم ناقص و ناتمام ماند. به خصوص وقتی که در فراز و نشیب مشکل های زندگی قرار گرفتم، ولی دست از کار برنداشتم. هنوز هم در وقت کمترین وقت و کوچکترین وسیله به دستم می ِسید، از آن یک سرگرمی و گاهی اثر هنری به وجود می آورم که هم در جلوگیری از اتلاف وقتم و هم در تأمین بعضی نیازهایم مؤثر است. به یاد دارم هر وقت لباس هائی را که محصول دست خودم بوده در مجالس می پوشیدم، مورد تحسین اطرافیان قرار می رگفتم، ولی متأسفانه مشکل های اقتصادی شدیدی داشتم و همین امر باعث شده بود ۹۰ درصد از طرح های ذهنیم خاموش و بی اجراء بماند. طوری که بعد از گذشت سال ها از آن زمان می بینم که این طرح های ذهنی من در مدل های دیگری در بازار کار به وجود آمده و مورد استقبال قرار می گیرد. ولی باز هم این مشکل ها نه تنها مانع از فعالیت من نشد، بلکه شروعی بود برای تلاش بیشتر من. در این سال ها، کار با ماشین بافتنی خاگی را نیز تجربه کردم. همچنین چند مدت به دقت فرش (قالیچه های کوچک) سرگرم شدم و در کنار کارهای دیگرم انجام می دادم. لازم به ذکر است دوستان و آشنایان که مرا می شناسند، هیمشه مرا شخصی سختکوش و تلاشگر می دانند و این به آن دلیل است که از کمترین زمان به بهترین وجه در زندگی استفاده می کنم. ناگفته نماند، با وجود اینکه ۲ فرزند داشتم، اقدام به ادامه تحصیل نمودم و به دلیل مشکل های رفت و آمد، تمام تحصیل خود را غیرحضوری و در خانه بدون حتی یک استاد و معلم تا دیپلم ادامه دادم. در حین تحصیل به علت علاقهٔ بسیار به تعلیم و آموزش، همیشه تعداد معدودی هنرجو در منزل می پذیرفتم و کارهائی را که می دانستم، آموزش می دادم و در عین حال سفارش هائی هم که مراجعه می شد، می پذیرفتم و انجام می دادم.

باور کنید امکانات، ثروت، دارائی و حتی حمایت دیگران هیچ کدام دلیل موفقیت فرد نیست، زیرا من به نوبه خودم از تمام اینها در مضیقه بودم و دریغ از کوچکترین حمایت کاری از سوی دیگران و حتی تمسخر و منع کردن دیگران مرا آزرده می کرد، ولی از پا نمی نشستم. خوشبختانه تنها کسانی که نمی توانستند مرا حمایت کنند، اما مرا منع هم نمی کردند، مادرم و شوهرم بودند و جا دارد از ایشان برای تحمل من و چشم پوشی از کاستی هایم تشکر کنم.

از آنجا که همیشه آرزو داشتم امکانات یک فعالیت برای من فراهم باشد، با خودم عهد کردم هرگاه چنین توانائی برایم مهیا شد، چنین امکاناتی را برای علاقه مندان و نیازمندان فراهم کنم. بنابراین، حدود ۱۷ یا ۱۸ سال است که در زمینهٔ رودوزی های سنتی به خصوص ”سرمه دوزی“ و ”ترمه“ فعالیت می کنم و همان طور که گفتم، همیشه تعدادی هنرجو حتی انگشت شمار داشتم که ضمن آموزش، سفارش هم می دادم تا زمانی که سفارش های زیادی گرفتم و تشویق شدم تا به تأسیس کارگاه تولیدی بپردازم که بعدها به شرکت تبدیل شد و خوشبختانه گوشه ای از آرزوهای خود که همانا ایجاد بستر و امکانات آموزش و تولید برای علاقمندان می باشد را به اجراء گذارده تا تعداد قابل توجهی از بانوان زحمتکش و هنردوست ”ری“ و تهران نزد من مشغول به کار و آموزش باشند. این شرکت در حال حاضر پذیرای این عزیزان می باشد و از آنجا که به ملک و سرزمین خود علاقهٔ خاصی دارم، نام شرکتم را نیز شرکت ”نقش دوزی ری“ گذاشتم تا شاید روزی در تمام دنیا محصولات تولید شدهٔ ما به نام ”ری“ معروف شود و مورد استقبال قرار گیرد. به امید خدا.

بله تمام این صحبت ها برای این بود که بدانیم کمبود امکانات رفاهی، آموزشی، اقتصادی و اجتماعی بهانه است. من هیچ یک از اینها را نداشتم، ولی وقت فراوان داشتم، بسیار فکر می کردم و هرکدام از فکرها را که قابل اجراء بود، فوری انجام می دادم. حتی اگر آن ایده و پروژه روزها و ماه ها وقتم را می گرفت. همینکه تمام می شد، گوئی در واقع دوباره متولد شده ام و دوباره جان گرفته ام.

در ابتدا نظر دیگران برایم خیلی مهم بود، ولی وقتی دیدم عده ای هستند که همواره کارم را بیهوده می پندارند و سعی در منحرف کردن کارم دارند، دیگر نظر کسی برایم اهمیت نداشت، زیرا چند بار مجبور به ترک کارم شده بودم و آن را نیمه و ناتمام رها کردم. ناگفته نماند گرچه در ابتدا همسرم هم به خاطر اینکه زیاد آلوده به کار نشوم و به خاطر علاقه ای که به من داشت، زیاد مایل به فعالیت اقتصادی من نبود و برای سرگرمی کوچک در کنار زندگی مانع نمی شد، ولی فکر می کنم آخر توانستم پیروز شوم و کارم را کم کم گسترش دهم. چنانچه، الان بعد از ۲۱ سال زندگی تمام تلاش ما ۴ نفر (خودم، همسرم و فرزندانم) پیشبرد اهداف آرمانگرایانه ٔ من می باشد.

امروزه بدون حمایت این عزیزان حتی قدم از قدم هم نمی توانم بردارم. خوشبختانه ۲ پسر عزیزم همیشه ملاحظهٔ وقت مادرشان را کرده اند و هیچ گاه مزاحم فعالیت من نشدند، بلکه در تمام عرصه ها تا جائی که در توانشان است، کمک هم می کنند. به نظر من، نظام اجتماعی و اقتصادی خانواده اگر برحسب تفاهم و یکرنگی باشد، محال است که نتوان سخت ترین و غیرممکن ترین کارها را انجام داد.

امروزه با ابتکارهائی که در هنر سوز ن دوزی انجام داده ام، قادر به تولید ۲۰ نوع محصول از این هنر شده ام که تعداد قابل توجهی از آن به تولید رسیده به خصوص در امر ”سرمه دوزی“ می توانم در هر شهر ایران نمونه ای از اثرهای خویش را ببینم، گرچه این هنر در اصل یکی از صنایع دستی اصفهان می باشد، ولی خوشبختانه به حول و قوه الهی قادر به تولید این محصول به بالاترین کیفیت و حتی یک سری ابداع های تازه در این زمینه هستم. همچنین یک سری تولیدهای منحصربه فرد نیز دارم که همه حاصل فکر و اندیشهٔ خود و تلفیق دوخت های سنتی متفاوت کشورمان است.

در پایان از مادر و پدرم و همچنین از همسر و پسران عزیزم تشکر فراوان دارم که بنده را در خیلی از موارد تحمل کرده و یاری مودند. همچنین از جناب آقای ”مهندس غلامی“ بسیار متشکرم؛ چرا که اگر ایشان در مسیر من قرار نمی گرفتند، چنین موفقیتی را نمی توانستم به اطلاع شما دوستان برسانم و ایشان در این امر، مرا یاری نمودند.

تهیه و تنظیم: نادر غلامی

گفتگو با فریبا بختیاری